Shreeranganaathayatistutih – Dr. Sreeram Jaganathan

śrīraṅganātha-yati-stutiḥ

॥ श्रीः ॥

सप्तषष्टितम-जन्मनक्षत्र-महोत्सवे समर्पिता श्रीरङ्गनाथ-यति-स्तुतिः

A Stuti on Sri Ranganatha Yatheendra Mahadesikan, the 46th Srimad Azhagiyasingar of Sri Ahobila Math

Humbly offered on the occasion of His Sixty-sixth Tirunakshatra Poorthi Mahotsavam on 13th July 2021 by Dr. Sreeram Jaganathan (assjsreeram.com)

यतीन्द्रं रङ्गनाथाख्यं गुणाढ्यं रङ्गनाथवत्‌ ।

क्षमाब्धिं तस्य पत्नीव सदाऽहं प्रणमामि तम्‌ ॥ १ ॥

रङ्गनाथ-वत् गुणाढ्यं तस्य पत्नी इव क्षमाब्धं रङ्गनाथाख्यं तं यतीन्द्रम् अहं सदा प्रणमामि ।

At all times (सदा) I (अस्मद्) prostrate at (प्र-णम्-लट्) that (तद्) Best (इन्द्र) of Yogis (यति), who has the name (आख्या) Ranganaatha (रङ्गनाथ), who has an abundance (आढ्य) of auspicious qualities (गुण), like (वत्-वतुप्) Lord Ranganaatha (रङ्गनाथ) Himself, and who is an ocean (अब्धि) of forbearance (क्षमा), like (इव) His (तद्) sahadharmacharee (पत्नी), Shreeranganaayakee.

मघायां कृष्णमेघोऽयं ज्यैष्ठमासेऽवतीर्य नः ।

वर्षति करुणावृष्टिं कर्षति स्वपदे मनः ॥ २ ॥

अयं कृष्णमेघः ज्यैष्ठमासे मघायाम् अवतीर्य करुणावृष्टिं वर्षति । नः मनः स्वपदे कर्षति ।

This (इदम्) dark (कृष्ण) rain bearing cloud (मेघ), having descended (अव-तॄ-ल्यप्) in the month of Aani (ज्यैष्ठ-मास), in the Nakshatra or asterism of Maghaa (मघा), showers (वृष्-लट्) the rain (वृष्टि) of mercy (करुणा) and attracts (कृष्-लट्) our (अस्मद्) minds (मनस्) towards Himself (स्वपद).

मृगयन्‌ वन्यदुर्जन्तून्‌ अस्माकं चित्तकानने ।

स्वयं नृपायते नूनं गुणैस्सुन्दरकेसरी ॥ ३ ॥

सुन्दरकेसरी अस्माकं चित्तकानने वन्यदुर्जन्तून्‌ गुणैः मृगयन्‌ नूनं स्वयं नृपायते ।

Certainly (नूनम्) this Azhagiya Singar, named after Lord Narasimha, the Handsome (सुन्दर) Lion (केसरी), crowns (नृप-क्यङ्-लट्) Himself (स्वयम्) as the king, hunting (मृगयत्) the cruel wild animals (वन्य-दुर्-जन्तु), in the forest (कानन) of our (अस्मद्) minds (चित्त), through His wonderful qualities (गुण).

गर्भवासे च मालोलः शेषतल्पे तु राघवः ।

आसते सुखमन्येऽपि भक्तान्‌ पालयति त्वयि ॥ ४ ॥

त्वयि भक्तान्‌ पालयति (सति) मालोलः च गर्भवासे (आस्ते) । राघवः तु शेषतल्पे (आस्ते) । अन्ये अपि सुखम् आसते ।

(O Aachaarya!) While You (युष्मद्) are protecting (पालयत्) the devotees (भक्त), Lord Maalola Narasimha (मालोल) is residing in the (cosmic) womb (गर्भ-वास). Likewise (तु) Veeraraaghava (राघव) is taking rest on His bed (तल्प) of Aadishesha (शेष). Others (अन्य) (the other Archaa Moorti forms) are also relaxing (आस्-लट्) comfortably (सुखम्).

अहोबिलेशमक्लेशं केशिनं केशवप्रियम्‌ ।

वेदान्तदेशिकोन्नीतं देशिकमेतमाश्रये ॥ ५ ॥

अहोबिलेशम् अक्लेशं केशवप्रियं वेदान्तदेशिकोन्नीतं केशिनम् एतं देशिकम् (अहम्) आश्रये ।
I resort (आङ्-श्रि-लट्) to This (एतद्) Preceptor (देशिक), Srimad Azhagiya Singar (केशिन्), who is the Ruler (ईश) of Ahobila Divyadesha (अहोबिल), who is free from afflictions (न+क्लेश), who is dear (प्रिय) to Lord Keshava (केशव), who is (spiritually) elevated (उत्-नीत) by Sri Vedanta Desika Mahadesikan (वेदान्त-देशिक), the 44th Jeeyar, Sri Mukkoor Azhagiya Singar, (through the performance of समाश्रयणम् and भरन्यासः Samskaaras).

करे तिष्ठति लक्ष्मीश्च मुखे सरस्वती तथा ।

पार्वती गुणशैलेऽस्य दयाऽऽर्द्रनयने सदा ॥ ६ ॥

लक्ष्मीः च करे तिष्ठति । तथा सरस्वती मुखे । पार्वती अस्य गुणशैले । दया आर्द्रनयने सदा तिष्ठति ।
The Goddess of Wealth, Lakshmee (लक्ष्मी) resides (स्था-लट्) in our Aachaarya’s hand (कर). In the same way (तथा), the Goddess of Knowledge, Sarasvatee (सरस्वती) is in His tongue (मुख). Mount Himavaan’s daughter, Paarvatee, the Goddess of Strength (पार्वती), resides on the mountain peak (शैल) of His (इदम्) qualities (गुण). The Goddess of Compassion, Dayaa (दया), resides permanently (सदा) on His gentle (आर्द्र) glance (नयन).

युगाः क्रमेण कल्प्यन्ते चत्वारो हरिणाऽमुना ।

तद्वल्लोकहितायैव चातुर्मास्यव्रतानि वै ॥ ७ ॥

चत्वारः युगाः हरिणा क्रमेण कल्प्यन्ते । तद्-वत् वै लोकहिताय एव चातुर्मास्यव्रतानि अमुना कल्प्यन्ते ।
The four (चतुर्) Yugas (युग) are created (कृप्-कर्मणि-लट्) by the Sarveshwara, Hari (हरि), in an orderly manner (क्रम). In the same way (तद्-वत्) itself (वै), only (एव) for the welfare (हित) of the world (लोक), the Chaathurmaasya Vrata, the fasting ritual (व्रत) observed for a period of four (चतुर्) months (मास), is undertaken by This (अदस्) Azhagiya Singar.

शास्त्रं किं नैव जानीमः किन्तु नीयामहे त्वया ।

प्रशास्य त्रायमाणेन शास्त्रवशंगतास्ततः ॥ ८ ॥

(वयं) शास्त्रं किम् (इति) नैव जानीमः । किन्तु प्रशास्य त्रायमाणेन त्वया नीयामहे । ततः (वयं) शास्त्रवशङ्गताः ।
We do not even (नैव) know (ज्ञा-लट्), what Shaastra (शास्त्र) is. However (किन्तु), we are being led (णी-कर्मणि-लट्), by You (युष्मद्), one who is protecting (त्रै+शानच्) us, having directed us well (प्र+शास्+ल्यप्). (Thus You are the Shaastra for us). Therefore (ततः), we have become the followers (वशं+गत) of Shaastra (शास्त्र), (even without realizing it).

लब्धवन्तो वयं सत्तां भूताश्च सात्त्विकास्त्वया ।

परिष्कृताशयास्सर्वे धन्यास्स्मस्ते नमो नमः ॥ ९ ॥

सत्तां लब्धवन्तः वयं त्वया सात्त्विकाः भूताः च । सर्वे आशयाः परिष्कृताः । (वयं) धन्याः स्मः । ते नमः । (ते) नमः ।
We (अस्मद्) have acquired (लब्धवत्) existence (सत्ता), and (च) have been made (भूत) virtuous people (सात्त्विक), by You (युष्मद्). All (सर्व) our thoughts (आशय) are purified (परिष्कृत). We are (अस्-लट्) very fortunate (धन्य). O Aachaarya! Pranaams (नमः) to You (युष्मद्). Again we offer our Pranaams (नमः).

तारस्य ते हरेऽस्माकम्‌ अवतारमहोत्सवे ।

वयञ्चोत्तीर्णजन्मानः व्याहरामश्शुभाशयान्‌ ॥ १० ॥

हरे ! अस्माकं तारस्य ते अवतारमहोत्सवे उत्तीर्णजन्मानः वयं च शुभाशयान्‌ व्याहरामः ।

O Azhagiya Simha, the Handsome Lion (हरि) ! On the Tirunakshatra Mahotsava (अवतार-महोत्सव) of Yours (युष्मद्), our (अस्मद्) saviour’s (तार), we (अस्मद्) whose lives have been uplifted (उत्तीर्ण-जन्मन्) by You, submit (वि+आङ्+हृ+लट्) our good wishes and Mangalaasaasanam (शुभ-आशय).

ऋतुसंवत्सरे पूर्णे विशत्यग्रे भवत्यहो ।

विशन्तु नो मनोहंसाः मानसरोवरे पुनः ॥ ११ ॥

अहो ! ऋतुसंवत्सरे पूर्णे (सति) भवति अग्रे विशति (सति) नः मनोहंसाः पुनः मानसरोवरे भवति विशन्तु ।

Ha (अहो) ! When the seasons (ऋतु) and years (संवत्सर) are completed (पूर्ण),
and You (भवत्) enter (विशत्) into the next one (अग्रे), may our (अस्मद्) swans (हंस) of the minds (मनस्) resort (विश्-लोट्) again (पुनः) into the Maanasarovara
(मानसरोवर) that is verily You (भवत्). [There are 6 seasons or ऋतु and 60 years
or संवत्सर, which add up to 66, indicating the completion of 66 years].

सङ्कल्पितानि सर्वाणि व्रतानि सफलानि ते ।

सन्त्विति सत्यसङ्कल्पं सदा सम्प्रार्थयामहे ॥ १२ ॥

ते सङ्कल्पितानि सर्वाणि व्रतानि सफलानि सन्तु इति सत्यसङ्कल्पं (वयं) सदा सम्प्रार्थयामहे ।

O Azhagiya Singa! We always (सदा) pray (सम्-प्र-अर्थ-लट्), to the Satya-Sankalpa, whose resolutions (सङ्कल्प) instantly becomes a reality (सत्य), that (इति) all (सर्व) Your (युष्मद्) religious practices (व्रत) that have been resolved to be undertaken (सङ्कल्पित), should be (अस्-लोट्) completed successfully (सफल).

शिष्येण पद्मनाभस्य श्रीरामेण कृता स्तुतिः ।

तारैश्च शशिना भातु तिरुनक्षत्रवैभवे ॥ १३ ॥

तिरुनक्षत्रवैभवे पद्मनाभस्य शिष्येण श्रीरामेण कृता स्तुतिः शशिना तारैः च भातु ।

May this Stuti (स्तुति) composed (कृता) by Shreeraama (श्रीराम), the disciple (शिष्य) of the Aachaarya by name Shree Padmanaabhan (पद्मनाभ), shine (भा-लोट्) with the full moon (शशिन्) and (च) the stars (तार), during the Tirunakshatra (तिरुनक्षत्र) Celebrations (वैभव) of Sri Ranganatha Yatheendra Mahadesikan, the 46th Srimad Azhagiyasingar of Sri Ahobila Math.

Raghuveeragadyam – Dr. Sreeram Jaganathan

Raghuveeragadyam ~ Mahaaveeravaibhavam

by Srimad Vedaantadeshika

प्रस्तोता – श्री. श्रीरामः जगन्नाथः

Recited by Dr. Sreeram Jaganathan

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ नमस्क्रियाश्लोकः

श्रीमान्वेङ्कटनाथार्यः कवितार्किककेसरी ।

वेदान्ताचार्यवर्यो मे सन्निधत्तां सदा हृदि ॥

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ बालकाण्डम्

जयत्याश्रित-सन्त्रास-ध्वान्त-विध्वंसनोदयः ।

प्रभावान् सीतया देव्या परमव्योमभास्करः ॥

जय जय महावीर ।

महाधीर-धौरेय ।

देवासुर-समर-समय-समुदित-निखिल-निर्जर-निर्धारित-निरवधिक-माहात्म्य ।

दशवदन-दमित-दैवत-परिषद्-अभ्यर्थित-दाशरथिभाव ।

दिनकर-कुल-कमल-दिवाकर ।

दिविषद्-अधिपति-रण-सहचरण-चतुर-दशरथ-चरम-ऋण-विमोचन ।

कोसलसुता-कुमारभाव-कञ्चुकित-कारणाकार ।

कौमार-केलि-गोपायित-कौशिकाध्वर ।

रणाध्वर-धुर्य-भव्य-दिव्यास्त्र-बृन्द-वन्दित ।

प्रणत-जन-विमत-विमथन-दुर्ललित-दोर्ललित ।

तनुतर-विशिख-विताडन-विघटित-विशरारु-शरारु-ताटका-ताटकेय ।

जड-किरण-शकल-धर-जटिल-नट-पति-मकुट-तट-नटन-पटु-विबुध-सरिद्-अति-बहुल-मधु-गलन-ललित-पद-नलिन-रज-उपमृदित-निज-वृजिन-जहद्-उपल-तनु-रुचिर-परम-मुनि-वर-युवति-नुत ।

कुशिक-सुत-कथित-विदित-नव-विविध-कथ ।

मैथिल-नगर-सुलोचना-लोचन-चकोर-चन्द्र ।

खण्डपरशु-कोदण्ड-प्रकाण्ड-खण्डन-शौण्ड-भुजदण्ड ।

चण्डकर-किरण-मण्डल-बोधित-पुण्डरीक-वन-रुचि-लुण्टाक-लोचन ।

मोचित-जनक-हृदय-शङ्कातङ्क ।

परिहृत-निखिल-नरपति-वरण-जनक-दुहितृ-कुचतट-विहरण-समुचित-करतल ।

शतकोटि-शत-गुण-कठिन-परशु-धर-मुनिवर-कर-धृत-दुर्-अवनमतम-निज-धनुर्-आकर्षण-प्रकाशित-पारमेष्ठ्य ।

क्रतुहर-शिखरि-कन्तुक-विहृत्युन्मुख-जगद्-अरुन्तुद-जित-हरि-दन्ति-दन्त-दन्तुर-दशवदन- दमन-कुशल-दशशत-भुज-मुख-नृपति-कुल-रुधिर-झर-भरित-पृथुतर-तटाक-तर्पित-पितृक-भृगुपति-सुगति-विहतिकर-नत-परुडिषु-परिघ ।

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ अयोध्याकाण्डम्

अनृत-भय-मुषित-हृदय-पितृ-वचन-पालन-प्रतिज्ञावज्ञात-यौवराज्य ।

निषाद-राज-सौहृद-सूचित-सौशील्य-सागर ।

भरद्वाज-शासन-परिगृहीत-विचित्र-चित्रकूट-गिरि-कटक-तट-रम्यावसथ ।

अनन्य-शासनीय ।

प्रणत-भरत-मकुटतट-सुघटित-पादुकाग्र्याभिषेक-निर्वर्तित-सर्वलोक-योगक्षेम ।

पिशित-रुचि-विहित-दुरित-वल-मथन-तनय-बलिभुग्-अनुगति-सरभस-शयन-तृण-शकल-परिपतन-भय-चकित-सकल-सुर-मुनिवर-बहुमत-महास्त्र-सामर्थ्य ।

द्रुहिण-हर-वल-मथन-दुरालक्ष-शर-लक्ष ।

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ अरण्यकाण्डम्

दण्डका-तपोवन-जङ्गम-पारिजात ।

विराध-हरिण-शार्दूल ।

विलुलित-बहुफल-मख-कलम-रजनिचर-मृग-मृगयारम्भ-सम्भृत-चीरभृद्-अनुरोध ।

त्रिशिरः-शिरस्त्रितय-तिमिर-निरास-वासरकर ।

दूषण-जलनिधि-शोषण-तोषित-ऋषिगण-घोषित-विजय-घोषण ।

खरतर-खर-तरु-खण्डन-चण्ड-पवन ।

द्विसप्त-रक्षः-सहस्र-नलवन-विलोलन-महाकलभ ।

असहाय-शूर । अनपाय-साहस ।

महित-महामृथ-दर्शन-मुदित-मैथिली-दृढतर-परिरम्भण-विभव-विरोपित-विकट-वीरव्रण ।

मारीच-माया-मृग-चर्म-परिकर्मित-निर्भर-दर्भास्तरण ।

विक्रम-यशो-लाभ-विक्रीतजीवित-गृध्रराज-देह-दिधक्षा-लक्षित-भक्तजन-दाक्षिण्य ।

कल्पित-विबुधभाव-कबन्धाभिनन्दित ।

अवन्ध्य-महिम-मुनिजन-भजन-मुषित-हृदय-कलुष-शबरी-मोक्ष-साक्षिभूत ।

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ किष्किन्धाकाण्डम्

प्रभञ्जन-तनय-भावुक-भाषित-रञ्जित-हृदय ।

तरणिसुत-शरणागति-परतन्त्रीकृत-स्वातन्त्र्य  ।

दृढ-घटित-कैलास-कोटि-विकट-दुन्दुभि-कङ्काल-कूट-दूर-विक्षेप-दक्ष-दक्षिणेतर-पादाङ्गुष्ठ-दर-चलन-विश्वस्त-सुहृद्-आशय ।

अतिपृथुल-बहु-विटपि-गिरि-धरणि-विवर-युगपद्-उदय-विवृत-चित्रपुङ्ख-वैचित्र्य ।

विपुल-भुज-शैल-मूल-निबिड-निपीडित-रावण-रणरणक-जनक-चतुरुदधि-विहरण-चतुर-कपि-कुल-पति-हृदय-विशाल-शिलातल-दारण-दारुण-शिलीमुख ।

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ सुन्दरकाण्डम्

अपार-पारावार-परिखा-परिवृत-परपुर-परिसृत-दवदहन-जवन-पवनभव-कपिवर-परिष्वङ्ग-भावित-सर्वस्वदान ।

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ युद्धकाण्डम्

अहित-सहोदर-रक्षः-परिग्रह-विसंवादि-विविध-सचिव-विस्रम्भण-समय-संरम्भ-समुज्जृम्भित-सर्वेश्वर-भाव ।

सकृत्-प्रपन्न-जन-संरक्षण-दीक्षित ।

वीर ।

सत्यव्रत ।

प्रतिशयन-भूमिका-भूषित-पयोधि-पुलिन ।

प्रलय-शिखि-परुष-विशिख-शिखा-शोषिताकूपार-वारि-पूर ।

प्रबल-रिपुकलह-कुतुक-चटुल-कपिकुल-करतल-तूलित-हृतगिरि-निकर-साधित-सेतुपथ-सीमा-सीमन्तित-समुद्र ।

द्रुतगति-तरुमृग-वरूथिनी-निरुद्ध-लङ्कावरोध-वेपथु-लास्य-लीलोपदेश-देशिक-धनुर्ज्याघोष ।

गगनचर-कनकगिरि-गरिमधर-निगममय-निज-गरुड-गरुद्-अनिल-लव-गलित-विषवदन-शर-कदन ।

अकृतचर-वनचर-रणकरण-वैलक्ष्य-कूणिताक्ष-बहुविध-रक्षोबलाध्यक्ष-वक्षः-कवाट-पाटन-पटिम-साटोप-कोपावलेप ।

कटुरटद्-अटनि-टङ्कृति-चटुल-कठोर-कार्मुक-विनिर्गत-विशङ्कट-विशिख-विताडन-विघटित-मकुट-विह्वल-विश्रवस्-तनय-विश्रम-समय-विश्राणन-विख्यात-विक्रम ।

कुम्भकर्ण-कुलगिरि-विदलन-दम्भोलि-भूत-निश्शङ्क-कङ्कपत्र ।

अभिचरण-हुतवह-परिचरण-विघटन-सरभस-परिपतद्-अपरिमित-कपिबल-जलधि-लहरि-कलकल-रव-कुपित-मघवजिद्-अभिहनन-कृद्-अनुज-साक्षिक-राक्षस-द्वन्द्वयुद्ध ।

अप्रतिद्वन्द्व-पौरुष ।

त्र्यम्बक-समधिक-घोरास्त्राडम्बर ।

सारथि-हृत-रथ-सत्रप-शात्रव-सत्यापित-प्रताप ।

शित-शर-कृत-लवन-दशमुख-मुख-दशक-निपतन-पुनरुदय-दरगलित-जनित-दर-तरल-हरिहय-नयन-नलिन-वन-रुचि-खचित-खतल-निपतित-सुरतरु-कुसुम-वितति-सुरभित-रथ-पथ ।

अखिल-जगदधिक-भुज-बल-वर-बल-दशलपन-लपन-दशक-लवन-जनित-कदन-परवश-रजनिचर-युवति-विलपन-वचन-समविषय-निगम-शिखर-निकर-मुखर-मुख-मुनिवर-परिपणित ।

अभिगत-शतमख-हुतवह-पितृपति-निरृति-वरुण-पवन-धनद-गिरिश-मुख-सुरपति-नुति-मुदित ।

अमित-मति-विधि-विदित-कथित-निज-विभव-जलधि-पृषत-लव ।

विगत-भय-विबुध-परिबृढ-विबोधित-वीरशयन-शायित-वानर-पृतनौघ ।

स्व-समय-विघटित-सुघटित-सहृदय-सहधर्मचारिणीक ।

विभीषण-वशंवदीकृत-लङ्कैश्वर्य ।

निष्पन्न-कृत्य ।

ख-पुष्पित-रिपु-पक्ष ।

पुष्पक-रभस-गति-गोष्पदीकृत-गगनार्णव ।

प्रतिज्ञार्णव-तरण-कृत-क्षण-भरत-मनोरथ-संहित-सिंहासनाधिरूढ ।

स्वामिन् ।

राघव-सिंह ।

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ उत्तरकाण्डम्

हाटक-गिरि-कटक-लडह-पाद-पीठ-निकट-तट-परिलुठित-निखिल-नृपति-किरीट-कोटि-विविध-मणि-गण-किरण-निकर-नीराजित-चरण-राजीव ।

दिव्य-भौमायोध्याधिदैवत ।

पितृ-वध-कुपित-परशु-धर-मुनि-विहित-नृप-हनन-कदन-पूर्व-काल-प्रभव-शत-गुण-प्रतिष्ठापित-धार्मिक-राज-वंश ।

शुभ-चरित-रत-भरत-खर्वित-गर्व-गन्धर्व-यूथ-गीत-विजय-गाथा-शत ।

शासित-मधुसुत-शत्रुघ्न-सेवित ।

कुश-लव-परिगृहीत-कुल-गाथा-विशेष ।

विधि-वश-परिणमद्-अमर-भणिति-कविवर-रचित-निज-चरित-निबन्धन-निशमन-निर्वृत ।

सर्व-जन-सम्मानित ।

पुनरुपस्थापित-विमान-वर-विश्राणन-प्रीणित-वैश्रवण-विश्रावित-यशः-प्रपञ्च ।

पञ्चतापन्न-मुनिकुमार-सञ्जीवनामृत ।

त्रेतायुग-प्रवर्तित-कार्तयुग-वृत्तान्त ।

अविकल-बहु-सुवर्ण-हयमख-सहस्र-निर्वहण-निर्वर्तित-निज-वर्णाश्रम-धर्म ।

सर्व-कर्म-समाराध्य ।

सनातन-धर्म ।

साकेत-जनपद-जनि-धनिक-जङ्गम-तदितर-जन्तु-जात-दिव्य-गति-दान-दर्शित-नित्य-निस्सीम-वैभव ।

भव-तपन-तापित-भक्तजन-भद्राराम ।

श्री-रामभद्र ।

नमस्ते पुनस्ते नमः ।

चतुर्मुखेश्वर-मुखैः पुत्र-पौत्रादि-शालिने ।

नमः सीता-समेताय रामाय गृहमेधिने ॥

कवि-कथक-सिंह-कथितं कठोर-सुकुमार-गुम्भ-गम्भीरम् ।

भव-भय-भेषजम् एतत् पठत महावीर-वैभवं सुधियः ॥

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ मङ्गलश्लोकः

कवितार्किकसिंहाय कल्याणगुणशालिने ।

श्रीमते वेङ्कटेशाय वेदान्तगुरवे नमः ॥

—-

Note: usage of ळ and ळि

कौमार-केळि

अति-बहुळ-मधु-गळन-लळित-पद-नळिन-

विलुळित-बहुफल

दुन्दुभि-कङ्काळ

पयोधि-पुळिन

सहस्र-नळवन

प्रळय-शिखि-

विदळन-दम्भोळि-भूत-

लव-गळित

दुर्लळित-दोर्लळित

दर-तरळ-हरिहय-नयन-नळिन-वन-

English

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ namaskriyā–ślokaḥ

śrīmānveṅkaṭanāthāryaḥ kavitārkikakesarī ।

vedāntācāryavaryo me sannidhattāṃ sadā hṛdi ॥

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ bālakāṇḍam

jayatyāśrita-santrāsa-dhvānta-vidhvaṃsanodayaḥ ।

prabhāvān sītayā devyā paramavyomabhāskaraḥ ॥

  1. jaya jaya mahāvīra ।
  2. mahādhīra-dhaureya ।
  3. devāsura-samara-samaya-samudita-nikhila-nirjara-nirdhārita-niravadhika-māhātmya ।
  4. daśavadana-damita-daivata-pariṣad-abhyarthita-dāśarathibhāva ।
  5. dinakara-kula-kamala-divākara ।
  6. diviṣad-adhipati-raṇa-sahacaraṇa-catura-daśaratha-carama-ṛṇa-vimocana ।
  7. kosalasutā-kumārabhāva-kañcukita-kāraṇākāra ।
  8. kaumāra-keli-gopāyita-kauśikādhvara ।
  9. raṇādhvara-dhurya-bhavya-divyāstra-bṛnda-vandita ।
  10. praṇata-jana-vimata-vimathana-durlalita-dorlalita ।
  11. tanutara-viśikha-vitāḍana-vighaṭita-viśarāru-śarāru-tāṭakā-tāṭakeya ।
  12. jaḍa-kiraṇa-śakala-dhara-jaṭila-naṭa-pati-makuṭa-taṭa-naṭana-paṭu-vibudha-sarid-ati-bahula-madhu-galana-lalita-pada-nalina-raja-upamṛdita- nija-vṛjina-jahad-upala-tanu-rucira-parama-muni-vara-yuvati-nuta ।
  13. kuśika-suta-kathita-vidita-nava-vividha-katha ।
  14. maithila-nagara-sulocanā-locana-cakora-candra ।
  15. khaṇḍaparaśu-kodaṇḍa-prakāṇḍa-khaṇḍana-śauṇḍa-bhujadaṇḍa ।
  16. caṇḍakara-kiraṇa-maṇḍala-bodhita-puṇḍarīka-vana-ruci-luṇṭāka-locana ।
  17. mocita-janaka-hṛdaya-śaṅkātaṅka ।
  18. parihṛta-nikhila-narapati-varaṇa-janaka-duhitṛ-kucataṭa-viharaṇa-samucita-karatala ।
  19. śatakoṭi-śata-guṇa-kaṭhina-paraśu-dhara-munivara-kara-dhṛta-dur-avanamatama-nija-dhanur-ākarṣaṇa-prakāśita-pārameṣṭhya ।

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ ayodhyākāṇḍam

  1. kratuhara-śikhari-kantuka-vihṛtyunmukha-jagad-aruntuda-jita-hari-danti-danta-dantura-daśavadana-damana-kuśala-daśaśata-bhuja-mukha-nṛpati-kula-rudhira-jhara-bharita-pṛthutara-taṭāka-tarpita-pitṛka-bhṛgupati-sugati-vihatikara-nata-paruḍiṣu-parigha ।
  2. anṛta-bhaya-muṣita-hṛdaya-pitṛ-vacana-pālana-pratijñāvajñāta-yauvarājya ।
  3. niṣāda-rāja-sauhṛda-sūcita-sauśīlya-sāgara ।
  4. bharadvāja-śāsana-parigṛhīta-vicitra-citrakūṭa-giri-kaṭaka-taṭa-ramyāvasatha ।
  5. ananya-śāsanīya ।
  6. praṇata-bharata-makuṭataṭa-sughaṭita-pādukāgryābhiṣeka-nirvartita-sarvaloka-yogakṣema ।
  7. piśita-ruci-vihita-durita-vala-mathana-tanaya-balibhug-anugati-sarabhasa-śayana-tṛṇa-śakala-paripatana-bhaya-cakita-sakala-sura-munivara-bahumata-mahāstra-sāmarthya ।
  8. druhiṇa-hara-vala-mathana-durālakṣa-śara-lakṣa ।

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ araṇyakāṇḍam

  1. daṇḍakā-tapovana-jaṅgama-pārijāta ।
  2. virādha-hariṇa-śārdūla ।
  3. vilulita-bahuphala-makha-kalama-rajanicara-mṛga-mṛgayārambha-sambhṛta-cīrabhṛd-anurodha ।
  4. triśiraḥ-śirastritaya-timira-nirāsa-vāsarakara ।
  5. dūṣaṇa-jalanidhi-śoṣaṇa-toṣita-ṛṣigaṇa-ghoṣita-vijaya-ghoṣaṇa ।
  6. kharatara-khara-taru-khaṇḍana-caṇḍa-pavana ।
  7. dvisapta-rakṣaḥ-sahasra-nalavana-vilolana-mahākalabha ।
  8. asahāya-śūra ।
  9. anapāya-sāhasa ।
  10. mahita-mahāmṛtha-darśana-mudita-maithilī-dṛḍhatara-parirambhaṇa-vibhava-viropita-vikaṭa-vīravraṇa ।
  11. mārīca-māyā-mṛga-carma-parikarmita-nirbhara-darbhāstaraṇa ।
  12. vikrama-yaśo-lābha-vikrītajīvita-gṛdhrarāja-deha-didhakṣā-lakṣita-bhaktajana-dākṣiṇya ।
  13. kalpita-vibudhabhāva-kabandhābhinandita ।
  14. avandhya-mahima-munijana-bhajana-muṣita-hṛdaya-kaluṣa-śabarī-mokṣa-sākṣibhūta ।

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ kiṣkindhākāṇḍam

  1. prabhañjana-tanaya-bhāvuka-bhāṣita-rañjita-hṛdaya ।
  2. taraṇisuta-śaraṇāgati-paratantrīkṛta-svātantrya ।
  3. dṛḍha-ghaṭita-kailāsa-koṭi-vikaṭa-dundubhi-kaṅkāla-kūṭa-dūra-vikṣepa-dakṣa-dakṣiṇetara-pādāṅguṣṭha-dara-calana-viśvasta-suhṛd-āśaya ।
  4. atipṛthula-bahu-viṭapi-giri-dharaṇi-vivara-yugapad-udaya-vivṛta-citrapuṅkha-vaicitrya ।
  5. vipula-bhuja-śaila-mūla-nibiḍa-nipīḍita-rāvaṇa-raṇaraṇaka-janaka-caturudadhi-viharaṇa-catura-kapi-kula-pati-hṛdaya-viśāla-śilātala-dāraṇa-dāruṇa-śilīmukha ।

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ sundarakāṇḍam

  1. apāra-pārāvāra-parikhā-parivṛta-parapura-parisṛta-davadahana-javana-pavanabhava-kapivara-pariṣvaṅga-bhāvita-sarvasvadāna ।

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ yuddhakāṇḍam

  1. ahita-sahodara-rakṣaḥ-parigraha-visaṃvādi-vividha-saciva-visrambhaṇa-samaya-saṃrambha-samujjṛmbhita-sarveśvara-bhāva ।
  2. sakṛt-prapanna-jana-saṃrakṣaṇa-dīkṣita ।
  3. vīra ।
  4. satyavrata ।
  5. pratiśayana-bhūmikā-bhūṣita-payodhi-pulina ।
  6. pralaya-śikhi-paruṣa-viśikha-śikhā-śoṣitākūpāra-vāri-pūra ।
  7. prabala-ripukalaha-kutuka-caṭula-kapikula-karatala-tūlita-hṛtagiri-nikara-sādhita-setupatha-sīmā-sīmantita-samudra ।
  8. drutagati-tarumṛga-varūthinī-niruddha-laṅkāvarodha-vepathu-lāsya-līlopadeśa-deśika-dhanurjyāghoṣa ।
  9. gaganacara-kanakagiri-garimadhara-nigamamaya-nija-garuḍa-garud-anila-lava-galita-viṣavadana-śara-kadana ।
  10. akṛtacara-vanacara-raṇakaraṇa-vailakṣya-kūṇitākṣa-bahuvidha-rakṣobalādhyakṣa-vakṣaḥ-kavāṭa-pāṭana-paṭima-sāṭopa-kopāvalepa ।
  11. kaṭuraṭad-aṭani-ṭaṅkṛti-caṭula-kaṭhora-kārmuka-vinirgata-viśaṅkaṭa-viśikha-vitāḍana-vighaṭita-makuṭa-vihvala-viśravas-tanaya-viśrama-samaya-viśrāṇana-vikhyāta-vikrama ।
  12. kumbhakarṇa-kulagiri-vidalana-dambholi-bhūta-niśśaṅka-kaṅkapatra ।
  13. abhicaraṇa-hutavaha-paricaraṇa-vighaṭana-sarabhasa-paripatad-aparimita-kapibala-jaladhi-lahari-kalakala-rava-kupita-maghavajid-abhihanana-kṛd-anuja-sākṣika-rākṣasa-dvandvayuddha ।
  14. apratidvandva-pauruṣa ।
  15. tryambaka-samadhika-ghorāstrāḍambara ।
  16. sārathi-hṛta-ratha-satrapa-śātrava-satyāpita-pratāpa ।
  17. śita-śara-kṛta-lavana-daśamukha-mukha-daśaka-nipatana-punarudaya-daragalita-janita-dara-tarala-harihaya-nayana-nalina-vana-ruci-khacita-khatala-nipatita-surataru-kusuma-vitati-surabhita-ratha-patha ।
  18. akhila-jagadadhika-bhuja-bala-vara-bala-daśalapana-lapana-daśaka-lavana-janita-kadana-paravaśa-rajanicara-yuvati-vilapana-vacana-samaviṣaya-nigama-śikhara-nikara-mukhara-mukha-munivara-paripaṇita ।
  19. abhigata-śatamakha-hutavaha-pitṛpati-nirṛti-varuṇa-pavana-dhanada-giriśa-mukha-surapati-nuti-mudita ।
  20. amita-mati-vidhi-vidita-kathita-nija-vibhava-jaladhi-pṛṣata-lava ।
  21. vigata-bhaya-vibudha-paribṛḍha-vibodhita-vīraśayana-śāyita-vānara-pṛtanaugha ।
  22. sva-samaya-vighaṭita-sughaṭita-sahṛdaya-sahadharmacāriṇīka ।
  23. vibhīṣaṇa-vaśaṃvadīkṛta-laṅkaiśvarya ।
  24. niṣpanna-kṛtya ।
  25. kha-puṣpita-ripu-pakṣa ।
  26. puṣpaka-rabhasa-gati-goṣpadīkṛta-gaganārṇava ।
  27. pratijñārṇava-taraṇa-kṛta-kṣaṇa-bharata-manoratha-saṃhita-siṃhāsanādhirūḍha ।
  28. svāmin ।
  29. rāghava-siṃha ।

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ uttarakāṇḍam

  1. hāṭaka-giri-kaṭaka-laḍaha-pāda-pīṭha-nikaṭa-taṭa-pariluṭhita-nikhila-nṛpati-kirīṭa-koṭi-vividha-maṇi-gaṇa-kiraṇa-nikara-nīrājita-caraṇa-rājīva ।
  2. divya-bhaumāyodhyādhidaivata ।
  3. pitṛ-vadha-kupita-paraśu-dhara-muni-vihita-nṛpa-hanana-kadana-pūrva-kāla-prabhava-śata-guṇa-pratiṣṭhāpita-dhārmika-rāja-vaṃśa ।
  4. śubha-carita-rata-bharata-kharvita-garva-gandharva-yūtha-gīta-vijaya-gāthā-śata ।
  5. śāsita-madhusuta-śatrughna-sevita ।
  6. kuśa-lava-parigṛhīta-kula-gāthā-viśeṣa ।
  7. vidhi-vaśa-pariṇamad-amara-bhaṇiti-kavivara-racita-nija-carita-nibandhana-niśamana-nirvṛta ।
  8. sarva-jana-sammānita ।
  9. punarupasthāpita-vimāna-vara-viśrāṇana-prīṇita-vaiśravaṇa-viśrāvita-yaśaḥ-prapañca ।
  10. pañcatāpanna-munikumāra-sañjīvanāmṛta ।
  11. tretāyuga-pravartita-kārtayuga-vṛttānta ।
  12. avikala-bahu-suvarṇa-hayamakha-sahasra-nirvahaṇa-nirvartita-nija-varṇāśrama-dharma ।
  13. sarva-karma-samārādhya ।
  14. sanātana-dharma ।
  15. sāketa-janapada-jani-dhanika-jaṅgama-taditara-jantu-jāta-divya-gati-dāna-darśita-nitya-nissīma-vaibhava ।
  16. bhava-tapana-tāpita-bhaktajana-bhadrārāma ।
  17. śrī-rāmabhadra ।

namaste punaste namaḥ ।

caturmukheśvara-mukhaiḥ putra-pautrādi-śāline ।

namaḥ sītā-sametāya rāmāya gṛhamedhine ॥

kavi-kathaka-siṃha-kathitaṃ kaṭhora-sukumāra-gumbha-gambhīram ।

bhava-bhaya-bheṣajam etat paṭhata mahāvīra-vaibhavaṃ sudhiyaḥ ॥

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ maṅgalaślokaḥ

kavitārkikasiṃhāya kalyāṇaguṇaśāline ।

śrīmate veṅkaṭeśāya vedāntagurave namaḥ ॥

Raghuveeragadyam – Smt. Brinda Karanam

Raghuveeragadyam ~ Mahaaveeravaibhavam
by Srimad Vedaantadeshika
श्रीमती बृन्दा करणम्
http://www.sanskritfromhome.in/course/sri-raghuveera-gadyam/

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ गुरुवन्दनम्

गुरुरेव गतिर्गुरुमेव भजे गुरुणैव सहास्मि नमो गुरवे ।
न गुरोः परमं शिशुरस्मि गुरोः मतिरस्ति गुरौ मम पाहि गुरो ॥

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ नमस्क्रिया-श्लोकः

श्रीमान्वेङ्कटनाथार्यः कवितार्किककेसरी । वेदान्ताचार्यवर्यो मे सन्निधत्तां सदा हृदि ॥

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ बालकाण्डम्

जयत्याश्रित-सन्त्रास-ध्वान्त-विध्वंसनोदयः । प्रभावान् सीतया देव्या परमव्योमभास्करः ॥

  1. जय जय महावीर ।
  2. महाधीर-धौरेय ।
  3. देवासुर-समर-समय-समुदित-निखिल-निर्जर-निर्धारित-निरवधिक-माहात्म्य ।
  4. दशवदन-दमित-दैवत-परिषद्-अभ्यर्थित-दाशरथिभाव ।
  5. दिनकर-कुल-कमल-दिवाकर ।
  6. दिविषद्-अधिपति-रण-सहचरण-चतुर-दशरथ-चरम-ऋण-विमोचन ।
  7. कोसलसुता-कुमारभाव-कञ्चुकित-कारणाकार ।
  8. कौमार-केलि-गोपायित-कौशिकाध्वर ।
  9. रणाध्वर-धुर्य-भव्य-दिव्यास्त्र-बृन्द-वन्दित ।
  10. प्रणत-जन-विमत-विमथन-दुर्ललित-दोर्ललित ।
  11. तनुतर-विशिख-विताडन-विघटित-विशरारु-शरारु-ताटका-ताटकेय ।
  12. जड-किरण-शकल-धर-जटिल-नट-पति-मकुट-तट-नटन-पटु-विबुध-सरिद्-अति-बहुल-मधु-गलन-ललित-पद-नलिन-रज-उपमृदित-निज-वृजिन-जहद्-उपल-तनु-रुचिर-परम-मुनि-वर-युवति-नुत ।
  13. कुशिक-सुत-कथित-विदित-नव-विविध-कथ ।
  14. मैथिल-नगर-सुलोचना-लोचन-चकोर-चन्द्र ।
  15. खण्डपरशु-कोदण्ड-प्रकाण्ड-खण्डन-शौण्ड-भुजदण्ड ।
  16. चण्डकर-किरण-मण्डल-बोधित-पुण्डरीक-वन-रुचि-लुण्टाक-लोचन ।
  17. मोचित-जनक-हृदय-शङ्कातङ्क ।
  18. परिहृत-निखिल-नरपति-वरण-जनक-दुहितृ-कुचतट-विहरण-समुचित-करतल ।
  19. शतकोटि-शत-गुण-कठिन-परशु-धर-मुनिवर-कर-धृत-दुर्-अवनमतम-निज-धनुर्-आकर्षण-प्रकाशित-पारमेष्ठ्य ।
  20. क्रतुहर-शिखरि-कन्दुक-विहृत्युन्मुख-जगद्-अरुन्तुद-जित-हरि-दन्ति-दन्त-दन्तुरोरोन्त-दशवदन-दमन-कुशल-दशशत-भुज-मुख-नृपति-कुल-रुधिर-झर-भर-भरित-पृथुतर-तटाक-तर्पित-पितृक-भृगुपति-सुगति-विहतिकर-नत-परुडिषु-परिघ ।

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ अयोध्याकाण्डम्

  1. अनृत-भय-मुषित-हृदय-पितृ-वचन-पालन-प्रतिज्ञावज्ञात-यौवराज्य ।
  2. निषाद-राज-सौहृद-सूचित-सौशील्य-सागर ।
  3. भरद्वाज-शासन-परिगृहीत-विचित्र-चित्रकूट-गिरि-कटक-तट-रम्यावसथ ।
  4. अनन्य-शासनीय ।
  5. प्रणत-भरत-मकुटतट-सुघटित-पादुकाग्र्याभिषेक-निर्वर्तित-सर्वलोक-योगक्षेम ।

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ अरण्यकाण्डम्

  1. पिशित-रुचि-विहित-दुरित-वल-मथन-तनय-बलिभुग्-अनुगति-सरभस-शयन-तृण-शकल-परिपतन-भय-चकित-सकल-सुर-मुनिवर-बहुमत-महास्त्र-सामर्थ्य ।
  2. द्रुहिण-हर-वल-मथन-दुरालक्ष्य-शर-लक्ष्य ।
  3. दण्डका-तपोवन-जङ्गम-पारिजात ।
  4. विराध-हरिण-शार्दूल ।
  5. विलुलित-बहुफल-मख-कलम-रजनिचर-मृग-मृगयारम्भ-सम्भृत-चीरभृद्-अनुरोध ।
  6. त्रिशिरः-शिरस्-त्रितय-तिमिर-निरास-वासरकर ।
  7. दूषण-जलनिधि-शोषण-तोषित-ऋषिगण-घोषित-विजय-घोषण ।
  8. खरतर-खर-तरु-खण्डन-चण्ड-पवन ।
  9. द्विसप्त-रक्षः-सहस्र-नलवन-विलोलन-महाकलभ ।
  10. असहाय-शूर ।
  11. अनपाय-साहस ।
  12. महित-महामृध-दर्शन-मुदित-मैथिली-दृढतर-परिरम्भण-विभव-विरोपित-विकट-वीरव्रण ।
  13. मारीच-माया-मृग-चर्म-परिकर्मित-निर्भर-दर्भास्तरण ।
  14. विक्रम-यशो-लाभ-विक्रीत-जीवित-गृध्रराज-देह-दिधक्षा-लक्षित-भक्तजन-दाक्षिण्य ।
  15. कल्पित-विबुधभाव-कबन्धाभिनन्दित ।
  16. अवन्ध्य-महिम-मुनिजन-भजन-मुषित-हृदय-कलुष-शबरी-मोक्ष-साक्षिभूत ।

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ किष्किन्धाकाण्डम्

  1. प्रभञ्जन-तनय-भावुक-भाषित-रञ्जित-हृदय ।
  2. तरणिसुत-शरणागति-परतन्त्रीकृत-स्वातन्त्र्य ।
  3. दृढ-घटित-कैलास-कोटि-विकट-दुन्दुभि-कङ्काल-कूट-दूर-विक्षेप-दक्ष-दक्षिणेतर-पादाङ्गुष्ठ-दर-चलन-विश्वस्त-सुहृद्-आशय ।
  4. अतिपृथुल-बहु-विटपि-गिरि-धरणि-विवर-युगपद्-उदय-विवृत-चित्रपुङ्ख-वैचित्र्य ।
  5. विपुल-भुज-शैल-मूल-निबिड-निपीडित-रावण-रणरणक-जनक-चतुरुदधि-विहरण-चतुर-कपि-कुल-पति-हृदय-विशाल-शिलातल-दारण-दारुण-शिलीमुख ।

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ सुन्दरकाण्डम्

  1. अपार-पारावार-परिखा-परिवृत-परपुर-परिसृत-दवदहन-जवन-पवनभव-कपिवर-परिष्वङ्ग-भावित-सर्वस्वदान ।

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ युद्धकाण्डम्

  1. अहित-सहोदर-रक्षः-परिग्रह-विसंवादि-विविध-सचिव-विप्रलम्भ-समय-संरम्भ-समुज्जृम्भित-सर्वेश्वर-भाव ।
  2. सकृत्प्रपन्न-जन-संरक्षण-दीक्षित ।
  3. वीर ।
  4. सत्यव्रत ।
  5. प्रतिशयन-भूमिका-भूषित-पयोधि-पुलिन ।
  6. प्रलय-शिखि-परुष-विशिख-शिखा-शोषिताकूपार-वारि-पूर ।
  7. प्रबल-रिपु-कलह-कुतुक-चटुल-कपिकुल-करतल-तुलित-हृत-गिरि-निकर-साधित-सेतुपथ-सीमा-सीमन्तित-समुद्र ।
  8. द्रुतगति-तरुमृग-वरूथिनी-निरुद्ध-लङ्कावरोध-वेपथु-लास्य-लीलोपदेश-देशिक-धनुर्ज्याघोष ।
  9. गगनचर-कनकगिरि-गरिमधर-निगममय-निज-गरुड-गरुद्-अनिल-लव-गलित-विषवदन-शर-कदन ।
  10. अकृतचर-वनचर-रणकरण-वैलक्ष्य-कूणिताक्ष-बहुविध-रक्षोबलाध्यक्ष-वक्षः-कवाट-पाटन-पटिम-साटोप-कोपावलेप ।
  11. कटुरटद्-अटनि-टङ्कृति-चटुल-कठोर-कार्मुक ।
  12. विशङ्कट-विशिख-विताडन-विघटित-मकुट-विह्वल-विश्रवस्-तनय-विश्रम-समय-विश्राणन-विख्यात-विक्रम ।
  13. कुम्भकर्ण-कुलगिरि-विदलन-दम्भोलि-भूत-निश्शङ्क-कङ्कपत्र ।
  14. अभिचरण-हुतवह-परिचरण-विघटन-सरभस-परिपतद्-अपरिमित-कपिबल-जलधि-लहरि-कलकल-रव-कुपित-मघवजिद्-अभिहनन-कृद्-अनुज-साक्षिक-राक्षस-द्वन्द्वयुद्ध ।
  15. अप्रतिद्वन्द्व-पौरुष ।
  16. त्र्यम्बक-समधिक-घोरास्त्राडम्बर ।
  17. सारथि-हृत-रथ-सत्रप-शात्रव-सत्यापित-प्रताप ।
  18. शित-शर-कृत-लवन-दशमुख-मुख-दशक-निपतन-पुनरुदय-दरगलित-जनित-दर-तरल-हरिहय-नयन-नलिन-वन-रुचि-खचित-निपतित-सुरतरु-कुसुम-वितति-सुरभित-रथ-पथ ।
  19. अखिल-जगदधिक-भुज-बल-वर-बल-दशलपन-लपन-दशक-लवन-जनित-कदन-परवश-रजनिचर-युवति-विलपन-वचन-समविषय-निगम-शिखर-निकर-मुखर-मुख-मुनिवर-परिपणित ।
  20. अभिगत-शतमख-हुतवह-पितृपति-निरृति-वरुण-पवन-धनद-गिरिश-प्रमुख-सुरपति-नुति-मुदित ।
  21. अमित-मति-विधि-विदित-कथित-निज-विभव-जलधि-पृषत-लव ।
  22. विगत-भय-विबुध-विबोधित-वीर-शयन-शायित-वानर-पृतनौघ ।
  23. स्व-समय-विघटित-सुघटित-सहृदय-सहधर्मचारिणीक ।
  24. विभीषण-वशंवदीकृत-लङ्कैश्वर्य ।
  25. निष्पन्न-कृत्य ।
  26. ख-पुष्पित-रिपु-पक्ष ।
  27. पुष्पक-रभस-गति-गोष्पदीकृत-गगनार्णव ।
  28. प्रतिज्ञार्णव-तरण-कृत-क्षण-भरत-मनोरथ-संहित-सिंहासनाधिरूढ ।
  29. स्वामिन् ।
  30. राघव-सिंह ।
  31. हाटक-गिरि-कटक-लडह-पाद-पीठ-निकट-तट-परिलुठित-निखिल-नृपति-किरीट-कोटि-विविध-मणि-गण-किरण-निकर-नीराजित-चरण-राजीव ।

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ उत्तरकाण्डम्

  1. दिव्य-भौमायोध्याधिदैवत ।
  2. पितृ-वध-कुपित-परशु-धर-मुनि-विहित-नृप-हनन-कदन-पूर्व-काल-प्रभव-शत-गुण-प्रतिष्ठापित-धार्मिक-राज-वंश ।
  3. शुभ-चरित-रत-भरत-खर्वित-गर्व-गन्धर्व-यूथ-गीत-विजय-गाथा-शत ।
  4. शासित-मधुसुत-शत्रुघ्न-सेवित ।
  5. कुश-लव-परिगृहीत-कुल-गाथा-विशेष ।
  6. विधि-वश-परिणमद्-अमर-फणिति-कविवर-रचित-निज-चरित-निबन्धन-निशमन-निर्वृत ।
  7. सर्व-जन-सम्मानित ।
  8. पुनरुपस्थापित-विमान-वर-विश्राणन-प्रीणित-वैश्रवण-विश्रावित-यशः-प्रपञ्च ।
  9. पञ्चतापन्न-मुनिकुमार-सञ्जीवनामृत ।
  10. त्रेतायुग-प्रवर्तित-कार्तयुग-वृत्तान्त ।
  11. अविकल-बहु-सुवर्ण-हयमख-सहस्र-निर्वहण-निर्वर्तित-निज-वर्णाश्रम-धर्म ।
  12. सर्व-कर्म-समाराध्य ।
  13. सनातन-धर्म ।
  14. साकेत-जनपद-जनि-धनिक-जङ्गम-तदितर-जन्तु-जात-दिव्य-गति-दान-दर्शित-नित्य-निस्सीम-वैभव ।
  15. भव-तपन-तापित-भक्तजन-भद्राराम ।
  16. श्री-रामभद्र ।

नमस्ते । नमस्ते । पुनस्ते नमः ।

चतुर्मुखेश्वर-मुखैः पुत्र-पौत्रादि-शालिने ।
नमः सीता-समेताय रामाय गृहमेधिने ॥

कवि-कथक-सिंह-कथितं कठोर-सुकुमार-गुम्भ-गम्भीरम् ।
भव-भय-भेषजम् एतत् पठत महावीर-वैभवं सुधियः ॥

रघुवीरगद्यम् ~ महावीरवैभवम् ~ मङ्गलश्लोकः

कवितार्किकसिंहाय कल्याणगुणशालिने ।
श्रीमते वेङ्कटेशाय वेदान्तगुरवे नमः ॥

English

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ guruvandanam

gurureva gatirgurumeva bhaje guruṇaiva sahāsmi namo gurave ।

na guroḥ paramaṃ śiśurasmi guroḥ matirasti gurau mama pāhi guro ॥

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ namaskriyā-ślokaḥ

śrīmānveṅkaṭanāthāryaḥ kavitārkikakesarī । vedāntācāryavaryo me sannidhattāṃ sadā hṛdi ॥

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ bālakāṇḍam

jayatyāśrita-santrāsa-dhvānta-vidhvaṃsanodayaḥ । prabhāvān sītayā devyā paramavyomabhāskaraḥ ॥

  1. jaya jaya mahāvīra ।
  2. mahādhīra-dhaureya ।
  3. devāsura-samara-samaya-samudita-nikhila-nirjara-nirdhārita-niravadhika-māhātmya ।
  4. daśavadana-damita-daivata-pariṣad-abhyarthita-dāśarathi-bhāva ।
  5. dinakara-kula-kamala-divākara ।
  6. diviṣad-adhipati-raṇa-sahacaraṇa-catura-daśaratha-carama-ṛṇa-vimocana ।
  7. kosalasutā-kumārabhāva-kañcukita-kāraṇākāra ।
  8. kaumāra-keli-gopāyita-kauśikādhvara ।
  9. raṇādhvara-dhurya-bhavya-divyāstra-bṛnda-vandita ।
  10. praṇata-jana-vimata-vimathana-durlalita-dorlalita ।
  11. tanutara-viśikha-vitāḍana-vighaṭita-viśarāru-śarāru-tāṭakā-tāṭakeya ।
  12. jaḍa-kiraṇa-śakala-dhara-jaṭila-naṭa-pati-makuṭa-taṭa-naṭana-paṭu-vibudha-sarid-ati-bahula-madhu-galana-lalita-pada-nalina-raja-upamṛdita-nija-vṛjina-jahad-upala-tanu-rucira-parama-muni-vara-yuvati-nuta ।
  13. kuśika-suta-kathita-vidita-nava-vividha-katha ।
  14. maithila-nagara-sulocanā-locana-cakora-candra ।
  15. khaṇḍaparaśu-kodaṇḍa-prakāṇḍa-khaṇḍana-śauṇḍa-bhujadaṇḍa ।
  16. caṇḍakara-kiraṇa-maṇḍala-bodhita-puṇḍarīka-vana-ruci-luṇṭāka-locana ।
  17. mocita-janaka-hṛdaya-śaṅkātaṅka ।
  18. parihṛta-nikhila-narapati-varaṇa-janaka-duhitṛ-kucataṭa-viharaṇa-samucita-karatala ।
  19. śatakoṭi-śata-guṇa-kaṭhina-paraśu-dhara-munivara-kara-dhṛta-dur-avanamatama-nija-dhanur-ākarṣaṇa-prakāśita-pārameṣṭhya ।
  20. kratuhara-śikhari-kanduka-vihṛtyunmukha-jagad-aruntuda-jita-hari-danti-danta-danturoronta-daśavadana-damana-kuśala-daśaśata-bhuja-mukha-nṛpati-kula-rudhira-jhara-bhara-bharita-pṛthutara-taṭāka-tarpita-pitṛka-bhṛgupati-sugati-vihatikara-nata-paruḍiṣu-parigha ।

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ ayodhyākāṇḍam

  1. anṛta-bhaya-muṣita-hṛdaya-pitṛ-vacana-pālana-pratijñāvajñāta-yauvarājya ।
  2. niṣāda-rāja-sauhṛda-sūcita-sauśīlya-sāgara ।
  3. bharadvāja-śāsana-parigṛhīta-vicitra-citrakūṭa-giri-kaṭaka-taṭa-ramyāvasatha ।
  4. ananya-śāsanīya ।
  5. praṇata-bharata-makuṭataṭa-sughaṭita-pādukāgryābhiṣeka-nirvartita-sarvaloka-yogakṣema ।

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ araṇyakāṇḍam

  1. piśita-ruci-vihita-durita-vala-mathana-tanaya-balibhug-anugati-sarabhasa-śayana-tṛṇa-śakala-paripatana-bhaya-cakita-sakala-sura-munivara-bahumata-mahāstra-sāmarthya ।
  2. druhiṇa-hara-vala-mathana-durālakṣya-śara-lakṣya ।
  3. daṇḍakā-tapovana-jaṅgama-pārijāta ।
  4. virādha-hariṇa-śārdūla ।
  5. vilulita-bahuphala-makha-kalama-rajanicara-mṛga-mṛgayārambha-sambhṛta-cīrabhṛd-anurodha ।
  6. triśiraḥ-śiras-tritaya-timira-nirāsa-vāsarakara ।
  7. dūṣaṇa-jalanidhi-śoṣaṇa-toṣita-ṛṣigaṇa-ghoṣita-vijaya-ghoṣaṇa ।
  8. kharatara-khara-taru-khaṇḍana-caṇḍa-pavana ।
  9. dvisapta-rakṣaḥ-sahasra-nalavana-vilolana-mahākalabha ।
  10. asahāya-śūra ।
  11. anapāya-sāhasa ।
  12. mahita-mahāmṛdha-darśana-mudita-maithilī-dṛḍhatara-parirambhaṇa-vibhava-viropita-vikaṭa-vīravraṇa ।
  13. mārīca-māyā-mṛga-carma-parikarmita-nirbhara-darbhāstaraṇa ।
  14. vikrama-yaśo-lābha-vikrīta-jīvita-gṛdhrarāja-deha-didhakṣā-lakṣita-bhaktajana-dākṣiṇya ।
  15. kalpita-vibudhabhāva-kabandhābhinandita ।
  16. avandhya-mahima-munijana-bhajana-muṣita-hṛdaya-kaluṣa-śabarī-mokṣa-sākṣibhūta ।

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ kiṣkindhākāṇḍam

  1. prabhañjana-tanaya-bhāvuka-bhāṣita-rañjita-hṛdaya ।
  2. taraṇisuta-śaraṇāgati-paratantrī-kṛta-svātantrya ।
  3. dṛḍha-ghaṭita-kailāsa-koṭi-vikaṭa-dundubhi-kaṅkāla-kūṭa-dūra-vikṣepa-dakṣa-dakṣiṇetara-pādāṅguṣṭha-dara-calana-viśvasta-suhṛd-āśaya ।
  4. atipṛthula-bahu-viṭapi-giri-dharaṇi-vivara-yugapad-udaya-vivṛta-citrapuṅkha-vaicitrya ।
  5. vipula-bhuja-śaila-mūla-nibiḍa-nipīḍita-rāvaṇa-raṇaraṇaka-janaka-caturudadhi-viharaṇa-catura-kapi-kula-pati-hṛdaya-viśāla-śilātala-dāraṇa-dāruṇa-śilīmukha ।

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ sundarakāṇḍam

  1. apāra-pārāvāra-parikhā-parivṛta-parapura-parisṛta-davadahana-javana-pavanabhava-kapivara-pariṣvaṅga-bhāvita-sarvasvadāna ।

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ yuddhakāṇḍam

  1. ahita-sahodara-rakṣaḥ-parigraha-visaṃvādi-vividha-saciva-vipralambha-samaya-saṃrambha-samujjṛmbhita-sarveśvara-bhāva ।
  2. sakṛtprapanna-jana-saṃrakṣaṇa-dīkṣita ।
  3. vīra ।
  4. satyavrata ।
  5. pratiśayana-bhūmikā-bhūṣita-payodhi-pulina ।
  6. pralaya-śikhi-paruṣa-viśikha-śikhā-śoṣitākūpāra-vāri-pūra ।
  7. prabala-ripu-kalaha-kutuka-caṭula-kapikula-karatala-tulita-hṛta-giri-nikara-sādhita-setupatha-sīmā-sīmantita-samudra ।
  8. drutagati-tarumṛga-varūthinī-niruddha-laṅkāvarodha-vepathu-lāsya-līlopadeśa-deśika-dhanurjyāghoṣa ।
  9. gaganacara-kanakagiri-garimadhara-nigamamaya-nija-garuḍa-garud-anila-lava-galita-viṣavadana-śara-kadana ।
  10. akṛtacara-vanacara-raṇakaraṇa-vailakṣya-kūṇitākṣa-bahuvidha-rakṣobalādhyakṣa-vakṣaḥ-kavāṭa-pāṭana-paṭima-sāṭopa-kopāvalepa ।
  11. kaṭuraṭad-aṭani-ṭaṅkṛti-caṭula-kaṭhora-kārmuka ।
  12. viśaṅkaṭa-viśikha-vitāḍana-vighaṭita-makuṭa-vihvala-viśravas-tanaya-viśrama-samaya-viśrāṇana-vikhyāta-vikrama ।
  13. kumbhakarṇa-kulagiri-vidalana-dambholi-bhūta-niśśaṅka-kaṅkapatra ।
  14. abhicaraṇa-hutavaha-paricaraṇa-vighaṭana-sarabhasa-paripatad-aparimita-kapibala-jaladhi-lahari-kalakala-rava-kupita-maghavajid-abhihanana-kṛd-anuja-sākṣika-rākṣasa-dvandvayuddha ।
  15. apratidvandva-pauruṣa ।
  16. tryambaka-samadhika-ghorāstrāḍambara ।
  17. sārathi-hṛta-ratha-satrapa-śātrava-satyāpita-pratāpa ।
  18. śita-śara-kṛta-lavana-daśamukha-mukha-daśaka-nipatana-punarudaya-daragalita-janita-dara-tarala-harihaya-nayana-nalina-vana-ruci-khacita-nipatita-surataru-kusuma-vitati-surabhita-ratha-patha ।
  19. akhila-jagadadhika-bhuja-bala-vara-bala-daśalapana-lapana-daśaka-lavana-janita-kadana-paravaśa-rajanicara-yuvati-vilapana-vacana-samaviṣaya-nigama-śikhara-nikara-mukhara-mukha-munivara-paripaṇita ।
  20. abhigata-śatamakha-hutavaha-pitṛpati-nirṛti-varuṇa-pavana-dhanada-giriśa-pramukha-surapati-nuti-mudita ।
  21. amita-mati-vidhi-vidita-kathita-nija-vibhava-jaladhi-pṛṣata-lava ।
  22. vigata-bhaya-vibudha-vibodhita-vīra-śayana-śāyita-vānara-pṛtanaugha ।
  23. sva-samaya-vighaṭita-sughaṭita-sahṛdaya-sahadharmacāriṇīka ।
  24. vibhīṣaṇa-vaśaṃvadīkṛta-laṅkaiśvarya ।
  25. niṣpanna-kṛtya ।
  26. kha-puṣpita-ripu-pakṣa ।
  27. puṣpaka-rabhasa-gati-goṣpadīkṛta-gaganārṇava ।
  28. pratijñārṇava-taraṇa-kṛta-kṣaṇa-bharata-manoratha-saṃhita-siṃhāsanādhirūḍha ।
  29. svāmin ।
  30. rāghava-siṃha ।
  31. hāṭaka-giri-kaṭaka-laḍaha-pāda-pīṭha-nikaṭa-taṭa-pariluṭhita-nikhila-nṛpati-kirīṭa-koṭi-vividha-maṇi-gaṇa-kiraṇa-nikara-nīrājita-caraṇa-rājīva ।

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ uttarakāṇḍam

  1. divya-bhaumāyodhyādhidaivata ।
  2. pitṛ-vadha-kupita-paraśu-dhara-muni-vihita-nṛpa-hanana-kadana-pūrva-kāla-prabhava-śata-guṇa-pratiṣṭhāpita-dhārmika-rāja-vaṃśa ।
  3. śubha-carita-rata-bharata-kharvita-garva-gandharva-yūtha-gīta-vijaya-gāthā-śata ।
  4. śāsita-madhusuta-śatrughna-sevita ।
  5. kuśa-lava-parigṛhīta-kula-gāthā-viśeṣa ।
  6. vidhi-vaśa-pariṇamad-amara-phaṇiti-kavivara-racita-nija-carita-nibandhana-niśamana-nirvṛta ।
  7. sarva-jana-sammānita ।
  8. punarupasthāpita-vimāna-vara-viśrāṇana-prīṇita-vaiśravaṇa-viśrāvita-yaśaḥ-prapañca ।
  9. pañcatāpanna-munikumāra-sañjīvanāmṛta ।
  10. tretāyuga-pravartita-kārtayuga-vṛttānta ।
  11. avikala-bahu-suvarṇa-hayamakha-sahasra-nirvahaṇa-nirvartita-nija-varṇāśrama-dharma ।
  12. sarva-karma-samārādhya ।
  13. sanātana-dharma ।
  14. sāketa-janapada-jani-dhanika-jaṅgama-taditara-jantu-jāta-divya-gati-dāna-darśita-nitya-nissīma-vaibhava ।
  15. bhava-tapana-tāpita-bhaktajana-bhadrārāma ।
  16. śrī-rāmabhadra ।

namaste । namaste । punaste namaḥ ।

caturmukheśvara-mukhaiḥ putra-pautrādi-śāline ।

namaḥ sītā-sametāya rāmāya gṛhamedhine ॥

kavi-kathaka-siṃha-kathitaṃ kaṭhora-sukumāra-gumbha-gambhīram ।

bhava-bhaya-bheṣajam etat paṭhata mahāvīra-vaibhavaṃ sudhiyaḥ ॥

raghuvīragadyam ~ mahāvīravaibhavam ~ maṅgalaślokaḥ

kavitārkikasiṃhāya kalyāṇaguṇaśāline ।

śrīmate veṅkaṭeśāya vedāntagurave namaḥ ॥

Nyaasadashakam

Shreemad Vedaantadeshika
ஸ்ரீ ந்யாஸ தஶகம்

Presented by
Dr. Sreeram Jaganathan
http://www.sreeramanuja.org/

வழங்குபவர்
Dr. ஸ்ரீராம் ஜகந்நாதன்

नमस्क्रिया-श्लोकः

श्रीमान्वेङ्कटनाथार्यः  कवितार्किककेसरी ।
वेदान्ताचार्यवर्यो मे  सन्निधत्तां सदा हृदि ॥

मङ्गलश्लोकः

कवितार्किकसिंहाय   कल्याणगुणशालिने ।
श्रीमते वेङ्कटेशाय  वेदान्तगुरवे नमः॥

अहं मद्रक्षणभरो मद्रक्षणफलं तथा ।
न मम श्रीपतेरेवेत्यात्मानं निक्षिपेत् बुधः॥ १ ॥

[पदच्छेदः] अहम् , मद्-रक्षण-भरः, मद्-रक्षण-फलम् , तथा, न, मम, श्रीपतेः, एव, इति, आत्मानम् , निक्षिपेत्, बुधः । [न्यासः = निक्षेपः, त्यागः, अर्पणम्]

[अन्वयः] अहं, मद्रक्षणभरः, तथा मद्रक्षणफलं, मम न, श्रीपतेः एव इति बुधः आत्मानं निक्षिपेत् ।

अहं मद्रक्षणभरो मद्रक्षणफलं तथा ।
न मम श्रीपतेरेवेत्यात्मानं निक्षिपेत् बुधः॥ १ ॥

निक्षिपेत् [नि+क्षिप् , विधिलिङ्]

कः निक्षिपेत् ? बुधः

कं निक्षिपेत् ? आत्मानम्

किमिति निक्षिपेत् ? मम न इति

किं मम न इति ? अहम्

पुनः किं मम न इति ? मद्रक्षणभरः

तथा किं मम न इति ? तथा मद्रक्षणफलम्

पुनः किमिति निक्षिपेत् ? (तस्य) एव इति

कस्य एव इति ? श्रीपतेः

न्यस्याम्यकिञ्चनः श्रीमन् अनुकूलोऽन्यवर्जितः ।
विश्वासप्रार्थनापूर्वम् आत्मरक्षाभरं त्वयि ॥ २ ॥

[पदच्छेदः] न्यस्यामि, अकिञ्चनः, श्रीमन्, अनुकूलः, अन्यवर्जितः, विश्वास-प्रार्थना-पूर्वम् , आत्म-रक्षा-भरम् , त्वयि ।

[अन्वयः] (हे) श्रीमन् ! (अहम्) अकिञ्चनः (सन्), अनुकूलः (सन्), अन्यवर्जितः (सन्), विश्वासप्रार्थनापूर्वं त्वयि आत्मरक्षाभरं न्यस्यामि ।

न्यस्याम्यकिञ्चनः श्रीमन् अनुकूलोऽन्यवर्जितः ।
विश्वासप्रार्थनापूर्वम् आत्मरक्षाभरं त्वयि ॥ २ ॥

(हे) श्रीमन् !

(अहं) न्यस्यामि [नि+अस् , लट्.]

कं न्यस्यामि ? आत्मरक्षाभरम्

कस्मिन् न्यस्यामि ? त्वयि

कथं न्यस्यामि ? विश्वासप्रार्थनापूर्वम्

कीदृशः सन् न्यस्यामि ? अकिञ्चनः (सन्)

पुनः कीदृशः सन् ? अनुकूलः (सन्)

पुनः कीदृशः सन् ? अन्यवर्जितः (सन्)

स्वामी स्वशेषं स्ववशं स्वभरत्वेन निर्भरम् ।
स्वदत्तस्वधिया स्वार्थं स्वस्मिन् न्यस्यति मां स्वयम् ॥ ३ ॥

[पदच्छेदः] स्वामी, स्व-शेषम् , स्व-वशम् , स्व-भरत्वेन, निर्-भरम् , स्व-दत्त-स्व-धिया, स्वार्थम् , स्वस्मिन्, न्यस्यति, माम् , स्वयम् । [स्वधीः = आत्मज्ञानम् ]

[अन्वयः] स्वामी स्वशेषं स्ववशं निर्भरं मां स्वदत्तस्वधिया स्वभरत्वेन स्वार्थं स्वस्मिन् स्वयं न्यस्यति ।

स्वामी स्वशेषं स्ववशं स्वभरत्वेन निर्भरम् ।
स्वदत्तस्वधिया स्वार्थं स्वस्मिन् न्यस्यति मां स्वयम् ॥ ३ ॥

न्यस्यति [नि+अस् , लट्.]

कः न्यस्यति ? स्वामी

कं न्यस्यति ? माम्

कीदृशं माम् ? स्वशेषम्

पुनः कीदृशं माम् ? स्ववशम्

पुनः कीदृशं माम् ? निर्भरम्

कस्मिन् न्यस्यति ? स्वस्मिन्

कथं न्यस्यति ? स्वयम्

कया न्यस्यति ? स्वदत्तस्वधिया

केन न्यस्यति ? स्वभरत्वेन

किमर्थं न्यस्यति ? स्वार्थम्

श्रीमन्नभीष्टवरद त्वामस्मि शरणङ्गतः ।
एतद्देहावसाने मां त्वत्पादं प्रापय स्वयम् ॥ ४ ॥

[पदच्छेदः] श्रीमन्, अभि-इष्ट-वरद, त्वाम् , अस्मि, शरणम् , गतः, एतद्-देह-अवसाने, माम् , त्वत्-पादम् , प्रापय, स्वयम् । [देहावसानम् = मरणात् परम्]

[अन्वयः] (हे) श्रीमन् ! (हे) अभीष्टवरद ! (अहं) त्वां शरणं गतः अस्मि । (त्वं) एतद्देहावसाने मां त्वत्पादं स्वयं प्रापय ।

श्रीमन्नभीष्टवरद त्वामस्मि शरणङ्गतः ।
एतद्देहावसाने मां त्वत्पादं प्रापय स्वयम् ॥ ४ ॥

(हे) श्रीमन् !

(हे) अभीष्टवरद !

(अहं) गतः अस्मि

किं प्रति गतः ? शरणम्

कं प्रति (कस्मिन्) शरणं गतः ? त्वाम्

(त्वं) प्रापय [प्र+आप्, णिजन्तः, लोट्.]

कथं प्रापय ? स्वयम्

कं प्रापय ? माम्

कं प्रति (कस्मिन्) प्रापय ? त्वत्पादम्

कदा प्रापय ? एतद्देहावसाने

त्वच्छेषत्वे स्थिरधियं त्वत्प्राप्त्येकप्रयोजनम् ।
निषिद्धकाम्यरहितं कुरु मां नित्यकिङ्करम् ॥ ५ ॥

[पदच्छेदः] त्वत्-शेषत्वे, स्थिर-धियम् , त्वत्-प्राप्ति-एक-प्रयोजनम् , निषिद्ध-काम्य-रहितम् , कुरु, माम् , नित्य-किङ्करम् । [शेषत्वम् = उपकारित्वं, पारार्थ्यम्]

[अन्वयः] त्वच्छेषत्वे स्थिरधियं, त्वत्प्राप्त्येकप्रयोजनं, निषिद्धकाम्यरहितं, नित्यकिङ्करं, मां कुरु ।

त्वच्छेषत्वे स्थिरधियं त्वत्प्राप्त्येकप्रयोजनम् ।
निषिद्धकाम्यरहितं कुरु मां नित्यकिङ्करम् ॥ ५ ॥

(त्वं) कुरु [कृ लोट्.]

कं कुरु ? माम्

कीदृशं कुरु ? स्थिरधियम्

कस्मिन् स्थिरधियम् ? त्वच्छेषत्वे

पुनः कीदृशं कुरु ? त्वत्प्राप्त्येकप्रयोजनम्

पुनः कीदृशं कुरु ? निषिद्धकाम्यरहितम्

पुनः कीदृशं कुरु ? नित्यकिङ्करम्

देवीभूषणहेत्यादिजुष्टस्य भगवंस्तव ।
नित्यं निरपराधेषु कैङ्कर्येषु नियुङ्क्ष्व माम् ॥ ६ ॥

[पदच्छेदः] देवी-भूषण-हेति-आदि-जुष्टस्य, भगवन् , तव, नित्यम् , निर्-अपराधेषु, कैङ्कर्येषु, नियुङ्क्ष्व, माम् । [हेतिः = आयुधम् , जुष्टः = सन्तुष्टः, सेवितः, नियुङ्क्ष्व = नियोजय]

[अन्वयः] (हे) भगवन् ! देवीभूषणहेत्यादिजुष्टस्य तव निरपराधेषु कैङ्कर्येषु मां नित्यं नियुङ्क्ष्व ।

देवीभूषणहेत्यादिजुष्टस्य भगवंस्तव ।
नित्यं निरपराधेषु कैङ्कर्येषु नियुङ्क्ष्व माम् ॥ ६ ॥

(हे) भगवन् !

(त्वं) नियुङ्क्ष्व [नि+युज् लोट्.]

कदा नियुङ्क्ष्व ? नित्यम्

कं नियुङ्क्ष्व ? माम्

केषु नियुङ्क्ष्व ? कैङ्कर्येषु

कीदृशेषु कैङ्कर्येषु ? निरपराधेषु

कस्य कैङ्कर्येषु ? तव

कीदृशस्य तव ? देवीभूषणहेत्यादिजुष्टस्य

मां मदीयं च निखिलं चेतनाचेतनात्मकम् ।
स्वकैङ्कर्योपकरणं वरद स्वीकुरु स्वयम् ॥ ७ ॥

[पदच्छेदः] माम् , मदीयम् , च, निखिलम् , चेतन-अचेतन-आत्मकम् , स्व-कैङ्कर्य-उपकरणम् , वरद, स्वीकुरु, स्वयम् ।

[अन्वयः] (हे) वरद ! मां च निखिलं चेतन-अचेतन-आत्मकं मदीयं च स्वकैङ्कर्योपकरणं स्वयं स्वीकुरु ।

मां मदीयं च निखिलं चेतनाचेतनात्मकम् ।
स्वकैङ्कर्योपकरणं वरद स्वीकुरु स्वयम् ॥ ७ ॥

(हे) वरद !

(त्वं) स्वीकुरु [स्वीकृ लोट्.]

कं स्वीकुरु ? माम्

पुनः किं स्वीकुरु ? मदीयं च

कीदृशं मदीयम् ? चेतनाचेतनात्मकम्

कियत् मदीयम् ? निखिलम्

किम् इति स्वीकुरु ? स्वकैङ्कर्योपकरणम्

कथं स्वीकुरु ? स्वयम्

त्वदेकरक्ष्यस्य मम त्वमेव करुणाकर ।
न प्रवर्तय पापानि प्रवृत्तानि निवर्तय ॥ ८ ॥

[पदच्छेदः] त्वत्-एक-रक्ष्यस्य, मम, त्वम् , एव, करुणा-आकर, न, प्रवर्तय, पापानि, प्रवृत्तानि, निवर्तय ।

[अन्वयः] (हे) करुणाकर ! त्वम् एव त्वदेकरक्ष्यस्य मम पापानि न प्रवर्तय । प्रवृत्तानि पापानि निवर्तय ।

त्वदेकरक्ष्यस्य मम त्वमेव करुणाकर ।
न प्रवर्तय पापानि प्रवृत्तानि निवर्तय ॥ ८ ॥

(हे) करुणाकर !

त्वम् एव न प्रवर्तय [प्र+वृत् णिजन्तः लोट्.]

कानि न प्रवर्तय ? पापानि

कस्य पापानि ? मम

कीदृशस्य मम ? त्वदेकरक्ष्यस्य

त्वं निवर्तय [नि+वृत् णिजन्तः लोट्.]

कानि निवर्तय ? पापानि

कीदृशानि पापानि ? प्रवृत्तानि

अकृत्यानां च करणं कृत्यानां वर्जनं च मे ।
क्षमस्व निखिलं देव प्रणतार्तिहर प्रभो ॥ ९ ॥

[पदच्छेदः] अकृत्यानाम् , च, करणम् , कृत्यानाम् , वर्जनम् , च, मे, क्षमस्व, निखिलम् , देव, प्रणत-आर्ति-हर, प्रभो ।

[अन्वयः] (हे) देव ! (हे) प्रणतार्तिहर ! (हे) प्रभो ! मे अकृत्यानां करणं च कृत्यानां वर्जनं च निखिलं क्षमस्व ।

अकृत्यानां च करणं कृत्यानां वर्जनं च मे ।
क्षमस्व निखिलं देव प्रणतार्तिहर प्रभो ॥ ९ ॥

(हे) देव !

(हे) प्रणतार्तिहर !

(हे) प्रभो !

(त्वं) क्षमस्व [क्षम् लोट्.]

किं क्षमस्व ? करणम्

केषां करणम् ? अकृत्यानाम्

कस्य अकृत्यानां करणम् ? मे

पुनः किं क्षमस्व ? वर्जनं च

केषां वर्जनम् ? कृत्यानाम्

कस्य कृत्यानां वर्जनम् ? मे

कियत् क्षमस्व ? निखिलम्

श्रीमान् नियतपञ्चाङ्गं मद्रक्षणभरार्पणम् ।
अचीकरत् स्वयं स्वस्मिन् अतोऽहमिह निर्भरः ॥ १० ॥

[पदच्छेदः] श्रीमान् , नियत-पञ्चाङ्गम् , मद्-रक्षण-भरार्पणम् , अचीकरत् , स्वयम् , स्वस्मिन् , अतः, अहम् , इह, निर्भरः ।

[अन्वयः] श्रीमान् नियतपञ्चाङ्गं मद्रक्षणभरार्पणं स्वयं स्वस्मिन् अचीकरत् । अतः अहम् इह निर्भरः (अस्मि) ।

श्रीमान् नियतपञ्चाङ्गं मद्रक्षणभरार्पणम् ।
अचीकरत् स्वयं स्वस्मिन् अतोऽहमिह निर्भरः ॥ १० ॥

अचीकरत् [कृ णिजन्तः, लुङ्.]

कः अचीकरत् ? श्रीमान्

कथम् अचीकरत् ? स्वयम्

कस्मिन् अचीकरत् ? स्वस्मिन्

किम् अचीकरत् ? मद्रक्षणभरार्पणम्

कीदृशं मद्रक्षणभरार्पणम् ? नियतपञ्चाङ्गम्

तस्मात् किम् ? अतः निर्भरः (अस्मि) ।

कः निर्भरः ? अहम्

कुत्र निर्भरः अस्मि ? इह

[आनुकूल्यस्य सङ्कल्पः प्रातिकूल्यस्य वर्जनम् ।

रक्षिष्यतीति विश्वासः गोप्तृत्ववरणं तथा ॥

आत्मनिक्षेपकार्पण्ये षड्विधा शरणागतिः ॥ ]

[आत्मानम् = आत्मन् शब्दः, प्रथमा – आत्मा, आत्मानौ, आत्मानः, द्वितीया – आत्मानम्, आत्मानौ, आत्मनः]

[सात्विकत्यागः = कर्तृत्वत्यागः, ममतात्यागः, फलत्यागः]

त्वं [णिजन्त-प्रयोजककर्ता] मां [णिजन्त-प्रयोज्यकर्ता] प्रापय = अहं यथा प्राप्नोमि त्वं तथा कुरु । 

त्वच्छेषत्वे = त्वत् + शेषत्वम्, तस्मिन् । छत्वसन्धिः = {वर्गीय-व्यञ्जनम्} + {श्}+ {स्वरः}à { }+{ छ् }+{ } ।

श्चुत्वसन्धिः = { त् } + { चवर्गः } à{ च् } + {चवर्गः} । https://nivedita2015.wordpress.com/sandhi/



ahaṃ madrakṣaṇabharo madrakṣaṇaphalaṃ tathā ।na mama śrīpaterevetyātmānaṃ nikṣipet budhaḥ॥ 1 ॥
अहं मद्रक्षणभरो मद्रक्षणफलं तथा । न मम श्रीपतेरेवेत्यात्मानं निक्षिपेत् बुधः॥
I (ahaṃ), the responsibility of taking care of me (mad-rakṣaṇa-bhara) and in the same way (tathā), the benefit of protecting me (mad-rakṣaṇa-phalaṃ) are not (na) mine (mama). They belong to Shreedevi’s consort, Shreeman-naaraayana (śrīpateḥ) only (eva). Considering this (iti), the wise man (budhaḥ) should entrust (nikṣipet) himself (ātmānaṃ) onto Him.
nyasyāmyakiñcanaḥ śrīman anukūlo’nyavarjitaḥ ।viśvāsaprārthanāpūrvam ātmarakṣābharaṃ tvayi ॥ 2 ॥
न्यस्याम्यकिञ्चनः श्रीमन् अनुकूलोऽन्यवर्जितः। विश्वासप्रार्थनापूर्वम् आत्मरक्षाभरं त्वयि ॥
O Shreeman-naaraayana (śrīman) ! I, a worthless destitute (akiñcanaḥ), who is conducive to you (anukūlaḥ), and who has abandoned everything else (that are unfavourable) (anya-varjitaḥ), entrust (nyasyāmi) upon you (tvayi), the burden of protecting myself (ātma-rakṣā-bharaṃ), preceding it with Absolute Faith & Prayers for Your Grace (viśvāsa-prārthanā-pūrvam). [Prapatti’s five limbs are ānukūlya-saṅkalpaḥ, prātikūlya-varjanaṃ, mahāviśvāsaḥ, goptṛtva-varaṇaṃ(prārthanā) & kārpaṇyaṃ(akiñcanatvam)]
svāmī svaśeṣaṃ svavaśaṃ svabharatvena nirbharam ।svadattasvadhiyā svārthaṃ svasmin nyasyati māṃ svayam ॥ 3 ॥
स्वामी स्वशेषं स्ववशं स्वभरत्वेन निर्भरम् । स्वदत्तस्वधिया स्वार्थं स्वस्मिन् न्यस्यति मां स्वयम् ॥
With me being His loyal servant (sva-śeṣaṃ), totally under His control (sva-vaśaṃ), and free of all burden (nir-bharaṃ) since He is carrying the burden (sva-bharatvena), the Lord (svāmī), for His own sake (sva-arthaṃ), by means of the Self-knowledge given by Him (sva-datta-sva-dhiyā) is voluntarily (svayaṃ), entrusting (nyasyati) me (māṃ), upon Himself (svasmin).
śrīmannabhīṣṭavarada tvāmasmi śaraṇaṅgataḥ ।etaddehāvasāne māṃ tvatpādaṃ prāpaya svayam ॥ 4 ॥
श्रीमन्नभीष्टवरद त्वामस्मि शरणङ्गतः । एतद्देहावसाने मां त्वत्पादं प्रापय स्वयम् ॥
O Shreeman-naaraayana (śrīman) ! O Varada, Fulfiller of the desired wishes (abhīṣṭa-varada) ! I am (asmi) one who has considered (gataḥ) You (tvāṃ) to be my sole refuge (śaraṇaṃ). At the time of leaving of this body (etad-deha-avasāne), You personally (svayaṃ), make me (māṃ) reach (prāpaya) Your feet (tvat-pādaṃ).


tvaccheṣatve sthiradhiyaṃ tvatprāptyekaprayojanam ।niṣiddhakāmyarahitaṃ kuru māṃ nityakiṅkaram ॥ 5 ॥
त्वच्छेषत्वे स्थिरधियं त्वत्प्राप्त्येकप्रयोजनम् । निषिद्धकाम्यरहितं कुरु मां नित्यकिङ्करम् ॥
With me being one who has unshakable understanding (sthira-dhiyaṃ) about Your authority over me (tvat-śeṣatve), and one whose only objective is reaching You (tvat-prāpti-eka-prayojanaṃ), please make (kuru) me (māṃ), Your eternal slave (nitya-kiṅkaraṃ), one who avoids the other forbidden and desire induced actions (nisiddha-kāmya-rahitaṃ).

devībhūṣaṇahetyādijuṣṭasya bhagavaṃstava ।nityaṃ niraparādheṣu kaiṅkaryeṣu niyuṅkṣva mām ॥ 6 ॥
देवीभूषणहेत्यादिजुष्टस्य भगवंस्तव । नित्यं निरपराधेषु कैङ्कर्येषु नियुङ्क्ष्व माम् ॥
O Bhagavaan (bhagavan) ! You being one who is delighted with (the services rendered by) Your consorts, ornaments, weapons, etc., (devī-bhūṣaṇa-heti-ādi-juṣṭasya), kindly direct (niyuṅkṣva) me (māṃ) eternally (nityaṃ) into Your (tava) blemish-less (nir-aparādheṣu) service (kaiṅkaryeṣu).
māṃ madīyaṃ ca nikhilaṃ cetanācetanātmakam । svakaiṅkaryopakaraṇaṃ varada svīkuru svayam ॥ 7 ॥
मां मदीयं च निखिलं चेतनाचेतनात्मकम् । स्वकैङ्कर्योपकरणं वरद स्वीकुरु स्वयम् ॥ ७ ॥
O Varada (varada) ! On Your own (svayaṃ), please take (svīkuru), me (māṃ) and (ca) all (nikhilaṃ) of my possessions (madīyaṃ), be it sentient being or inanimate object (cetana-acetana-ātmakaṃ), as fitting tools for Your service (sva-kaiṅkarya-upakaraṇaṃ) (without expecting me to offer them to You, as they are already Yours).
tvadekarakṣyasya mama tvameva karuṇākara ।na pravartaya pāpāni pravṛttāni nivartaya ॥ 8 ॥
त्वदेकरक्ष्यस्य मम त्वमेव करुणाकर । न प्रवर्तय पापानि प्रवृत्तानि निवर्तय ॥
O Embodiment of Compassion (karuṇākara) ! You (tvam) alone (eva) should prevent and not (na) allow the execution (pravartaya) of the sinful actions (pāpāni) of mine (mama), of one who has just You and no one else as the Protector (tvad-eka-rakṣyasya). You should avert (nivartaya) my sins (pāpāni) that are currently happening (pravṛttāni).
akṛtyānāṃ ca karaṇaṃ kṛtyānāṃ varjanaṃ ca me ।kṣamasva nikhilaṃ deva praṇatārtihara prabho ॥ 9 ॥
अकृत्यानां च करणं कृत्यानां वर्जनं च मे । क्षमस्व निखिलं देव प्रणतार्तिहर प्रभो ॥
O Divine Being (deva) ! O Destroyer of the distress of the devotees (praṇata-ārti-hara) ! O My Lord (prabho) ! Please forgive (kṣamasva) all (nikhilaṃ) my (me) performance (karaṇaṃ) of the forbidden actions (akṛtyānāṃ) and (ca) my omissions (varjanaṃ) of the obligatory actions (kṛtyānāṃ).
śrīmān niyatapañcāṅgaṃ madrakṣaṇabharārpaṇam ।acīkarat svayaṃ svasmin ato’hamiha nirbharaḥ ॥ 10 ॥
श्रीमान् नियतपञ्चाङ्गं मद्रक्षणभरार्पणम् । अचीकरत् स्वयं स्वस्मिन् अतोऽहमिह निर्भरः ॥
Shreeman-naaraayana (śrīmān), by Himself (svayaṃ) caused (acīkarat) this surrendering of the responsibility of my protection (mad-rakṣaṇa-bhara-arpaṇaṃ), onto Himself (svasmin), as per the prescribed five limbs of Prapatti (niyata-pañca-aṅgaṃ) (comprising of ānukūlyasya saṅkalpaḥ, prātikūlyasya varjanaṃ, rakṣiṣyatīti viśvāsaḥ, goptṛtva-varaṇaṃ, and kārpaṇyaṃ). So (ataḥ) I am (aham) now (iha) freed from all worries and burden (nir-bharaḥ).

namaskriyā-ślokaḥ
śrīmānveṅkaṭanāthāryaḥ
kavitārkikakesarī ।
vedāntācāryavaryo me
sannidhattāṃ sadā hṛdi ॥

maṅgalaślokaḥ
kavitārkikasiṃhāya
kalyāṇaguṇaśāline ।
śrīmate veṅkaṭeśāya
vedāntagurave namaḥ॥

maṅgalaślokaḥ
saṃsārāvartavega-praśamana-śubhadṛgdeśika-prekṣitohaṃ
santyaktonyairupāyairanucitacariteśvadya śāntābhisandhiḥ ।
niśśaṅkastattvadṛṣṭyā niravadhikadayaṃ prārthya saṃrakṣakaṃ tvāṃ
nyasya tvatpādapadme varada nijabharaṃ nirbharo nirbhayosmi ॥
मङ्गलश्लोकः
संसारावर्तवेग-प्रशमन-शुभदृग्देशिक-प्रेक्षितोहं सन्त्यक्तोन्यैरुपायैरनुचितचरितेश्वद्य शान्ताभिसन्धिः ।
निश्शङ्कस्तत्त्वदृष्ट्या निरवधिकदयं प्रार्थ्य संरक्षकं त्वां न्यस्य त्वत्पादपद्मे वरद निजभरं निर्भरो निर्भयोस्मि ॥

GopaalaVimshatih – Chanting – Dr. Sreeram Jaganathan

गोपालविंशतिः श्रीवेदान्तदेशिकैः विरचितम्
Gopaala-Vimshatih by Shreemad Vedaantadeshika
Paintings Copyrights @krishnafortoday.com and Sri. Keshav
https://nivedita2015.wordpress.com/GopaalaVimshatih
https://nivedita2015.wordpress.com/gopaalavimshatih-anvaya/

GopaalaVimshatih

प्रस्तोता – डा. श्रीराम् जगन्नाथन्
Presented by Dr. Sreeram Jaganathan
http://www.sreeramanuja.com