Sandhi – Summary

Sandhis with a crude representation of the rules. (More details are given below).

  1. स्वरसन्धिः
    1. सवर्णदीर्घसन्धिः
      { अ आ } { इ ई } { उ ऊ } { ऋ } + सवर्णस्वरः = { आ ई ऊ ॠ }
    2. गुणसन्धिः
      { अ आ } + { इ ई } { उ ऊ } { ऋ ॠ } { ऌ } = { ए ओ अर् अल् }
    3. वृद्धिसन्धिः
      { अ आ } + { ए ऐ } { ओ औ } = { ऐ औ }
    4. यण् सन्धिः
      { इ ई } { उ ऊ } { ऋ ॠ } { ऌ } + असवर्णस्वरः = { य् व् र् ल् }
    5. यान्तवान्तादेशसन्धिः
      { ए } { ऐ } { ओ } { औ } + { स्वरः } = { अय् अव् आय् आव् }
    6. पूर्वरूपसन्धिः (ऽ – avagraha symbol)
      { ए } { ओ } + { अ } = { ए } { ओ }
      सो + अहम् = सोऽहम्
    7. पररूपसन्धिः
      { अ } + { ए } { ओ } = { ए } { ओ }
  2. व्यञ्जनसन्धिः
    1. श्चुत्वसन्धिः
      { सकार + तवर्ग: } + { शकार: + चवर्गः } = { शकार: + चवर्गः }
      ( first varga changes to equivalent in the second varga ) (order can be reversed also )
      { त } + { च … ञ श } or { च … ञ श } + { त } –> { च }
      { स } + { च … ञ श } or { च … ञ श } + { स } –> { श }
      सत् + चित् = सच्चित्
    2. ष्टुत्वसन्धिः
      { सकार + तवर्ग: } + { षकार: + टवर्गः } = { षकार: + टवर्गः }
      ( first varga changes to equivalent in the second varga ) (order can be reversed also )
      { त } + { ट … ण ष } or { ट … ण ष } + { त } –> { ट }
      तत् + टीका = तट्टीका
    3. जश्त्वसन्धिः
      वर्गीयव्यञ्जनानि + { स्वरः / मृदुव्यञ्जनानि ) = ग् ज् ड् द् ब्
      { 1, 2, 3, 4 } + { स्वरः {3, 4, 5} य र ल व ह } = { 3rd of first } + {second}
      जगत् + गुरु = जगद्गुरु
    4. चर्तवसन्धिः
      वर्गीयव्यञ्जनानि + कर्कशव्यञ्जनानि = क् च् ट् त् प्
      { 1, 2, 3, 4 } + { 1, 2, श ष स ) = { 1st of first } + {second}
      विपद् + कालः = विपत्कालः
    5. परसवर्णसन्धिः
      अनुस्वारः + व्यञ्जनम् (except श ष स ह ) = { 5th of second } + {second}
      शं + करः = शङ्गरः
      { त् थ् द् ध् } + ल = ल्ल | न् + ल = ँल्ल
      तत् + लयः = तल्लयः
    6. अनुनासिकसन्धिः
      • Optional वर्गीयव्यञ्जनानि + अनुनासिका = { 5th of first } + {second}
        जगत् + माता = जगन्माता
      • Mandatory when the second part is a suffix starting with अनुनासिका like मयम्, मात्रम् |
        तद् + मात्रम् = तन्मात्रम्
    7. ङमुडागमसन्धिः
      { ह्रस्वस्वरः } + { ङ ण न } + स्वरः –> 2 { ङ ण न }
      गच्छन् + अस्ति = गच्छन्नस्ति
    8. अनुस्वारसन्धिः
      { म } + { व्यञ्जनम् } = ं + { व्यञ्जनम् }
      अहम् प्रातः = अहं प्रातः
    9. पूर्वसवर्णसन्धिः
      { 3rd } + { ह } = { 3rd } + { 4th }
      This could be followed by जश्त्वसन्धिः which changes the first part from { 1 2 3 4 } to 3rd. This sandhi is optional.
      जगत् + हिताय = जगद् + हिताय (जश्त्वसन्धिः) |
      जगद् + हिताय = जगद् + धिताय (पूर्वसवर्णसन्धिः) |
    10. छत्वसन्धिः
      { वर्गीय-व्यञ्जनम् } + श् + { स्वरः ह य व र } = { } + { छ् } + { }
      This sandhi is optional.
      उत् + श्वासः = उच् + श्वासः – श्चुत्वसन्धिः |
      उच् + श् + वासः = उच् + छ् + वासः – छत्वसन्धिः |
  3. विसर्गसन्धिः
    1. विसर्गसन्धिः उकारादेशः
    2. विसर्गसन्धिः सकारादेशः
      •  : + { च छ ट ठ त थ श ष स } =  स् + { }
    3. विसर्गसन्धिः रेफादेशः
      • { ~अ, ~आ } + : + { स्वरः / मृदुव्यञ्जनानि {3, 4, 5} य र ल व ह } = { } + र् + { }
    4. विसर्गसन्धिः लोपः

More Details (Work in Progress):

  1. स्वरसन्धिः
  2. व्यञ्जनसन्धिः
  3. विसर्गसन्धिः

References:

  1. Sandhi – Karthikeyanji’s PDF Files

  2. Sandhi – Practice for Gita Pravesha exam

  3. The book, “Sandhi”, published by Samskrita Bharati.

Sandhi – Karthikeyanji’s PDF Files

Here are the learning and practice materials on Sandhi prepared by Sri. V.D. Karthikeyan of Samskrita Bharati, Chennai. This will be a very useful resource for students learning Sandhi. Students are also recommended to get a copy of the book, “Sandhi”, published by Samskrita Bharati.

You can download the files by clicking on the links below:

(). Sandhih – Prasthaavanaa r4     (). Sandhi vibaagah r1     (). Sandhi Bhedaah map

1. Yan Sandhi     1.1 Yan Sandhi Practice     1.2. Yan Sandhi map

2 Yaantaavaantaadesha     2.1 Yaantaavaantaadesha practice      2.2. Yaantaavaantaadesha map

3. Guna     3.1 Guna Practice     3.2. Guna map

4. Vruddhi     4.1 Vruddhi Practice     4.2. Vruddhi map

5. Savarnadeergha     5.1 Savarnadeergha practice     5.2. Savarnadeergha map

6. Poorvaroopa     6.1 Poorvaroopa practice     6.2. Poorvaroopa map

7. Pararoopa     7.1. Pararoopa map

8. Prakruti bhaava      8.1. Prakruti bhaava map

9. Swara Sandhi – Summary

Vyanjana Sandhi

1. श्चुत्वसन्धिः     1.1 श्चुत्वसन्धिः – अभ्यासः
2. ष्टुत्वसन्धिः     2.1 ष्टुत्वसन्धिः – अभ्यासः
3. जश्त्वसन्धिः     3.1 जश्त्वसन्धिः – अभ्यासः
4. चर्त्वसन्धिः     
5. अनुनासिकसन्धिः     5.1 अनुनासिकसन्धिः – अभ्यासः     5.2. अनुनासिकसन्धिः – Table
6. अनुस्वारसन्धिः     6.1 अनुस्वारसन्धिः – अभ्यासः
7. परसवर्णसन्धिः     7.1 परसवर्णसन्धिः – अभ्यासः
8 ङमुडागमसन्धिः      8.1 ङमुडागमसन्धिः – अभ्यासः
9. पूर्वसवर्णसन्धिः     9.1 पूर्वसवर्णसन्धिः – अभ्यासः
10. छत्वसन्धिः     10.1 छत्वसन्धिः – अभ्यासः
11. सत्वसन्धिः     11.1 सत्वसन्धि-अभ्यासः
12. यवलोपसन्धिः     12.1 यवलोप-सन्धि-अभ्यासः rev
13. तुगागमसन्धिः     13.1 तुगागमसन्धि-अभ्यासः

visarga sandhi

Visarga Sandhi Introduction         Visarga Sandhi
1. visarga lopa     1.1 visarga lopa practice
2. visarga ukaaraadesha     2.1 visaraga ukaaraadesha practice
3. visarga rephadesha     3.1 visarga rephadesha practice
4. visarga sakaaraadesha     4.1 visarga sakaaraadesha practice
5. visarga jihvaamooleeya     5.1 visarga jihvaamooleeya practice
6. visarga upadmaaneeya     6.1 visarga upadmaaneeya practice

 

 

 

 

 

(Video) Taddhita – six months course – Neelesh

Taddhita pratyayas are one of the most important pratyayas in Sanskrit. Neelesh is conducting a six months course that has started today.

पाणिनीयव्याकरणस्य तद्धितप्रकरणस्य पठनार्थं निर्मितः जालपुटः – https://sites.google.com/view/setu-taddhita । The classes are held every Saturday and Sunday from 10:30 AM to 12:00 noon IST. Anybody who wants to learn तद्धितप्रकरणम् using अष्टाध्यायी is welcome to attend the classes.

You may join this group to get notified – https://groups.google.com/forum/#!forum/setu-taddhita

Even without joining the group, you can access the links to directly join the sessions in Hangout or anonymously in YouTube – https://sites.google.com/view/setu-taddhita

Here is the video of the first introductory class.

Here is the playlist which includes this series of sessions on Taddhita

(Video) Overview of the Paninian Grammar – Neelesh

 

Here are the presentation material used during the sessions:

अष्टाध्यायीलघुपरिचय: – 1
https://docs.google.com/presentation/d/1fyc6m6EI9knhcMoagY3Vvzcis9aZ-CwbmGiUXblCTQU/pub?start=false&loop=false&delayms=3000

अष्टाध्यायीलघुपरिचय: – 2
https://docs.google.com/presentation/d/1R0J5lJbKilpvqa1F3QsM1IJubamMKavV2vXOQcUyCDE/pub?start=false&loop=false&delayms=3000

In these online classes, there will be an overview of Paniniya-Vyakaranam. Neelesh will talk about Ashtadhyaayi, along with the fundamental principals and methods that Panini used in constructing various sutras in Ashtadhyayi. Neelesh will also talk about what is commonly referred as “Paniniya Parampara” and share its constituents. He will conclude with a mention about the more recent granthas of sanskrit grammar and talk about their advantages.

This is a two-days session and it is meant for those who are beginners of Paniniya vyakaranam and want to start their study of Ashtadhyayi in a systematic way.

Here are the links to the earlier sessions by Sri Neelesh.