(Video) #28 – Shankaraachaarya’s Bhaja Govindam – Smt. Vidhya Ramesh

 

भज गोविन्दम् – श्रीमती. विद्या रमेशः – संस्कृतभारती, चेन्नै

Bhaja Govindam – Explanation in Sanskrit by Smt. Vidhya Ramesh, Samskrita Bharati, Chennai.

Detailed notes are available for viewing and downloading at  https://nivedita2015.wordpress.com/bhaja-govindam-moha-mudgara/   It includes the shloka, anvaya, meaning in Sanskrit and English, grammatical characteristics of the individual words, Kaaraka and non-kaaraka relationships, Sandhi, Samaasa, Chandas, etc. which will be useful for Sanskrit students.

Neethi Shastram – #18 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil. This post covers Subhashitams numbered #171 to #180. WIP

Link to all the posts – https://nivedita2015.wordpress.com/category/shlokas/subhashitam/neethi-shastram/

Link to the first post –
https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

Shloka 171

यत्र विद्यागमो नास्ति यत्र नास्ति धनागमः ।
यत्र चात्मसुखं नास्ति न तत्र दिवसं वसेत् ॥

यत्र विद्यागमः न अस्ति यत्र न अस्ति धनागमः यत्र च आत्मसुखम् न अस्ति न तत्र दिवसम् वसेत् ।

यत्र विद्या-आगमः न अस्ति, यत्र धन-आगमः न अस्ति, यत्र आत्म-सुखं च न अस्ति, तत्र दिवसं न वसेत् ।

Where there is no inflow of knowledge, where there is no inflow of wealth, where there is no (scope) for one’s own happiness, don’t stay even for a day in such a place.

Shloka 172

असारभूते संसारे सारमेतत् चतुष्टयम् ।
काशीवासः सतां सङ्गो गङ्गा च विष्णुपूजनम् ॥

In this meaningless worldly life, these four are the essence – residing in Kashi, the company of the good men, River Ganga and the worship of Vishnu.

Shloka 173

चत्वारो वित्तदायादा धर्माग्नि नृपतस्कराः ।
ज्येष्टपुत्रावमानेन त्रयः कुप्यन्ति सोदराः ॥

There are four siblings for the wealth namely Dharma, Fire, Ruler and Thief. When the first son (i.e., Dharma) is disrespected, the other three brothers become angry. If Dharma is not followed, the wealth will be taken away by some natural calamity or by the ruler or by a thief.

Shloka 174

ज्योतिषं व्यावहारञ्च प्रायश्चित्तं चिकित्सकम् ।
विना शास्त्रेण यो ब्रुयात् तम् आहुः ब्रह्मघातकम् ॥

Without proper study of the scriptures, one who tells (i.e., provides advice) related to astrology, judicial procedures, atonement or medical treatment, it is told that he is to be considered as a Brahmahatti, one who performed the gravest sin of killing a Brahmana.

Shloka 175

यत् मनीषिपदाम्भोजरजःकणपवित्रितम् ।
तदेव भवनं नो चेत् भकारः तत्र लुप्यते ॥

Only that which is purified by the dust particles of the lotus feet of a wise man is a house. Else the letter Bha is lost in it and Bhavanam becomes vanam, i.e., forest.

Shloka 176

दातारं कृपणं मन्ये सर्वमादाय गच्छति ।
अदाता पुरुषस्त्यागी सर्वं दत्वा एव गच्छति ॥

The liberal donor is considered a miser as he leaves after taking away everything (in terms of the fruits of the good deeds). The person who does not give is considered to be a liberal person as he leaves after giving everything (i.e., he can not take anything with him and all the worldly possessions are for others to enjoy).

Shloka 177

स्त्रिय एव कलौ मृत्युः विघाता कल्पितो गृहे ।
नारीसामान्यमेतद् तु क्वचित् साध्वी प्रकल्प्यते ॥

In this Kali Yuga, the woman in the house is only the God of Death created by Brahmaa. This one is just a general opinion about women. Some virtuous woman also gets created.

Shloka 178

अश्वः शस्त्रं शास्त्रं वीणा वाणी नरश्च नारी च ।
पुरुषविशेषं प्राप्य भवन्ति योग्यायोग्याश्च ॥

Horse, weapons, scriptures, Veena, speech, man, and woman – all these become fit or useless upon obtaining (company of) the specific individual. Based on the quality of the person who deals with it, these things and people are considered worthy or worthless.

Shloka 179

शतेषु जायते शूरः सहस्त्रेषु च पण्डितः ।
वक्ता दशसहस्त्रेषु दाता भवति वा न वा ॥

A warrior is born out of hundreds. A wise man is born out of thousands. A good speaker is born out of tens of thousands. A generous person might be there or may not be there. It is so rare to find a generous donor.

Shloka 180

कुक्षौ तिष्ठति यस्यान्नं वेदाभ्यासेन जीर्यति ।
उद्धरेत् सप्तगोत्राणी कुलमेकोत्तरशतम् ॥

One whose food resides in the stomach and gets digested due to the study of the Vedas, such a person uplifts the seven clans and the hundred and one lineages. Feeding a Vaidika Brahmin brings good fortune for numerous generations.

Naaraayaneeyam – Second Dashakam – #3

यत्त्रैलोक्यमहीयसोऽपि महितं सम्मोहनं मोहनात्

कान्तं कान्तिनिधानतोऽपि मधुरं माधुर्यधुर्यादपि ।

सौन्दर्योत्तरतोऽपि सुन्दरतरं त्वद्रूपमाश्चर्यतोऽ-

प्याश्चर्यं भुवने न कस्य कुतुकं पुष्णाति विष्णो विभो ॥३॥

मेल्पत्तूर्-नारायण-भट्टतिरिणा विरचितं श्रीमन्नारायणीयम् – श्री. नारायणनम्बूतिरि, संस्कृतभारती, बेङ्गलूरु (Melpathur Narayana Bhattathiri’s Sriman Naaraayaneeyam – Second Dashakam explained by Sri Narayana Namboodiri, Samskrita Bharati, Bangalore).

This page contains the detailed notes of all the shlokas covered in these sessions.  https://nivedita2015.wordpress.com/srimannarayaneeyam/

 

Aalokaye Rukminee – Naaraayana Teertha

आलोकये रुक्मिणीकल्याणगोपालम्

<Name of the book, Translated by, Published by , Year of Publication, Copies available at > The Lyrics in Devanagiri and the transliteration are given at the end.

आलोकये I behold  रुक्मिणी-कल्याण-गोपालम् Gopala in the mode of his wedding with Rukmini.

नील-मेघ-निभ-आकारम् He has a form resembling a dark (blue) cloud. बालार्क-समान-चेलम् He wears clothes having the radiance of the rising sun. नील-अम्बर-अनुजम् He is the younger brother of the one who wears clothes of blue. गोपालकम् He is a Gopaala, a protector of the cows. नील-अलक-अन्तम् He has dark hair-knots tied up in front.

(आलोकये) I behold देवकी-वसुदेव-सूनुम् the son of Devaki and Vasudeva, धीर-योगि-संसेवनम् who deeply cherishes the steadfast yogis and विश्व-मङ्गल-दायिनम् bestows auspicious things on the universe, सुख-आसीनम् seated in comfort posture वीर-आसने on his throne of victory, भूरि-रत्न-सिंहासने liberally embellished with rubies, द्वारका-पुर-मण्टपे in the central hall of the city of Dvaarakaa, द्वादश-आदित्य-सन्निभे lustrous like the twelve Adityas (suns) and भूसुर-घने among a dense collection of brahmanas.

(आलोकये) I behold (the Lord) अष्ट-महिषी-समेतम् with his eight queens, अमर-नारी-सुसेवितम् well-served by divine damsels, तुष्ट-पुष्ट-जन-आवृतम् surrounded by happy and well-nourished subjects, तुम्बुरु-गीतम् sung (to) by (the gandharva called) Tumburu, इष्ट-जन-समाश्रितम् the refuge of his devotees. ईश्वरम् the Supreme Being, अपराजितम् the unconquerable (the invincible), दृष्ट-सर्व-लोक-जातम् the one who has ‘seen’ (witnessed) the birth of all the worlds (or the one who oversees the group of all the worlds) and देव-राज-आदि-विनुतम् the one who is worshipped by Indra and other gods.

(आलोकये) I behold (the Lord) दिव्य-किरीट-कुण्डल-दीप्त-पीताम्बर-धरम् with the divine crown and ear-ornaments, wearing brilliant silk clothes, नव्य-मुक्ता-मणि-हारम् garlands of new pearls and gems; नाना-विहारम् he disports himself in many ways; अव्यय-भूति-विस्तारम् his state of well-being is imperishable and wide-spread; अमर-नारी-सुर-आधारम् he is the support of the divine ladies and of the devas; दिव्य-कौस्तुभ-कन्धरम् he has the beautiful Kaustubha adorning his neck, and भक्त-मानस-सञ्चारम् he moves and has his being in the minds of his devotees.

(आलोकये) I behold (the Lord)  शङ्ख-दुन्दुभि-नादिते (सति) while the conches and the clarions are being played, शतशः गन्धर्व-अदि-गीते as hundreds of gandharvas and others sing, पुङ्ख-अनुपुङ्ख-निगम-बुध-जन-आवृते as scholars recite the scriptures without any interruption like continuous showers of arrows, पटु-नटन-विनोदिते made happy by expert dancers पङ्कज-ईक्षण-रम्भ-आदि like the lotus-eyed Rambha, कुङ्कुम-केसर-वर्षिते showered on with kumkuma and saffron कोमलाकरचरिते by the hands of delicate damsels.

I behold the Lord हेम-मुक्ता-मणिच्छत्रम् under a canopy (umbrella) of gold, pearls and gems, हीर-रत्न-कटि-सूत्रम् with a waist-thread of diamonds and rubies, चामर-व्यजन-आवृतम् surrounded by fans and chamaras, शरद्-इन्दु-वक्त्रम् having the face of the autumnal moon, काम-कॊटि-सम-गात्रम् with a body like a crore of Manmathas in one, कनक-अङ्गद-आदि-विचित्रम् embellished variously by ornaments such as golden armlets, श्याम-सुन्दर-पवित्रम् the holy, dark and handsome Lord, शरण-आगत-उद्धार-गोत्रम् who protects cows (individual beings) and uplifts those who take refuge in him.

चन्द्र-आनना-भैष्मी-भामा-जाम्बवती-सत्या-मित्रविन्दा-भद्रा-लक्ष्मणा-कालिन्दी-नायकम् He is the consort of the moon-faced Bhaishmi (daughter of Bhishma), Bhama, Jambavati, Satya, Mitravinda, Bhadra, Lakshmana and Kalindi, नन्द-नन्दनम् the Delight of Nanda, आश्रित-बृन्द-बृन्दारक-वन्द्यम् worshipped by hosts of devas who have taken refuge in him; आनन्द-कन्दम् he is the source of bliss and नन्दित-नारायणतीर्था-नन्द-दम् he (is the one who) provides happiness to the joyous Narayana Tirtha.

Kambhodi Raga — Mishra Chaapu Talam (Adi mentioned in the book).

पल्लवि
आलोकये रुक्मिणीकल्याणगोपालम् ।

अनुपल्लवि
नीलमेघनिभाकारं बालार्कसमानचेलम् ।
नीलाम्बरानुजं गोपालकं नीलालकान्तम् ॥  

चरणम् 1
द्वारकापुरमण्टपे द्वादशादित्यसन्निभे
भूरिरत्नसिंहासने भूसुरघने ।
वीरासने सुखासीनं विश्वमङ्गलदायिनं
धीरयोगिसंसेवनं देवकीवसुदेवसूनुम् ॥ 

2.
अष्टमहिषीसमेतं अमरनारीसुसेवितं*
तुष्टपुष्टजनावृतं तुंबुरुगीतम् ।
इष्टजनसमाश्रितमीश्वरमपराजितं
दृष्टसर्वलोकजातं देवराजादिविनुतम् ॥ 

3.
दिव्यकिरीटकुण्डलदीप्तपीताम्बरधरं
नव्यमुक्तामणिहारं नानाविहारम् ।
अव्ययभूतिविस्तारम् अमरनारीसुराधारं
दिव्यकौस्तुभकन्धरं भक्तमानससञ्चारम् ॥ 

4.
शङ्खदुन्दुभिनादिते शतशोगन्धर्वादिगीते
पुङ्खानुपुङ्खनिगमबुधजनावृते ।
पङ्कजेक्षणरंभादि पटुनटनविनोदिते
कुङ्कुमकेसरवर्षिते कोमलाकरचरिते* ॥ 

5.
हेममुक्तामणिच्छत्रं हीररत्नकटिसूत्रं
चामरव्यजनावृतं शरदिन्दुवक्त्रम् ।
कामकॊटिसमगात्रं कनकाङ्गदादिविचित्रं
श्यामसुन्दरपवित्रं शरणागतोद्धारगोत्रम् ॥ 

6.
चन्द्राननाभैष्मीभामाजांबवतीसत्यामित्र**
विन्दाभद्रालक्ष्मणाकालिन्दीनायकम्*** ।
नन्दनन्दनमाश्रितबृन्दबृन्दारकवन्द्यं
नन्दितनारायणतीर्थानन्ददमानन्दकन्दम् ॥ 

*संसेवनम्  / संसेवितम् / सेव्यमानम् ।
*कोमलाकरचरिते / कोमलाशनकूजिते
** सुदा / सदा / सत्या
*** लक्ष्मणा/लक्षणा

 

ālokaye rukmiṇīkalyāṇagopālam

pallavi
ālokaye rukmiṇīkalyāṇagopālam

anupallavi
nīlameghanibhākāraṃ bālārkasamānacelam ।
nīlāmbarānujaṃ gopālakaṃ nīlālakāntam॥  (ālokaye..)

caraṇam 1

dvārakāpuramaṇṭape dvādaśādityasannibhe
bhūriratnasiṃhāsane bhūsuraghane ।
vīrāsane sukhāsīnaṃ viśvamaṅgaladāyinaṃ
dhīrayogisaṃsevanaṃ devakīvasudevasūnum ॥

2.
aṣṭamahiṣīsametaṃ amaranārīsusevitaṃ*
tuṣṭapuṣṭajanāvṛtaṃ tuṃburugītam ।
iṣṭajanasamāśritamīśvaramaparājitaṃ
dṛṣṭasarvalokajātaṃ devarājādivinutam ॥

3.
divyakirīṭakuṇḍaladīptapītāmbaradharaṃ
navyamuktāmaṇihāraṃ nānāvihāram ।
avyayabhūtivistāram amaranārīsurādhāraṃ
divyakaustubhakandharaṃ bhaktamānasasañcāram ॥

4.
śaṅkhadundubhinādite śataśogandharvādigīte
puṅkhānupuṅkhanigamabudhajanāvṛte ।
paṅkajekṣaṇaraṃbhādi paṭunaṭanavinodite
kuṅkumakesaravarṣite komalākaracarite* ॥

5.
hemamuktāmaṇicchatraṃ hīraratnakaṭisūtraṃ
cāmaravyajanāvṛtaṃ śaradinduvaktram ।
kāmakaॊṭisamagātraṃ kanakāṅgadādivicitraṃ
śyāmasundarapavitraṃ śaraṇāgatoddhāragotram ॥

6.
candrānanābhaiṣmībhāmājāṃbavatīsatyāmitra**
vindābhadrālakṣmaṇākālindīnāyakam*** ।
nandanandanamāśritabṛndabṛndārakavandyaṃ
nanditanārāyaṇatīrthānandadamānandakandam ॥

*saṃsevanam  / saṃsevitam / sevyamānam ।
*komalākaracarite / komalāśanakūjite
** sudā / sadā / satyā
*** lakṣmaṇā/lakṣaṇā

 

RaghuveeraGadyam #6 – Sri Vedanta Deshika

श्रीवेदान्तदेशिकेन विरचितम् रघुवीरगद्यम् ;

Raghuveeragadyam by Srimad Vedaantadeshika ;

on the Life & Leela of Sri Raama ;

प्रस्तोत्री – श्रीमती  सुजाता रमेशः 

Presented by Smt. Sujatha Ramesh

Sanskrit Lecture Series on Literary Works – संस्कृते संस्कृतग्रन्थपरिचयः

Detailed notes at https://nivedita2015.wordpress.com/RaghuveeraGadyam

Paintings Copyrights @krishnafortoday.com and Sri. Keshav. For prints of the paintings, please visit krishnafortoday.com

नमस्क्रिया-श्लोकः

श्रीमान्वेङ्कटनाथार्यः   कवितार्किककेसरी । वेदान्ताचार्यवर्यो मे   सन्निधत्तां सदा हृदि ॥

मङ्गलश्लोकः

कवितार्किकसिंहाय कल्याणगुणशालिने । श्रीमते वेङ्कटेशाय  वेदान्तगुरवे नमः॥

Session #6

जड-किरण-शकल-धर-जटिल-नट-पति-
मकुट-तट-नटन-पटु-विबुध-सरिद्-
अति-बहुल-मधु-गलन-ललित-पद-नलिन-
रज-उपमृदित-निज-वृजिन-जहदुपल-
तनुरुचिर-परम-मुनि-वर-युवति-नुत ।

रणाध्वर-धुर्य-भव्य-दिव्यास्त्र-बृन्द-वन्दित ।

विशेषः – वाल्मीकिरामायणम् – 1.48.29, 30
तथा शप्त्वा स वै शक्रमहल्यामपि शप्तवान् । इह वर्षसहस्राणि बहूनि त्वं निवसिष्यसि॥
वायुभक्षा निराहारा तप्यन्ती भस्मशायिनी । अदृश्या सर्वभूतानाम् आश्रमेऽस्मिन्वसिष्यसि ॥

रणाध्वर-धुर्य-भव्य-दिव्यास्त्र-बृन्द-वन्दित ।

विशेषः – वाल्मीकिरामायणम् – 1.48.31, 32
यदा त्वेतद्वनं घोरं रामो दशरथात्मज: ।आगमिष्यति दुर्धर्षस्तदा पूता भविष्यसि ॥
तस्यातिथ्येन दुर्वुत्ते लोभमोहविवर्जिता ।मत्सकाशे मुदा युक्ता स्वं वपुर्धारयिष्यसि ॥

जड-किरण-शकल-धर-जटिल-नट-पति-मकुट-तट-नटन-पटु-विबुध-सरित्-

[प्रतिपदार्थः] जड-किरणः = शीतलाः किरणाः यस्य सः, चन्द्रः। शकलः = भागः / खण्डः । जड-किरण-शकल-धरः = चन्द्रचूडः महेश्वरः । जटिल-नटपतिः = जटाधरः, नृत्यकृतां पतिः, शम्भुः । मकुट-तट = किरीट-स्थानम् (अर्थात् मूर्धनि) । नटन-पटु = नटन-नैपुण्यं यस्याः अस्ति, सा गङ्गा । विबुध-सरित् = देवानां जलाशयः ।

जड-किरण-शकल-धर-जटिल-नट-पति-मकुट-तट-नटन-पटु-विबुध-सरित्-

[तात्पर्यम्] गङ्गायाः प्रादुभावः सत्यलोके भगवतः हरेः पादात् जातः । ततः सा महेश्वरस्य जटाजूटं प्रविष्टवती । संसर्गजाः दोषगुणाः भवन्ति इति कारणात् शम्भोः नटननैपुण्यं साधितवती किमिति भावः । तादृशी गङ्गा भगवतः रामस्य पादपङ्कजस्य मधुरिववर्तते इति अग्रे कथयति ।

अति-बहुल-मधु-गलन-ललित-पद-नलिन-

[प्रतिपदार्थः] अतिबहुल = अत्यन्तं बाहुल्यं यस्याः सा । मधुः = मकरन्दः । गलन = धारा रूपेण प्रवाहः । ललित = मनोज्ञा । पदनलिन = पदकमलम् ।

अति-बहुल-मधु-गलन-ललित-पद-नलिन-

[तात्पर्यम्] महेश्वरस्य जताजूटे विद्यमानं पवित्रगङ्गाजलम् एव मकरन्दरूपेण यस्य पादपङ्कजे स्रवति तादृशः रामः ।

रज-उपमृदित-निज-वृजिन-जहदुपल-तनुरुचिर-परम-मुनि-वर-युवति-नुत ।

[प्रतिपदार्थः] रजः = रेणुः । उपमृदित = अपनोदित, अपसारित, प्रक्षालित । निज-वृजिन = स्वस्य पापं / दुरितम् । जहद् = त्यक्त । उपलः = शिला । तनुरुचिर = मनोहरं वपुः यस्याः सा । परम-मुनि-वर-युवति = गौतमस्य पत्नी अहल्या । नुतः = तया सेवितः ।

रज-उपमृदित-निज-वृजिन-जहदुपल-तनुरुचिर-परम-मुनि-वर-युवति-नुत ।

[तात्पर्यम्] रामस्य पदधूलिना स्वपापम् अपसार्य, शिलारूपं त्यक्त्वा, मनोहरं वपुः प्राप्य, गौतमस्य पत्नी अहल्या रामं सेवितवती ।

References

https://sa.wikisource.org/wiki/रघुवीरगद्यम् 

Click to access Raghu%20veera%20Gadhyam.pdf

 

 

 

RaghuveeraGadyam #5 – Sri Vedanta Deshika

श्रीवेदान्तदेशिकेन विरचितम् रघुवीरगद्यम् ;

Raghuveeragadyam by Srimad Vedaantadeshika ;

on the Life & Leela of Sri Raama ;

प्रस्तोत्री – श्रीमती  सुजाता रमेशः 

Presented by Smt. Sujatha Ramesh

Sanskrit Lecture Series on Literary Works – संस्कृते संस्कृतग्रन्थपरिचयः

Detailed notes at https://nivedita2015.wordpress.com/RaghuveeraGadyam

Paintings Copyrights @krishnafortoday.com and Sri. Keshav. For prints of the paintings, please visit krishnafortoday.com

नमस्क्रिया-श्लोकः

श्रीमान्वेङ्कटनाथार्यः   कवितार्किककेसरी । वेदान्ताचार्यवर्यो मे   सन्निधत्तां सदा हृदि ॥

मङ्गलश्लोकः

कवितार्किकसिंहाय कल्याणगुणशालिने । श्रीमते वेङ्कटेशाय  वेदान्तगुरवे नमः॥

Session #5

कौमार-केलि-गोपायित-कौशिकाध्वर ।

रणाध्वर-धुर्य-भव्य-दिव्यास्त्र-वृन्द-वन्दित ।

प्रणत-जन-विमत-विमथन-दुर्ललित-दोर्ललित ।

तनुतर-विशिख-विताडन-विघटित-विशरारु-शरारु-ताटका-ताटकेय ।

कौमार-केलि-गोपायित-कौशिकाध्वर ।

[प्रतिपदार्थः] कौमारम् = कुमारस्य (बालस्य) भावः कौमार्यम् । केलिः = क्रीडा । गोपायित = रक्षित । कौशिकः = विश्वामित्रः । अध्वरः = यागः ।

कौमार-केलि-गोपायित-कौशिकाध्वर ।

[तात्पर्यम्] खरदूषणादि भीकरराक्षसान् अपि लीलया (बालक्रीडावत्) सन्दृत्य ऋषेः विश्वामित्रस्य यागरक्षणं कृतवान् ।

रणाध्वर-धुर्य-भव्य-दिव्यास्त्र-वृन्द-वन्दित ।

[प्रतिपदार्थः] रणम् = युद्धम् । अध्वरः = यज्ञः । धुर्य = धुरन्धर । भव्य = क्षेमकर । दिव्य = स्वर्गसम्बद्ध । अस्त्रवृन्दः = अस्त्राणां गणः । वन्दित = सेवित / प्रार्थित ।

रणाध्वर-धुर्य-भव्य-दिव्यास्त्र-वृन्द-वन्दित ।

[तात्पर्यम्] रणम् इति अध्वरे प्रयुज्यमाणानि अस्त्राणि । एतानि धुरन्धराणि (स्वकर्मसु कुशलानि), क्षेमकराणि, दिव्यानि । तादृशास्त्राणां वृन्देन वन्दितः।

रणाध्वर-धुर्य-भव्य-दिव्यास्त्र-वृन्द-वन्दित ।

विशेषः वाल्मीकिरामायणम् 2.27.22

तान्यस्त्राणि तदा विप्रो राघवाय न्यवेदयत् ।
जपतस्तु मुनेस्तस्य विश्वामित्रस्य धीमतः ॥

रणाध्वर-धुर्य-भव्य-दिव्यास्त्र-वृन्द-वन्दित ।

विशेषः वाल्मीकिरामायणम् 2.27.25

ऊचुश्च मुदितास्सर्वे रामं प्राञ्जलयस्तदा ।
इमे स्म परमोदाराः किङ्करास्तव राघव ॥

रणाध्वर-धुर्य-भव्य-दिव्यास्त्र-वृन्द-वन्दित ।

विशेषः

  • बला
    • न बाधा क्षुत्पिपासाभ्यां यत: सा कथिता बला
  • अतिबला
    • यतः परस्य स्खालित्यं दृड्मनःकायकर्मणाम्

रणाध्वर-धुर्य-भव्य-दिव्यास्त्र-वृन्द-वन्दित ।

विशेषः वाल्मीकिरामायणम् 5.22.20
असन्देशात्तु रामस्य तपसश्चानुपालनात् ।
न त्वां कुर्मि दशग्रीव भस्म भर्मार्ह तेजसा ॥

प्रणत-जन-विमत-विमथन-दुर्ललित-दोर्ललित ।

[प्रतिपदार्थः] प्रणतजनः = शरणागताः भक्तजनाः । विमतः = शत्रुः । विमथनम् = निर्मूलनम् । दुर्ललित = परम उग्रः । दोः = बुजः । ललित = सुकोमल ।

प्रणत-जन-विमत-विमथन-दुर्ललित-दोर्ललित ।

[तात्पर्यम्] शिष्टरक्षणार्थं तेषां शत्रूणां संहारप्रसङ्गे अत्यन्तम् उग्रः । सुकोमलबाहुसंयुक्तः ।

प्रणत-जन-विमत-विमथन-दुर्ललित-दोर्ललित।

विशेषः – अमरकोशः – २.६.६८९

भुजबाहू प्रवेष्टो दोः स्यात् कफोणिस्तु कूर्परः ।

प्रणत-जन-विमत-विमथन-दुर्ललित-दोर्ललित ।

विशेषः – श्रेमद्भगवद्गीता – ४.८

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।
धर्मसंस्थापनार्थाय संभवामि युगे युगे ॥

प्रणत-जन-विमत-विमथन-दुर्ललित-दोर्ललित ।

विशेषः वाल्मीकिरामायणम् 6.59.137
ततो रामो महातेजा रावणेन कृतव्रणम् ।
दृष्ट्वा प्लवगशार्दूलं कोपस्य वशमेयिवान् ॥

प्रणत-जन-विमत-विमथन-दुर्ललित-दोर्ललित ।

विशेषः वाल्मीकिरामायणम् 6.59.138
तस्याभिसंक्रम्य रथं सचक्रं
साश्वध्वजच्छत्रमहापताकम् ।
ससारथिं साशनिशूलखड्गं रामः
प्रचिच्छेद शितैः शराग्रैः॥

तनुतर-विशिख-विताडन-विघटित-विशरारु-शरारु-ताटका-ताटकेय ।

[प्रतिपदार्थः] तनुतर = अत्यन्तलघु । विशिखः = बाणः । विताडन = आघात । विधटित = पातित । विशरारुः = ऋषयः, विगताः शरारवः / शत्रवः येषाम् । शरारुः = शत्रुजनः । ताटकाताटकेयाः = ताटका च तत्पुत्रादि राक्षसाः ।

तनुतर-विशिख-विताडन-विघटित-विशरारु-शरारु-ताटका-ताटकेय ।

[तात्पर्यम्] लघुतरबाणैः ताटकातत्पुत्रादि राक्षसानां विश्वमित्रादि साधुपीडकानां संहारं कृतवान् ।

References

https://sa.wikisource.org/wiki/रघुवीरगद्यम् 

Click to access Raghu%20veera%20Gadhyam.pdf

Click to access Raghu%20veera%20Gadhyam.pdf

 

 

 

RaghuveeraGadyam #4 – Sri Vedanta Deshika

श्रीवेदान्तदेशिकेन विरचितम् रघुवीरगद्यम् ;

Raghuveeragadyam by Srimad Vedaantadeshika ;

on the Life & Leela of Sri Raama ;

प्रस्तोत्री – श्रीमती  सुजाता रमेशः 

Presented by Smt. Sujatha Ramesh

Sanskrit Lecture Series on Literary Works – संस्कृते संस्कृतग्रन्थपरिचयः

Detailed notes at https://nivedita2015.wordpress.com/RaghuveeraGadyam

Paintings Copyrights @krishnafortoday.com and Sri. Keshav. For prints of the paintings, please visit krishnafortoday.com

नमस्क्रिया-श्लोकः

श्रीमान्वेङ्कटनाथार्यः   कवितार्किककेसरी । वेदान्ताचार्यवर्यो मे   सन्निधत्तां सदा हृदि ॥

मङ्गलश्लोकः

कवितार्किकसिंहाय कल्याणगुणशालिने । श्रीमते वेङ्कटेशाय  वेदान्तगुरवे नमः॥

Session #4

देवासुर-समर-समय-समुदित-निखिल-निर्जर-निर्धारित-निरवधिक-माहात्म्य ।

[तात्पर्यम्] देवासुराणां समरसमये राक्षसैः उत्पीडिताः देवा सर्वे “एकः हरिरेव अस्मद्रक्षकः” इति यथा निर्णयं कुर्युः तादृश असीममहिमावान् ।

दशवदन-दमित-दैवत-परिषदभ्यर्थित-दाशरथिभाव ।

[तात्पर्यम्] दशवदनेन रावणेन पीडितदेवगणैः सम्प्रार्थितः दशरथपुत्रः ।

दिनकर-कुल-कमल-दिवाकर ।

[तात्पर्यम्] सूर्यवंशरूपकमलस्य उद्बोधने समर्थः भास्करः ।

दिविषदधिपति-रण-सहचरण-चतुर-दशरथ-चरम-ऋण-विमोचन ।

[तात्पर्यम्] युद्धेषु देवेन्द्रमपि सहकर्तुं समर्थस्य दशरथस्य पितॄणविमोचकः ।

कोसलसुता-कुमारभाव-कञ्चुकित-कारणाकार ।

[तात्पर्यम्] सर्वजगत्कारणस्य यस्य जन्मप्राप्त्यादि आविर्भावकारणम् अनपेक्षितं सः कौसल्यायाः पुत्ररूपेण जनिं प्राप्य तया रक्षितः (अथवा तस्याः पुत्रप्राप्तिरूपव्याजेन जगति समायातः)

कोसलसुता-कुमारभाव-कञ्चुकित-कारणाकार ।

विशेषः – वाल्मीकिरामायणम् – 2.1.8
स हि देवैरुदीर्णस्य रावणस्य वधार्थिभिः ।
अर्थितो मानुषे लोके जज्ञे विष्णुस्सनातनः ॥

कोसलसुता-कुमारभाव-कञ्चुकित-कारणाकार ।

विशेषः – वाल्मीकिरामायणम् – 2.1.8 –
गोविन्दराजस्य टीका मानुषे लोके यत्र देवा अपि मनुष्यगन्धमसहमानाश्छर्दनपूर्वकं कुत्सयन्तो योजनादुपरि स्थित्वा हविराददते तेपि यस्य मनुष्यस्थानीयाः सोऽस्मिन् मानुषे लोके जातः, हन्त किमिदं सौलभ्यमिति भावः ।

References

https://sa.wikisource.org/wiki/रघुवीरगद्यम् 

 

 

 

 

Naaraayaneeyam – Second Dashakam – #2

केयूराङ्गदकङ्कणोत्तममहारत्नाङ्गुलीयाङ्कित-

श्रीमद्बाहुचतुष्कसङ्गतगदाशङ्खारिपङ्केरुहाम् ।

काञ्चित् काञ्चनकाञ्चिलाञ्च्छितलसत्पीताम्बरालम्बिनीम्

आलम्बे विमलाम्बुजद्युतिपदां मूर्तिं तवार्तिच्छिदम् ॥२॥

मेल्पत्तूर्-नारायण-भट्टतिरिणा विरचितं श्रीमन्नारायणीयम् – श्री. नारायणनम्बूतिरि, संस्कृतभारती, बेङ्गलूरु (Melpathur Narayana Bhattathiri’s Sriman Naaraayaneeyam – Second Dashakam explained by Sri Narayana Namboodiri, Samskrita Bharati, Bangalore).

This page contains the detailed notes of all the shlokas covered in these sessions.  https://nivedita2015.wordpress.com/srimannarayaneeyam/

 

Naaraayaneeyam – Second Dashakam – #1

सूर्यस्पर्धिकिरीटमूर्ध्वतिलकप्रोद्भासिफालान्तरं कारुण्याकुलनेत्रमार्द्रहसितोल्लासं सुनासापुटम् । गण्डोद्यन्मकराभकुण्डलयुगं कण्ठोज्ज्वलत्कौस्तुभं त्वद्रूपं वनमाल्यहारपटलश्रीवत्सदीप्रं भजे ॥2.1॥ मेल्पत्तूर्-नारायण-भट्टतिरिणा विरचितं श्रीमन्नारायणीयम् – श्री. नारायणनम्बूतिरि, संस्कृतभारती, बेङ्गलूरु (Melpathur Narayana Bhattathiri’s Sriman Naaraayaneeyam – First Dashakam explained by Sri Narayana Namboodiri, Samskrita Bharati, Bangalore).

https://nivedita2015.wordpress.com/srimannarayaneeyam/

This page contains the detailed notes of all the shlokas covered in these sessions.

Neelesh Bodas’ sessions – PDFs

Here are the downloadable files.
व्याकरणपरिचय_ – दशलकारा_
व्याकरणपरिचय_ – दशगणा_
व्याकरणपरिचय_ – कृदन्ता_
व्याकरणपरिचय_ – अष्टाध्यायीप्रवेश_ – Day 2
व्याकरणपरिचय_ – अष्टाध्यायीप्रवेश_ – Day 1