Neethi Shastram – #1 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil.

१. सभा कल्पतरुं

सभा कल्पतरुं वन्दे वेदशाखोपजीवितं |
शास्त्रपुष्पसमायुक्तं विद्वत् भ्रमरशोभितम्  || १ ||

  • वन्दे = I salute
  • सभा कल्पतरुम् = the Kalpataru tree that is the congregation of Brahmanas or learned men
  • शास्त्र+पुष्प+समायुक्तं = endowed with the flowers of the shastras
  • वेद+शाख+उपजीवितम् = existing with the branches of the Vedas
  • विद्वत् भ्रमरशोभितम्  = decorated with the bees of scholars

सभा कल्पतरुं, वेदशाखोपजीवितं, शास्त्रपुष्पसमायुक्तं, विद्वत् भ्रमरशोभितम्  वन्दे |

२. प्रणम्य सर्वलोकेशम्

प्रणम्य सर्वलोकेशं देवदेवेश्वरं हरिम् ।
नीतिशास्त्रं  प्रवक्ष्यामि सर्वशास्त्रसंमतम् || २ ||

सर्वलोकेशं देवदेवेश्वरं हरिम् प्रणम्य,  सर्वशास्त्रसंमतं नीतिशास्त्रं  प्रवक्ष्यामि  |
Saluting Hari, the Lord of Lords, I expound the Niti Shastra which fits in with all Shastras.

३. सत्यं माता

धर्म: उवाच
सत्यं माता पिता ज्ञानं धर्मो भ्राता दया सखा |
शान्ति: पत्नी क्षमा पुत्र: षडेते मम बान्धवा: || ३ ||

माता  सत्यं | पिता ज्ञानं | भ्राता धर्म: | सखा दया | पत्नी शान्ति: | पुत्र: क्षमा | एते षड् मम बान्धवा: |
Dharma Said:
Truth is Mother. Knowledge is Father. Dharma is brother. Compassion is friend. Peace is wife. These six are my kin.

४. प्राणं वापि

भीम: उवाच
प्राणं वापि परित्यज्य मानमेवाभिरक्षयेत् |
अनित्यो भवति प्राणो मानस्त्वाचन्द्रतारकम् || ४ ||

प्राणं वापि  परित्यज्य मानम् एव अभिरक्षयेत् | प्राण: अनित्य: भवति |  मान: तु आचन्द्रतारकम् (नित्य: भवति) |
Bheema said:
Protect honour even by renouncing life. Life is impermanent. Mind is (permanent) like moon and stars.

५. आमन्त्रनोत्सवा:

अर्जुन उवाच
आमन्त्रणोत्सवा विप्रा गावो नवतृनोत्सवा: |
भर्त्रागमोत्सवा नार्य: सोऽहंकृष्ण रणोत्सव: || ५ ||

(हे) कृष्ण | विप्रा: आमन्त्रण+उत्सवा: | गाव: नव+तृन+उत्सवा: | भर्तृ+आगम+उत्सवा: नार्य: | स: अहं रण+उत्सव: |
Arjuna said:
Hey Krishna, feast gives pleasure to Brahmins. Cows are pleased by the fresh grass. Women celebrate the arrival of their husbands. War is the celebration for me.

६. मातृवत् परदारांश्च

नकुल: उवाच
मातृवत् परदारांश्च परद्रव्याणि लोष्टवत् ।
आत्मवत् सर्वभूतानि यः पश्यति स पश्यति ॥ ६ ||

यः परदारान् मातृवत् पश्यति च, यः परद्रव्याणि लोष्टवत् पश्यति च,  यः सर्वभूतानि आत्मवत् पश्यति च, स: पश्यति |
One who sees other’s wives as mother, the wealth of others as stone, and all beings as self, he sees (like a seer).

७. अनित्यानि शरीराणि

सहदेव: उवाच

अनित्यानि शरीराणि विभवो नैव शाश्वतः ।
नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसङ्ग्रहः ॥ ७ ||

शरीराणि  अनित्यानि | विभव: शाश्वतः न एव । मृत्युः नित्यं सन्निहित: |  (अथ: ) धर्मसङ्ग्रहः कर्तव्य: |
Sahadeva said:
Bodies are impermanent. Wealth is not permanent. Death is always present. (Therefore), acquire Dharma.

८. औदुम्बराणि पुष्पाणि

श्रीकृष्ण: उवाच
औदुम्बराणि पुष्पाणि श्वेतवर्णं च वायसम् ।
मत्स्यपादं जले पश्येन्न नारीहृदयस्थितम् || ८ ||

औदुम्बराणि पुष्पाणि च, श्वेतवर्णं वायसम् च, जले मत्स्यपादं च पश्येत् |  नारीहृदयस्थितं न पश्येत् |
Krishna said:
One may see flowers in Udumbara tree, white crow and foot of fish in water, (but) not what is in a woman’s heart.

९. दुर्भिक्षे च अन्नदातारं

श्रीकृष्ण: उवाच
दुर्भिक्षे च अन्नदातारं सुभिक्षे च हिरण्यदम् |
चतुरोऽहं नमस्यामि रणे धीरमृणे शुचिम् || ९ ||

दुर्भिक्षे अन्नदातारं च, सुभिक्षे हिरण्यदम् च, रणे धीरं च, ऋणे शुचिं च,
चतुर: अहं नमस्यामि |
Sri Krishna said:
I will salute one who offers food in famine, gold in prosperity, one who is courageous in war, and one who is devoid of debt.

१०. विप्रहस्ते धनं दद्यात्

कर्ण: उवाच
विप्रहस्ते धनं दद्यात् स्वभार्यासु च यौवनम् |
स्वामिकार्येषु च प्राणं निश्चयो मम माधव || १० ||

(हे) माधव | विप्रहस्ते धनं दद्यात् | स्वभार्यासु यौवनम् च | स्वामिकार्येषु प्राणं च | (इति) मम निश्चय: |
Karna said:
Hey Krishna, give wealth to the Brahmin, spend youth with wife, life in service of the Lord. This is my firm conviction.

Links to later posts:

6 thoughts on “Neethi Shastram – #1 (Subhashitam)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in: Logo

You are commenting using your account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s