Neelesh Bodas’ sessions – PDFs

Here are the downloadable files.
व्याकरणपरिचय_ – दशलकारा_
व्याकरणपरिचय_ – दशगणा_
व्याकरणपरिचय_ – कृदन्ता_
व्याकरणपरिचय_ – अष्टाध्यायीप्रवेश_ – Day 2
व्याकरणपरिचय_ – अष्टाध्यायीप्रवेश_ – Day 1

Subhaashitam – svabhaavam …. karpoorah … labhatetaraam

स्वभावं न जहात्येव साधुरापद्गतोऽपि सन् ।
कर्पूरः पावकस्पृष्टः सौरभं लभतेतराम् ॥

पदच्छेदः — स्वभावं न जहाति एव साधुः आपद्-गतः अपि सन्  कर्पूरः पावक-स्पृष्टः सौरभं लभतेतराम् ।

अन्वयः — साधुः आपद्गतः अपि सन् स्वभावं न जहाति एव । कर्पूरः पावक-स्पृष्टः (अपि सन्) सौरभं लभतेतराम् (अस्ति)।

Meaning — साधुः Noble persons स्वभावं न जहाति एव do not shed their inherent good nature आपद्गतः अपि सन् even while facing a calamity just like कर्पूरः the Camphor, पावक-स्पृष्टः which even on coming into contact with fire, becomes लभतेतराम् a more intense emitter of सौरभम् fragrance.

पदविवरणम् — लभतेतराम् – अव्ययम्  formed with लभते and तरप् प्रत्ययः by “द्विवचनविभज्योपपदे तरबीयसुनौ”

Extract from that site:
विशेषः –
अ. तिङन्तात् केवलम् ‘तरप्’ इत्येव प्रत्ययः भवति, न हि ‘ईयसुँन्’ इति, यतः अजादी गुणवचनादेव ५|३|५८ इत्यनेन ‘ईयसुँन्’प्रत्ययस्य प्रयोगः केवलम् गुणवाचिभ्यः शब्देभ्यः एव भवति ।
आ. सर्वेभ्यः तिङन्तेभ्यः ‘तरप्’ प्रत्ययः भवितुम् न अर्हति । शिष्टप्रयोगं दृष्ट्वैव तिङन्तेभ्यः ‘तरप्’ प्रत्ययस्य प्रयोगः कर्तव्यः ।
८. माथुराः पाटलिपुत्रकानामपेक्षया अतिशयेन गायन्ति ।The people of mathura sing more profoundly than those of pataliputra. अस्यां स्थितौ ‘विभज्योपपदे’ इत्यस्य आधारेण ‘माथुराः गायन्तितराम् सन्ति’ इति प्रयोगः क्रियते ।

Sukti – Let Noble Thoughts come to us…

Let noble thoughts come to us from every side!

सूक्तिः  – आ नो भद्रा: क्रतवो यन्तु विश्वत:

पदच्छेदः – आ नः भद्रा: क्रतवः यन्तु विश्वत:

अन्वयः – भद्राः क्रतवः विश्वतः नः आयन्तु ।

अर्थः – शुभविचाराः सर्वतः / सर्वात् विश्वात् अस्माकम् समीपे आगच्छन्तु । विश्वे यः कोऽपि मङ्गलमयः विचारः वर्तते, सः अस्माकम् समीपे आगच्छतु, वयं तं स्वीकृत्य शुद्धाः पवित्राः च भवितुम् इच्छामः – इति आशयः ।


  • आयन्तु
    • कुतः ? विश्वतः
    • के ? क्रतवः
      • कीदृशाः ते ? भद्राः
    • कुत्र ? नः (अस्माकं समीपे)


  • भद्राः क्रतवः = शुभविचाराः ।
    • भद्र = शुभम्, मङ्गलम् । पुल्लिन्गबहुवचने भद्राः|
    • क्रतु = इच्छा, चिन्तनम्, विचारः । बहुवचने क्रतवः |
  • विश्वतः = विश्वात् |
  • नः = अस्मान् (इत्युक्ते अस्माकं समीपे)
  • आयन्तु = आगच्छन्तु
    • यन्तु = गच्छन्तु ।”इण् गतौ” इत्यस्य लोट्लकारस्य प्रथमपुरुषबहुवचनम् ।
    • “आ” इति उपसर्गः, अस्य अन्वयः “यन्तु” अनेन सह कर्तव्यः । “व्यवहिताश्च” 1.4.82 अनेन पाणिनिसूत्रेण वेदेषु उपसर्ग-धातोः मध्ये व्यवधानं (obstruction) द्रष्टुं शक्यते ।


(Video) Taddhita – six months course – Neelesh

Taddhita pratyayas are one of the most important pratyayas in Sanskrit. Neelesh is conducting a six months course that has started today.

पाणिनीयव्याकरणस्य तद्धितप्रकरणस्य पठनार्थं निर्मितः जालपुटः – । The classes are held every Saturday and Sunday from 10:30 AM to 12:00 noon IST. Anybody who wants to learn तद्धितप्रकरणम् using अष्टाध्यायी is welcome to attend the classes.

You may join this group to get notified –!forum/setu-taddhita

Even without joining the group, you can access the links to directly join the sessions in Hangout or anonymously in YouTube –

Here is the video of the first introductory class.

Here is the playlist which includes this series of sessions on Taddhita

(Video) Overview of the Paninian Grammar – Neelesh


Here are the presentation material used during the sessions:

अष्टाध्यायीलघुपरिचय: – 1

अष्टाध्यायीलघुपरिचय: – 2

In these online classes, there will be an overview of Paniniya-Vyakaranam. Neelesh will talk about Ashtadhyaayi, along with the fundamental principals and methods that Panini used in constructing various sutras in Ashtadhyayi. Neelesh will also talk about what is commonly referred as “Paniniya Parampara” and share its constituents. He will conclude with a mention about the more recent granthas of sanskrit grammar and talk about their advantages.

This is a two-days session and it is meant for those who are beginners of Paniniya vyakaranam and want to start their study of Ashtadhyayi in a systematic way.

Here are the links to the earlier sessions by Sri Neelesh.

Anushtub Chandas – Gyan from Neelesh

Any shloka in Anushtup chanda is characterized by a total of 32 letters. There are four lines (we call them पाद) and each पाद has exactly eight letters.  (We don’t count half letters like म्).
In addition, there are rules regarding which letters can be  ह्रस्व, which can be दीर्घ, which can be लघु and which can be गुरू. The given shlok says that –
श्लोके षष्ठं गुरु ज्ञेयं सर्वत्र लघु पञ्चमम्।
द्विचतुष्पादयोर्ह्रस्वं सप्तमं दीर्घमन्ययोः॥
1) In a typical shlok of Anushtup Chanda, the sixth letter of every paad must be GURU.
2) The fifth letter of every paada must be LAGHU
3) The seventh letter of the second and the fourth paada must be HRASVA
4) The seventh letter of the first and third paada must be DEERGHA. [By another definition of Anushtub, Guru is expected here].
A quick reminder on what these terms mean:
ह्रस्व = अ , इ, उ, ऋ
दीर्घ = आ, ई, ऊ, ऋृ, ए, ऐ, ओ, औ
गुरु = Any letter that is deergha is also a guru. In addition, if a hrasva letter is followed by a
संयुक्ताक्षर ( a letter composed by two or more vyanjan without any swara in between them) then that hrasva letter is also guru. Note that the hrasva letter itself might be a संयुक्ताक्षर, but that doesn’t make it guru. We must look at the NEXT letter and check if it a संयुक्ताक्षर.
लघु = a hrasva letter that does not become guru by above rule is laghu.
An example is –
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे
समवेता युयुत्सव:
मामका: पाण्डवाश्चैव
किमकुर्वत सञ्जय
This shloka follows all these four rules.
But also note that this rule is not 100% followd by all shlokas of anushtup. In Geeta itself you can find exceptions. The famous shloka “raam rameti raameti” is also an exception (Think why)*
*There are a few other definitions of Anushtub. By those, Sri Raama Raama Rameti falls properly under Anushtub.

  • पञ्चमं लघु सर्वत्र सप्तमं द्विचतुर्थयोः ।
    गुरु षष्ठं च सर्वेषाम् एतच्छ्लोकस्य लक्षणम् ॥
  • पञ्चमं लघु सर्वत्र सप्तमं द्विजतुर्थयोः |
    गुरु षष्ठं च पादानां चतुर्णां स्यादनुष्टुभि ॥ [वृत्तरत्नाकरम्]
For more details about the various Chandas, see