Sarva-deva-kruta-lakshmi-stotram

सर्वदेवकृतलक्ष्मीस्तोत्रम्
Sarva-deva-kruta-lakshmi-stotram

क्षमस्व भगवत्यम्ब क्षमाशीले परात्परे।
शुद्धसत्वस्वरूपेच कोपादिपरिवर्जिते॥

क्षमस्व भगवति अम्ब क्षमा+शीले परात्+परे शुद्ध+सत्व+स्वरूपे च कोप+आदि+परि+वर्जिते

  • हे भगवति [ प्रथमाविभक्तौ भगवती ]
  • हे अम्ब [ प्रथमाविभक्तौ अम्बा ]
  • हे क्षमाशीले [ प्रथमाविभक्तौ क्षमाशीला ]
  • हे परात्परे
  • (त्वम् अस्मान्) क्षमस्व
  • हे शुद्धसत्वस्वरूपे
  • हे कोपादिपरिवर्जिते

उपमे सर्वसाध्वीनां देवीनां देवपूजिते।
त्वया विना जगत्सर्वं मृत तुल्यञ्च निष्फलम्॥

उपमे सर्व+साध्वीनाम् देवीनाम् देव+पूजिते त्वया विना जगत्+सर्वम् मृत+तुल्यम् च निष्फलम्

  • हे उपमे
    • कासां उपमा ? देवीनाम्
      • कीदृशीनां देवीनाम् ? सर्वसाध्वीनाम् [ साध्वी = साधुशीला ]
    • हे देवपूजिते
    • मृततुल्यम् अस्ति
      • किं मृततुल्यम् अस्ति ? जगत्सर्वम्
      • कया विना मृततुल्यम् अस्ति ? त्वया विना
      • पुनः कथं च भवति ? निष्फलम् च

सर्वसम्पत्स्वरूपात्वं सर्वेषां सर्वरूपिणी।
रासेश्वर्यधिदेवीत्वं त्वत्कलाः सर्वयोषितः॥

सर्व+सम्पत्+स्वरूपा त्वम् सर्वेषाम् सर्व+रूपिणी रास+ईश्वरि अधि+देवीत्वम् त्वत्कलाः सर्वयोषितः

  • त्वम् (असि)
    • त्वं कीदृशा असि ? सर्वसम्पत्स्वरूपा
    • पुनः त्वं कीदृशा असि ? सर्वरूपिणी
      • केषां सर्वरूपिणी ? सर्वेषाम्
    • पुनः त्वं का असि ? रासेश्वरी
    • पुनः त्वं का असि ? अधिदेवी
  • त्वत्कलाः (सन्ति)
    • कथंभूताः त्वत्कलाः ? सर्वयोषितः [ योषिता = महिला ]

कैलासे पार्वती त्वञ्च क्षीरोधे सिन्धुकन्यका।
स्वर्गेच स्वर्गलक्ष्मीस्त्वं मर्त्यलक्ष्मीश्च भूतले॥

कैलासे पार्वती त्वम् च क्षीरोधे सिन्धु+कन्यका स्वर्गे च स्वर्गलक्ष्मीः त्वम् मर्त्य+लक्ष्मीः च भूतले

पाठभेदः – कैलासे पार्वती त्वञ्च क्षीरोधे सिन्धुकन्यका । महालक्ष्मीश्च स्वर्गेत्वं  मर्त्यलक्ष्मीश्च भूतले॥

  • त्वम् असि
    • त्वं का असि ? पार्वती
      • कुत्र ? कैलासे
    • पुनः त्वं का असि ? सिन्धुकन्यका
      • कुत्र ? क्षीरोधे
    • पुनः त्वं का असि ? स्वर्गलक्ष्मीः / महालक्ष्मीः
      • कुत्र ? स्वर्गे
    • पुनः त्वं का असि ? मर्त्यलक्ष्मीः
      • कुत्र ? भूतले

वैकुण्ठेच महालक्ष्मीः देवदेवी सरस्वती।
गङ्गाच तुलसीत्वञ्च सावित्री ब्रह्मलोकतः॥

वैकुण्ठे च महालक्ष्मीः देव+देवी सरस्वती गङ्गा च तुलसी त्वम् च सावित्री ब्रह्म+लोकतः

  • त्वम् असि
    • त्वं का असि ? महालक्ष्मीः
      • कुत्र ? वैकुण्ठे
    • पुनः त्वं का असि ? सरस्वती
      • कीदृशी सरस्वती ? देवदेवी
    • पुनश्च त्वं का असि ? गङ्गा
    • पुनश्च त्वं का असि ? तुलसी
    • पुनश्च त्वं का असि ? सावित्री
      • कुतः / कुत्र ? ब्रह्मलोकतः

कृष्णप्राणाधिदेवीत्वं गोलोके राधिका स्वयम्।
रासे रासेश्वरी त्वञ्च बृन्दा बृन्दावने वने॥

कृष्ण+प्राण+अधि+देवी त्वम् गो+लोके राधिका स्वयम् रासे रास+ईश्वरी त्वम् च बृन्दा बृन्दावने वने

  • त्वम् असि
    • त्वं का असि ? कृष्णप्राणाधिदेवी
    • पुनः त्वं स्वयं का असि ? स्वयं राधिका
      • कुत्र राधिका असि ? गोलोके
    • पुनः त्वं का असि ? रासेश्वरी
      • कुत्र रासेश्वरी असि ? रासे
    • पुनः त्वं का असि ? बृन्दा
      • कुत्र बृन्दा असि ? वने
        • कस्मिन् वने ? बृन्दावने

कृष्णप्रिया त्वं भाण्डीरे चन्द्रा चन्दनकानने।
विरजा चम्पकवने शतशृङ्गेच सुन्दरी॥

कृष्ण+प्रिया त्वम् भाण्डीरे चन्द्रा चन्दन+कानने विरजा चम्पक+वने शत+शृङ्गे च सुन्दरी

  • त्वम् असि
    • त्वं का असि ? कृष्णप्रिया
      • कुत्र ? भाण्डीरे
    • पुनः त्वं का असि ? चन्द्रा
      • कुत्र ? चन्दनकानने
    • पुनः त्वं का असि ? विरजा
      • कुत्र ? चम्पकवने
    • पुनः त्वं का असि ? सुन्दरी
      • कुत्र ? शतशृङ्गे

पद्मावती पद्मवने मालती मालतीवने।
कुन्ददन्ती कुन्दवने सुशीला केतकीवने॥

पद्मावती पद्म+वने मालती मालती+वने कुन्द+दन्ती कुन्दवने सुशीला केतकी+वने॥

  • त्वम् असि
    • त्वं का असि ? पद्मावती
      • कुत्र ? पद्मवने
    • पुनः त्वं का असि ? मालती
      • कुत्र ? मालतीवने
    • पुनः त्वं का असि ? कुन्ददन्ती
      • कुत्र ? कुन्दवने
    • पुनः त्वं का असि ? सुशीला
      • कुत्र ? केतकीवने [தாழம்பூ]

कदम्बमाला त्वं देवी कदम्बकाननेपिच।
राजलक्ष्मीः राजगेहे गृहलक्ष्मीर्गृहे गृहे॥

कदम्ब+माला त्वम् देवी कदम्ब+कानने अपि च राजलक्ष्मीः राज+गेहे गृहलक्ष्मीः गृहे गृहे

  • त्वम् असि
    • त्वं का असि ? देवी
    • पुनः त्वं का असि ? कदम्बमाला
      • कुत्र ? कदम्बकानने
    • पुनः त्वं का असि ? राजलक्ष्मीः
      • कुत्र ? राजगेहे
    • पुनः त्वं का असि ? गृहलक्ष्मीः
      • कुत्र ? गृहे गृहे (प्रतिगृहे)

इत्युक्त्वा देवतास्सर्वाः मुनयो मनवस्तथा।
रूरूदुर्नम्रवदनाः शुष्ककण्ठोष्ठतालुकाः॥१०

इति उक्त्वा देवताः सर्वाः मुनयः मनवः तथा रूरूदुः नम्रवदनाः शुष्ककण्ठोष्ठतालुकाः

  • रूरूदुः
    • के रूरूदुः ? सर्वाः
      • के सर्वाः ? देवताः
        • पुनः के सर्वाः ? मुनयः
        • पुनः के सर्वाः ? मनवः
      • कथंभूताः सर्वाः ? नम्रवदनाः
        • पुनः कथंभूताः सर्वाः ? शुष्ककण्ठोष्ठतालुकाः
      • किं कृत्वा रुरुदुः ? उक्त्वा
        • किम् उक्त्वा ? .. इति

इति लक्ष्मीस्तवं पुण्यं सर्वदेवैः कृतं शुभम्।
यः पठेत्प्रातरुत्थाय सवैसर्वं लभेद्ध्रुवम्॥११

इति लक्ष्मी+स्तवम् पुण्यम् सर्वदेवैः कृतम् शुभम् यः पठेत् प्रातः उत्थाय सः वै सर्वम् लभेत् ध्रुवम्

  • यः वाक्यांशः
    • पठेत्
      • किं पठेत् ? .. इति लक्ष्मीस्तवम्
        • कीदृशं लक्ष्मीस्तवम् ? पुण्यम्
        • पुनः कीदृशं लक्ष्मीस्तवम् ? कृतम्
          • कथं कृतम् ? शुभम्
          • कैः कृतम् ? सर्वदेवैः
        • कः पठेत् ? यः
        • किं कृत्वा पठेत् ? उत्थाय
          • कदा उत्थाय ? प्रातः
        • सः वाक्यांशः
          • लभेत् वै [ वै = हि ]
            • कथं लभेत् ? ध्रुवम्
            • कः लभेत् ? सः
            • किं लभेत् ? सर्वम्

अभार्यो लभते भार्यां विनीतां सुसुतां सतीम्।
सुशीलां सुन्दरीं रम्यामतिसुप्रियवादिनीम्॥१२

पुत्रपौत्रवतीं शुद्धां कुलजां कोमलां वराम्।
अभार्यः लभते भार्याम् विनीताम् सुसुताम् सतीम् सुशीलाम् सुन्दरीम् रम्याम् अति+सु+प्रिय+वादिनीम् पुत्र+पौत्र+वतीम् शुद्धाम् कुलजाम् कोमलाम् वराम्

  • लभते
    • कः लभते ? अभार्यः
      • किं लभते ? भार्याम्
        • कीदृशीं भार्याम् ? विनीताम्
        • पुनः कीदृशीं भार्याम् ? सुसुताम्
        • पुनः कीदृशीं भार्याम् ? सतीम्
        • पुनः कीदृशीं भार्याम् ? सुशीलाम्
        • पुनः कीदृशीं भार्याम् ? सुन्दरीम्
        • पुनः कीदृशीं भार्याम् ? रम्याम्
        • पुनः कीदृशीं भार्याम् ? अतिसुप्रियवादिनीम्
        • पुनः कीदृशीं भार्याम् ? पुत्रपौत्रवतीम्
        • पुनः कीदृशीं भार्याम् ? शुद्धाम्
        • पुनः कीदृशीं भार्याम् ? कुलजाम्
        • पुनः कीदृशीं भार्याम् ? कोमलाम्
        • पुनः कीदृशीं भार्याम् ? वराम्

अपुत्रो लभते पुत्रं वैष्णवं चिरजीविनम्॥१३

परमैश्वर्ययुक्तञ्च विद्यावन्तं यशस्विनम्।
भ्रष्टराज्यो लभेद्राज्यं भ्रष्टश्रीर्लभेते श्रियम्॥१४

अपुत्रः लभते पुत्रम् वैष्णवम् चिरजीविनम् परम्+ऐश्वर्य+युक्तम् च विद्या+वन्तम् यशस्विनम् भ्रष्टराज्यः लभेत् राज्यम् भ्रष्टश्रीः लभेते श्रियम्

  • लभते
    • कः लभते ? अपुत्रः
    • कं लभते ? पुत्रम्
      • कीदृशं पुत्रम् ? वैष्णवम्
      • पुनः कीदृशं पुत्रम् ? चिरजीविनम्
      • पुनः कीदृशं पुत्रम् ? परमैश्वर्ययुक्तम्
      • पुनः कीदृशं पुत्रम् ? विद्यावन्तम्
      • पुनः कीदृशं पुत्रम् ? यशस्विनम्
    • लभते
      • कः लभते ? भ्रष्टराज्यः
      • किं लभते ? राज्यम्
    • लभते
      • कः लभते ? भ्रष्टश्रीः
      • किं लभते ? श्रियम्

हतबन्धुर्लभेद्बन्धुं धनभ्रष्टो धनं लभेत्।
कीर्तिहीनो लभेत्कीर्तिं प्रतिष्ठाञ्च लभेद्ध्रुवम्॥१५

हत+बन्धुः लभेत् बन्धुम् धनभ्रष्टः धनम् लभेत् कीर्ति+हीनः लभेत् किर्तिम् प्रतिष्ठाः च लभेत् ध्रुवम्

  • लभेत्
    • कः लभेत् ? हतबन्धुः
    • किं लभत् ? बन्धुम्
  • लभेत्
    • कः लभेत् ? धनभ्रष्टः
    • किं लभेत्? धनम्
  • लभेत्
    • कः लभेत् ? कीर्तिहीनः
    • किं लभेत् ? किर्तिम्
    • पुनः किं लभेत् ? प्रतिष्ठाः च [ प्रतिष्ठा = प्रसिद्धता ]
    • कथं लभेत् ? ध्रुवम्

सर्वमङ्गलदं स्तोत्रं शोकसन्तापनाशनम्।
हर्षानन्दकरं शाश्वद्धर्ममोक्षसुहृत्पदम्॥१६

सर्व+मङ्गलदम् स्तोत्रम् शोक+सन्ताप+नाशनम् हर्ष+आनन्द+करम् शाश्वत्+धर्म+मोक्ष+सुहृत्+पदम्॥

  • स्तोत्रम् (एतद् सर्वदेवकृतल्क्स्मीस्तोत्रम् अस्ति)
    • कीदृशम् अस्ति ? सर्वमङ्गलदम्
    • कीदृशम् अस्ति ? शोकसन्तापनाशनम्
    • कीदृशम् अस्ति ? हर्षानन्दकरम्
    • कीदृशम् अस्ति ? शाश्वद्धर्ममोक्षसुहृत्पदम्

॥ इति सर्वदेवकृतलक्ष्मीस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

इति सर्व+देव+कृत+लक्ष्मी+स्तोत्रम् सम्पूर्णम्

References:

Advertisements

Sri Kamalajadayitashtakam by Sri Shivabhinava Nrisimha Bharati

Sri Kamalajadayitashtakam on Devi Sharadamba composed by Jagadguru Sri Sri Sacchidananda Shivabhinava Nrisimha Bharati Mahaswamiji

श्रीकमलजदयिताष्टकम्  श्रीशिवाभिनवनृसिंहभारतीस्वामिविरचितम्

॥ श्रीकमलजदयिताष्टकम् ॥

1 श्लोकः

शृङ्गक्ष्माभृन्निवासे शुकमुखमुनिभिः सेव्यमानाङ्घ्रिपद्मे स्वाङ्गच्छायाविधूतामृतकरसुरराड्वाहने वाक्सवित्रि ।
शम्भुश्रीनाथमुख्यामरवरनिकरैर्मोदतः पूज्यमाने विद्यां शुद्धां च बुद्धिं कमलजदयिते सत्वरं देहि मह्यम् ॥ १॥

पदच्छेदः

शृङ्ग+क्ष्माभृत्+निवासे शुक+मुख+मुनिभिः सेव्यमान+अङ्घ्रि+पद्मे स्व+अङ्ग+छाया+विधूत+अमृतकर+सुर+राट्+वाहने वाक्+सवित्रि शम्भु+श्रीनाथ+मुख्य+अमर+वर+निकरैः मोदतः पूज्यमाने विद्याम् शुद्धाम् च बुद्धिम् कमलज+दयिते स+त्वरम् देहि मह्यम्

पदार्थः

  • क्ष्माभृत् = पर्वतः
  • अङ्घ्रिपद्मम् = पादद्वयम्
  • छाया = कान्तिः
  • विधूतम् = परिजयं कृतम्
  • अमृतकरः = चन्द्रः
  • सुर+राट् = इन्द्रः
  • सुरराड्वाहनम् = ऐरावतः
  • सवित्रि = या उत्पादयति सा
  • निकरैः = गणैः
  • मोदतः (अव्ययम् + क्रियाविशेषणम्) = सन्तोषेण
  • सत्वरम् = शीघ्रम्
  • कमलजदयिता = ब्रह्मणः प्रिया

अन्वयक्रमः

  • हे शृङ्गक्ष्माभृन्निवासे |
  • हे सेव्यमानाङ्घ्रिपद्मे
    • कैः सेव्यमाना ? शुकमुखमुनिभिः
  • हे स्वाङ्गच्छायाविधूतामृतकरसुरराड्वाहने |
  • हे वाक्सवित्रि ।
  • हे पूज्यमाने
    • कैः पूज्यमाना ? शम्भुश्रीनाथमुख्यामरवरनिकरैः
    • कथं पूज्यमाना ? मोदतः
  • हे कमलजदयिते |
  • त्वं देहि |
    • किं देहि ? विद्याम्
    • पुनः किं देहि ? बुद्धिम्
      • कीदृशं बुद्धिम् ? शुद्धाम्
    • कस्मै देहि ? मह्यम्
    • कथं / कदा देहि ? सत्वरम्

अन्वयः

हे शृङ्गक्ष्माभृन्निवासे | हे शुकमुखमुनिभिः सेव्यमानाङ्घ्रिपद्मे | हे स्वाङ्गच्छायाविधूतामृतकरसुरराड्वाहने | हे वाक्सवित्रि । हे शम्भुश्रीनाथमुख्यामरवरनिकरैः मोदतः पूज्यमाने | हे कमलजदयिते | त्वं विद्यां च शुद्धां बुद्धिं च मह्यं सत्वरं देहि |

2 श्लोकः

कल्यादौ पार्वतीशः प्रवरसुरगणप्रार्थितः श्रौतवर्त्मप्राबल्यं नेतुकामो यतिवरवपुषागत्य यां शृङगशैले ।
संस्थाप्यार्चां प्रचक्रे बहुविधनुतिभिः सा त्वमिन्द्वर्धचूडा विद्यां शुद्धां च बुद्धिं कमलजदयिते सत्वरं देहि मह्यम् ॥ २

पदच्छेदः

कलि+आदौ पार्वती+ईशः प्रवर+सुर+गण+प्रार्थितः श्रौत+वर्त्म+प्राबल्यम् नेतु+कामः यति+वर+वपुषा आगत्य याम् शृङग+शैले  संस्थाप्य अर्चाम् प्रचक्रे बहु+विध+नुतिभिः सा त्वम् इन्दु+अर्ध+चूडा विद्याम् शुद्धाम् च बुद्धिम् कमलज+दयिते सत्वरम् देहि मह्यम्

पदार्थः

  • श्रौतम् = श्रुतिसंबन्धम्
  • वर्त्म = मार्गम्
  • प्रचक्रे = कृतवान्
  • नुतिः = स्तुतिः
  • यतिः = संन्यासी
  • यतिवरवपुषा = आदिशङ्करभगवद्पादावतारेण

अन्वयक्रमः

  • प्रचक्रे
    • किं प्रचक्रे ? अर्चाम्
      • कैः ? बहुविधनुतिभिः
    • कः ? पार्वतीशः
      • कथम्भूतः पार्वतीशः ? प्रवरसुरगणप्रार्थितः
        • कदा प्रार्थितः ? कल्यादौ
      • पुनः कथम्भूतः पार्वतीशः ? नेतुकामः
        • किं नेतुकामः ? श्रौतवर्त्मप्राबल्यं
      • किं कृत्वा ? आगत्य
        • केन / कथम् आगत्य ? यतिवरवपुषा
      • पुनः किं कृत्वा ? संस्थाप्य
        • कुत्र / कर्मिन् क्षेत्रे संस्थाप्य ? शृङगशैले
        • कां संस्थाप्य ? याम्
          • याम् … सा का? सा त्वम् इन्द्वर्धचूडा असि
        • हे कमलजदयिते
        • विद्यां च शुद्धां बुद्धिं च मह्यं सत्वरं देहि

अन्वयः

कल्यादौ प्रवरसुरगणप्रार्थितः, श्रौतवर्त्मप्राबल्यं नेतुकामः, पार्वतीशः यतिवरवपुषा आगत्य, शृङगशैले  यां संस्थाप्य, बहुविधनुतिभिः अर्चां प्रचक्रे, सा त्वमिन्द्वर्धचूडा (त्वम् असि) | हे कमलजदयिते | त्वं विद्यां च शुद्धां बुद्धिं च मह्यं सत्वरं देहि |

3 श्लोकः

पापौघं ध्वंसयित्वा बहुजनिरचितं किं च पुण्यालिमारा+ त्सम्पाद्यास्तिक्यबुद्धिं श्रुतिगुरुवचनेष्वादरं भक्तिदार्ढ्यम् । देवाचार्यद्विजादिष्वपि मनुनिवहे तावकीने नितान्तं विद्यां शुद्धां च बुद्धिं कमलजदयिते सत्वरं देहि मह्यम् ॥ ३

पदच्छेदः

पाप+ओघम् ध्वंसयित्वा बहु+जनि+रचितम् किम् च पुण्य+आलिम् आरात् सम्पाद्य आस्तिक्य+बुद्धिम् श्रुति+गुरु+वचनेषु आदरम् भक्ति+दार्ढ्यम्  देव+आचार्य+द्विज+आदिषु अपि मनु+निवहे तावकीने नितान्तम् विद्याम् शुद्धाम् च बुद्धिम् कमलज+दयिते सत्वरम् देहि मह्यम्

पदार्थः

  • ओघम् = राशिः
  • बहुजनिरचितम् = अनेक जन्मकृतम्
  • किं च = किन्तु
  • पुण्य+आलिम् = पुण्यसमूहः, तम्
  • आरात् = तत्क्षणमेव
  • भक्ति+दार्ढ्यम् = दृढभक्तिः, ताम्
  • तावकीने = त्वत् संबन्धम्, तस्मिन्
  • मनु+निवहे = मन्त्रसमूहः, तस्मिन्
  • नितान्तम् = अधिकम् / श्रेष्ठम्

अन्वयक्रमः

  • हे कमलजदयिते |
  • त्वं मह्यं सत्वरं देहि
    • किं कृत्वा देहि ? ध्वंसयित्वा
      • किं ध्वंसयित्वा ? पापौघम्
        • कीदृशं पापौघम् ? बहुजनिरचितं
      • किं कृत्वा देहि ? सम्पाद्य
        • किं संपाद्य ? पुण्यालिम्
        • कदा / कथं संपाद्य ? आरात्
      • किं देहि ? आस्तिक्यबुद्धिम्
        • पुनः किं देहि ? आदरम्
          • कस्मिन् विषये ? श्रुतिगुरुवचनेषु
        • पुनः किं देहि ? भक्तिदार्ढ्यम्
          • कस्मिन् विषये ? देवाचार्यद्विजादिषु
          • पुनः कस्मिन् विषये ? मनुनिवहे
            • कीदृशे मनुनिवहे ? तावकीने
          • पुनः किं देहि ? विद्याम्
            • कीदृशां विद्याम् ? नितान्तम्
          • पुनः किं देहि ? बुद्धिम्
            • कीदृशां बुद्धिम् ? शुद्धाम्

अन्वयः

हे कमलजदयिते | त्वं बहुजनिरचितं पापौघं ध्वंसयित्वा, किं च पुण्यालिम् आरात् सम्पाद्य, आस्तिक्यबुद्धिं च, श्रुतिगुरुवचनेषु आदरं च, देवाचार्यद्विजादिषु अपि, तावकीने मनुनिवहे च भक्तिदार्ढ्यं च, नितान्तं विद्यां च, शुद्धां बुद्धिं च, मह्यं सत्वरं देहि |

4 श्लोकः

विद्यामुद्राक्षमालामृतघटविलसत्पाणिपाथोजजाले विद्यादानप्रवीणे जडबधिरमुखेभ्योऽपि शीघ्रं नतेभ्यः । कामादीनान्तरान्मत्सहजरिपुवरान्देवि निर्मूल्य वेगात् विद्यां शुद्धां च बुद्धिं कमलजदयिते सत्वरं देहि मह्यम् ॥ ४

पदच्छेदः

विद्या+मुद्र+अक्षमाला+अमृतघट+विलसत्+पाणि+पाथोज+जाले विद्या+दान+प्रवीणे जड+बधिर+मुखेभ्यः अपि शीघ्रम् नतेभ्यः कामा+आदीन् अन्तरान् मत्सहज+रिपु+वरान् देवि निर्मूल्य वेगात् विद्याम् शुद्धाम् च बुद्धिम् कमलज+दयिते सत्वरम् देहि मह्यम्

पदार्थः

  • पाथोजम् = कमलम्
  • जडः = मूढः
  • बधिरः = विकर्णः

अन्वयक्रमः

  • हे विद्यामुद्राक्षमालामृतघटविलसत्पाणिपाथोजजाले |
  • हे विद्यादानप्रवीणे
    • कस्मै / केभ्यः दानप्रवीणा ? जडबधिरमुखेभ्यः
      • केभ्यः सन् अपि ? नतेभ्यः अपि
    • कथं / कदा दानप्रवीणा ? शीघ्रम्
    • किं कृत्वा ददाति? निर्मूल्य
      • कान् ? कामादीन्
        • कीदृशान् कामादीन् ? मत्सहजरिपुवरान्
        • पुनः कीदृशान् कामादीन् ? अन्तरान्
      • कथं / कदा निर्मूल्य ? वेगात्
    • हे देवि
    • त्वं विद्यां च, शुद्धां बुद्धिं च, मह्यं सत्वरं देहि |

अन्वयः

हे विद्यामुद्राक्षमालामृतघटविलसत्पाणिपाथोजजाले | जडबधिरमुखेभ्यः अपि नतेभ्यः शीघ्रं मत्सहजरिपुवरान् अन्तरान् कामादीन् निर्मूल्य वेगात् विद्यादानप्रवीणे | हे देवि | त्वं विद्यां च, शुद्धां बुद्धिं च, मह्यं सत्वरं देहि |

5 श्लोकः

कर्मस्वात्मोचितेषु स्थिरतरधिषणां देहदार्ढ्यं तदर्थं दीर्घं चायुर्यशश्च त्रिभुवनविदितं पापमार्गाद्विरक्तिम् । सत्सङ्गं सत्कथायाः श्रवणमपि सदा देवि दत्वा कृपाब्धे विद्यां शुद्धां च बुद्धिं कमलजदयिते सत्वरं देहि मह्यम् ॥ ५

पदच्छेदः

कर्मसु आत्म+उचितेषु स्थिरतरधिषणां देहदार्ढ्यम् तदर्थम् दीर्घम् च आयुः यशः च त्रिभुवन+विदितम् पाप+मार्गात् विरक्तिम् सत्सङ्गम् सत्कथायाः श्रवणम् अपि सदा देवि दत्वा कृपाब्धे विद्याम् शुद्धाम् च बुद्धिम् कमलज+दयिते सत्वरम् देहि मह्यम्

पदार्थः

  • धिषणा = बुद्धिः
  • त्रिभुवनविदितम् = त्रिभुवनेषु अपि संलक्षितम्

अन्वयक्रमः

  • हे कमलजदयिते
  • हे कृपाब्धे
  • हे देवि
  • त्वं विद्यां च, शुद्धां बुद्धिं च, मह्यं सत्वरं देहि
    • किं कृत्वा ? दत्वा
      • किं / कां दत्वा ? स्थिरतरधिषणाम्
      • कस्मिन् विषये स्थैर्यम् ? कर्मसु
        • कीदृशेषु कर्मसु ? आत्मोचितेषु
      • पुनः किं कृत्वा ? दत्वा
        • किमर्थं दत्वा ? तदर्थम्
        • किं दत्वा ? देहदार्ढ्यं
          • पुनः किं दत्वा ? आयुः
            • कीदृशं आयुः ? दीर्घम्
          • पुनः किं दत्वा ? यशः
            • कीदृशं यशः ? त्रिभुवनविदितम्
          • पुनः किं दत्वा ? सत्सङ्गम्
            • कीदृशं सत्सङ्गम् ? विरक्तिम्
              • कस्मात् विरक्तिम् ? पापमार्गात्
            • पुनः किं दत्वा ? श्रवणम्
              • कस्याः श्रवणम् ? सत्कथायाः

अन्वयः

आत्मोचितेषु कर्मसु स्थिरतरधिषणां दत्वा तदर्थं देहदार्ढ्यं च दीर्घं आयुः च त्रिभुवनविदितं यशः च पापमार्गात् विरक्तिं सत्सङ्गं च सत्कथायाः श्रवणम् अपि दत्वा, हे कृपाब्धे, हे देवि, हे कमलजदयिते, सदा त्वं विद्यां च, शुद्धां बुद्धिं च, मह्यं सत्वरं देहि |

6 श्लोकः

मातस्त्वत्पादपद्मं न विविधकुसुमैः पूजितं जातु भक्त्या गातुं नैवाहमीशे जडमतिरलसस्त्वद्गुणान्दिव्यपद्यैः ।
मूके सेवाविहीनेऽप्यनुपमकरुणामर्भकेऽम्बेव कृत्वा विद्यां शुद्धां च बुद्धिं कमलजदयिते सत्वरं देहि मह्यम् ॥ ६

पदच्छेदः

मातः त्वत्+पाद+पद्मम् न विविध+कुसुमैः पूजितम् जातु भक्त्या गातुम् न एव अहम् ईशे जडमतिः अलसः त्वत्+गुणान् दिव्य+पद्यैः मूके सेवाविहीने अपि अनुपम+करुणा+मर्भके अम्बा इव कृत्वा विद्याम् शुद्धाम् च बुद्धिम् कमलज+दयिते सत्वरम् देहि मह्यम्

पदार्थः

  • जातु = कदाचित्
  • ईशे = शक्तः
  • मुके = वक्तुं न प्रभवति, तस्मै
  • अर्भके = बालकः, तस्मै

अन्वयक्रमः

  • हे मातः
  • हे कमलजदयिते
  • न पूजितम् अस्ति
    • किं न पूजितम् ? त्वत्पादपद्मम्
    • कैः न पूजितम् ? विविधकुसुमैः
    • केन न पूजितम् ? (मया)
    • कथं न पूजितम् ? भक्त्या
    • कदा न पूजितम् ? जातु
  • न एव ईशे
    • किं कर्तुं न ईशे ? गातुम्
      • किं गातुम् ? त्वद्गुणान्
      • कैः गातुम् ? दिव्यपद्यैः
    • कः न ईशे ? अहम्
      • कीदृशः अहम् ? जडमतिः
        • पुनः कीदृशः अहम् ? अलसः
      • सदा त्वं विद्यां च, शुद्धां बुद्धिं च, सत्वरं देहि
        • कस्मै देहि ? मह्यम्
          • कीदृशाय मह्यम् ? मूके
          • पुनः कीदृशाय मह्यम् ? सेवाविहीने अपि
        • किं कृत्वा देहि ? अनुपमकरुणां कृत्वा
          • कथमिव करुणां कृत्वा ? अर्भके अम्बा इव

अन्वयः

हे मातः | त्वत्पादपद्मं जातु भक्त्या विविधकुसुमैः (मया) न पूजितम् | जडमतिः अलसः अहं त्वद्गुणान् दिव्यपद्यैः गातुं न एव ईशे | मूके, सेवाविहीने अपि, अर्भके अम्बा इव, अनुपमकरुणां कृत्वा, हे कमलजदयिते, मह्यं सदा त्वं विद्यां च, शुद्धां बुद्धिं च, सत्वरं देहि |

7 श्लोकः

शान्त्याद्याः सम्पदो मे वितर शुभकरीर्नित्यतद्भिन्नबोधं वैराग्यं मोक्षवाञ्छामपि लघु कलय श्रीशिवासेव्यमाने ।
विद्यातीर्थादियोगिप्रवरकरसरोजातसम्पूजिताङ्घ्रे विद्यां शुद्धां च बुद्धिं कमलजदयिते सत्वरं देहि मह्यम् ॥ ७

पदच्छेदः

शान्ति+आद्याः सम्पदः मे वितर शुभकरीः नित्य+तत्+भिन्न+बोधम् वैराग्यम् मोक्षवाञ्छाम् अपि लघु कलय श्री+शिवा+सेव्यमाने विद्यातीर्थ+आदि+योगि+प्रवर+कर+सरोजात+सम्पूजित+आङ्घ्रे विद्याम् शुद्धाम् च बुद्धिम् कमलज+दयिते सत्वरम् देहि मह्यम्

पदार्थः

  • वितर = वितरणं कुरु
  • बोधम् = ज्ञानम्
  • नित्यतद्भिन्नबोधम् = नित्यानित्यविवेकज्ञानम्
  • मोक्षवाञ्छाम् = मुमुक्षत्वम्
  • लघु = शीघ्रम्
  • कलय = संपादयतु (अत्र ददातु इत्यर्थः)
  • आङ्घ्रिः = चरणम्
  • विद्यातीर्थः = शृङ्गगिरिपीठाधिपतिः विद्यारन्यस्वमिनः गुरुः

अन्वयक्रमः

v  वितर

Ø  कस्मै वितर ? मे

  • किं / के वितर ? सम्पदः
    • के सम्पदः ? शान्त्याद्याः
    • कीदृशः सम्पदः ? शुभकरीः
  • का वितर ? त्वम्
  • कलय
    • कदा / कथं कलय ? लघु
    • किं कलय ? नित्यतद्भिन्नबोधम्
      • पुनः किं कलय ? वैराग्यम्
      • पुनः किं कलय ? मोक्षवाञ्छाम्
    • का कलय ? त्वम्
  • हे श्रीशिवासेव्यमाने ।
  • हे विद्यातीर्थादियोगिप्रवरकरसरोजातसम्पूजिताङ्घ्रे |
  • हे कमलजदयिते |
  • सदा त्वं मह्यं विद्यां च, शुद्धां बुद्धिं च, सत्वरं देहि |

अन्वयः

शान्त्याद्याः शुभकरीः सम्पदः मे वितर | नित्यतद्भिन्नबोधम्, वैराग्यम्, मोक्षवाञ्छाम् अपि, लघु कलय |  हे श्रीशिवासेव्यमाने । हे विद्यातीर्थादियोगिप्रवरकरसरोजातसम्पूजिताङ्घ्रे | हे कमलजदयिते |  मह्यं सदा त्वं विद्यां च, शुद्धां बुद्धिं च, सत्वरं देहि |

8 श्लोकः

सच्चिद्रूपात्मनो मे श्रुतिमनननिदिध्यासनान्याशु मातः सम्पाद्य स्वान्तमेतद्रुचियुतमनिशं निर्विकल्पे समाधौ ।
तुङ्गातीराङ्कराजद्वरगृहविलसच्चक्रराजासनस्थे विद्यां शुद्धां च बुद्धिं कमलजदयिते सत्वरं देहि मह्यम् ॥ ८

पदच्छेदः

सत्+चित्+रूप+आत्मनः मे श्रुति+मनन+निदिध्यासनानि आशु मातः सम्पाद्य स्वान्तम् एतद् रुचियुतम् अनिशम् निर्विकल्पे समाधौ  तुङ्गा+तीर+अङ्क+राजत्+वर+गृह+विलसत्+चक्र+राज+आसनस्थे विद्याम् शुद्धाम् च बुद्धिम् कमलज+दयिते सत्वरम् देहि मह्यम्

पदार्थः

  • श्रुतिः = श्रवणम्
  • मननम् = चिन्तनम्
  • निदिध्यासनम् = ध्यानम्
  • आशु = शीघ्रम्
  • अनिशम् = सर्वदा
  • राजते = विराजते
  • विलसते = प्रकाशते
  • गृहम् = अत्र मन्दिरम्
  • चक्रराजासनम् = श्रीचक्रराजसिंहासनम्
  • स्वान्तम् = मानसम्
  • रुचियुतम् = आसक्तम्
  • सम्पाद्य = प्रयुज्य, साधयित्वा

अन्वयक्रमः

  • हे मातः |
    • कस्मै देहि ?
  • रुचियुतम् (कुरु)
    • किं रुचियुतम् (कुरु) ? एतद् स्वान्तम्
    • कस्मिन् स्थितौ रुचियुतम् ? समाधौ
      • कीदृशे समाधौ ? निर्विकल्पे
    • कदा रुचियुतम् (कुरु) ? अनिशम्
    • किं कृत्वा रुचियुतम् (कुरु) ? सम्पाद्य
      • किं / कानि सम्पाद्य ? श्रुतिमनननिदिध्यासनानि
      • कस्मै सम्पाद्य ? मे
        • कीदृशाय मे ? सच्चिद्रूपात्मनः
      • कथं / कदा सम्पाद्य ? आशु
    • सदा त्वं विद्यां च, शुद्धां बुद्धिं च, मह्यं सत्वरं देहि
    • हे तुङ्गातीराङ्कराजद्वरगृहविलसच्चक्रराजासनस्थे
    • हे कमलजदयिते

अन्वयः

हे मातः | सच्चिद्रूपात्मनः मे श्रुतिमनननिदिध्यासनानि आशु सम्पाद्य, निर्विकल्पे समाधौ एतद् स्वान्तं अनिशं रुचियुतं (कुरु) | हे तुङ्गातीराङ्कराजद्वरगृहविलसच्चक्रराजासनस्थे | हे कमलजदयिते | सदा त्वं विद्यां च, शुद्धां बुद्धिं च, मह्यं सत्वरं देहि |

इति श्रीशिवाभिनवनृसिंहभारतीस्वामिविरचितं श्रीकमलजदयिताष्टकं सम्पूर्णम् ।

References:

  1. Audio of the song in Sringeri Videos Channel
    https://www.youtube.com/watch?v=Ktyw6ZktbfI
  2. Audio of the explanation in Sanskrit by Sri Keertichandra in Suneesh Namboodiri’s channel 
    https://www.youtube.com/watch?v=CM3UUMs-KWM 
  3. Explanation in English http://sankhya+n+yoga.blogspot.in/2014/11/kamalajadayita+ashtakam+beautiful.html
  4. Detailed commentary in English (over 100 pages) by Swami Paramarthananda
    http://arshaavinash.in/index.php/download/sri-kamaladayitaashtakam-by-swami-paramarthananda/

REVIEW PENDING !

 

Garuda Gamana Tava Charana – Swami Bharati Tirtha

Verse 1

गरुडगमन तव चरणकमलमिह

मनसि लसतु मम नित्यम् | मनसि लसतु मम नित्यम् ॥

मम तापमपाकुरु देव |  मम पापमपाकुरु देव ॥

garuḍagamana tava caraṇakamalamiha

manasi lasatu mama nityam | manasi lasatu mama nityam ॥

mama tāpamapākuru deva | mama pāpamapākuru deva ॥

Meaning :

  • garuḍa-gamana = Oh (God), who travels on Garuda;
  • tava = your; caraṇa-kamalam = lotus feet; lasatu = let (it) shine; nityam = always; iha = here; mama manasi = in my mind;
  • deva = O God; apākuru = remove; mama = my; tāpam = sufferings;
  • deva = O God; apākuru = remove; mama = my; pāpam = sins;

अन्वयः

हे गरुडगमन | तव चरणकमलम् इह मम मनसि नित्यं लसतु | मम मनसि नित्यम् लसतु | हे देव | मम तापम् अपाकुरु | हे देव | मम पापम् अपाकुरु ॥

Verse 2

  1. जलजनयन विधिनमुचिहरणमुख-

विबुधविनुतपदपद्म | विबुधविनुतपदपद्म

मम तापमपाकुरु देव | मम पापमपाकुरु देव ॥

  1. jalajanayana vidhinamuciharaṇamukha

vibudhavinutapadapadma | vibudhavinutapadapadma

mama tāpamapākuru deva | mama pāpamapākuru deva ॥

Meaning:

  • jalaja-nayana = O (God), whose eyes are like lotus
  • pada-padma = O (God), who has lotus feet; vinuta = that is worshipped by; vibudha = numerous learned ones ; mukha = starting with; vidhi = Brahma (and); namuci-haraṇa = Indra, the killer of Namuci
  • deva = O God; apākuru = remove; mama = my; tāpam = sufferings;
  • deva = O God; apākuru = remove; mama = my; pāpam = sins;

अन्वयः

हे जलजनयन | हे विधिनमुचिहरणमुखविबुधविनुतपदपद्म | हे विबुधविनुतपदपद्म | हे देव | मम तापम् अपाकुरु | हे देव | मम पापम् अपाकुरु ॥

Verse 3

  1. भुजगशयन भव मदनजनक मम

जननमरण-भयहारी | जननमरण-भयहारी

मम तापमपाकुरु देव | मम पापमपाकुरु देव ॥

  1. bhujagaśayana bhava madanajanaka mama

jananamaraṇa-bhayahārī | jananamaraṇa-bhayahārī

mama tāpamapākuru deva | mama pāpamapākuru deva ॥

English Meaning

  • bhujaga-śayana = O (God), whose bed is the serpent;
  • madana-janaka = O (God), the father of Kaama;
  • bhava = Become; mama = my; bhaya-hārī = dispeller of the fear; janana-maraṇa = of life and death;
  • deva = O God; apākuru = remove; mama = my; tāpam = sufferings;
  • deva = O God; apākuru = remove; mama = my; pāpam = sins;

अन्वयः

हे भुजगशयन | हे मदनजनक | मम जननमरणभयहारी भव | जननमरणभयहारी (भव) | हे देव | मम तापम् अपाकुरु | हे देव | मम पापम् अपाकुरु ॥

Verse 4

  1. शङ्खचक्रधर दुष्टदैत्यहर

सर्वलोक-शरण | सर्वलोक-शरण |

मम तापमपाकुरु देव | मम पापमपाकुरु देव ॥

  1. śaṅkhacakradhara duṣṭadaityahara

sarvaloka-śaraṇa | sarvaloka-śaraṇa

mama tāpamapākuru deva | mama pāpamapākuru deva ॥

English Meaning:

  • śaṅkha-cakra-dhara = O (God), who adorns the conch and the disc;
  • duṣṭa-daitya-hara = O (God), the destroyer of the wicked Asuras;
  • sarva-loka-śaraṇa = O (God), the sole refuge for the entire world;
  • deva = O God; apākuru = remove; mama = my; tāpam = sufferings;
  • deva = O God; apākuru = remove; mama = my; pāpam = sins;

अन्वयः

हे शङ्खचक्रधर |  हे दुष्टदैत्यहर | हे सर्वलोकशरण | हे सर्वलोकशरण | हे देव | मम तापम् अपाकुरु | हे देव | मम पापम् अपाकुरु ॥

Verse 5

  1. अगणित-गुणगण अशरणशरणद

विदलित-सुररिपुजाल | विदलित-सुररिपुजाल

मम तापमपाकुरु देव | मम पापमपाकुरु देव ॥

  1. agaṇita-guṇagaṇa aśaraṇaśaraṇada

vidalita-suraripujāla | vidalita-suraripujāla

mama tāpamapākuru deva | mama pāpamapākuru deva ॥

English Meaning:

  • agaṇita-guṇa-gaṇa = O (God), who possesses a collection of innumerable good qualities
  • aśaraṇa-śaraṇada = O (God), who is the giver of protection, to those without any refuge
  • vidalita-sura-ripu-jāla = O (God), who destroyed the collection of Asuras, the enemies of the Devas
  • deva = O God; apākuru = remove; mama = my; tāpam = sufferings;
  • deva = O God; apākuru = remove; mama = my; pāpam = sins;

अन्वयः

हे अगणितगुणगण | हे अशरणशरणद |  हे विदलितसुररिपुजाल | हे देव | मम तापम् अपाकुरु | हे देव | मम पापम् अपाकुरु ॥

Verse 6

  1. भक्तवर्यमिह भूरिकरुणया

पाहि भारतीतीर्थम् | पाहि भारतीतीर्थम् |

मम तापमपाकुरु देव | मम पापमपाकुरु देव ॥

  1. bhaktavaryamiha bhūrikaruṇayā

pāhi bhāratītīrtham | pāhi bhāratītīrtham

mama tāpamapākuru deva | mama pāpamapākuru deva ॥

English Meaning:

  • pāhi = You protect; iha = here; bhūri-karuṇayā = with overwhelming compassion; bhāratītīrtham = Sri Bharati Tirtha Swami; bhakta-varyam = who is a principal devotee;
  • deva = O God; apākuru = remove; mama = my; tāpam = sufferings;
  • deva = O God; apākuru = remove; mama = my; pāpam = sins;

अन्वयः

(त्वम्) इह भूरिकरुणया भक्तवर्यं भारतीतीर्थं पाहि | हे देव | मम तापम् अपाकुरु | हे देव | मम पापम् अपाकुरु ॥

References:

 

  1. Dance Video – https://www.youtube.com/watch?v=TVxB1xde5lg
  2. Sanskrit Text –   https://meerasubbarao.wordpress.com/2017/04/26/%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A1%E0%A4%97%E0%A4%AE%E0%A4%A8-%E0%A4%A4%E0%A4%B5-%E0%A4%9A%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%B2%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B9-garudagamana-tava-charanakamalami/
  3. English Meaning – http://www.speakingtree.in/blog/maha-vishnu-stotra