Saha naavavatu – Shanti Mantra

शान्तिमन्त्रः – ॐ सह नाववतु

 

ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

अन्वयः

नौ [शिक्षकं शिष्यं च] सह [मिलित्वा] (सः) अवतु [रक्षतु] । नौ सह (सः) भुनक्तु [पालयतु] । (आवां) सह [मिलित्वा] वीर्यं [शक्तिं] करवावहै [करवाव] । नौ अधीतं [पठितं] तेजस्वि [तेजोमयम्] अस्तु, (आवां) मा [न] विद्विषावहै  [द्वेषं करवाव] । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

पदविवरणम्

सह = अव्ययम् । नौ = अस्मद्, द्विवचनम्, द्वि./च./ष. विभक्तिः ; अवतु इत्यत्र द्वि.वि. ; अधीतम् इत्यत्र ष.वि. । अवतु = अव्, लोट्., प्र.पु., ए.व. । भुनक्तु = भुज् “भुज पालनाभ्यवहारयोः” परस्मैपदी, (आहारार्थे आत्मनेपदी), लोट्., प्र.पु., ए.व. । तेजस्वि = तेजस्विन्, नपुं.लि., प्र./द्वि.वि. ; अत्र प्र.वि. । विद्विषावहै = वि-द्विष्, उ.पु., द्वि. व. ; द्वेषावहै इति लोट्लकाररूपम् ; विद्विषावहै इति प्रायः आर्षप्रयोगः ।

Sung by Kum. Shambhavi Ranganath

Asato maa sadgamaya – Shanti Mantra

शान्तिमन्त्रः – असतो मा सद्गमय 

असतो मा सद्गमय । तमसो मा ज्योतिर्गमय । मृत्योर्मामृतं गमय ॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

अन्वयः असतः मा सत् गमय । तमसः मा ज्योतिः गमय । मृत्योः मा अमृतं गमय ॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

पदविवरणम् असतः = न सत्, असत्, प.विभक्ति, ए.वचनम् । मा = अस्मद्, द्वि.वि. ए.व., विकपेन – आवाम्, माम् । गमय = गम् लोट्., म.पु., ए.व. । तमसः = तमस्, प.वि., ए.व. । ज्योतिः = ज्योतिस्, द्वि.वि., ए.व. । मृत्योः = मृत्युः, प.वि., ए.व. ।

Sung by Kum. Shambhavi Ranganath

Shloka – Vakratundaa Mahaakaaya

गणेश-स्तोत्रम्  – वक्रतुण्ड महाकाय 

Sung by Kum. Shambhavi Ranganath

वक्रतुण्ड महाकाय सूर्यकोटिसमप्रभ । निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा ॥

(हे) वक्रतुण्ड [यस्य शुण्डा कुटिला अस्ति] । (हे) महाकाय [यस्य शरीरं बृहत् अस्ति] । (हे) सूर्य-कोटि-सम-प्रभ  [यस्य प्रभा प्रकाशः कोटि-सूर्याणां प्रकाशेन समम् अस्ति, पाठभेदः – कोटि-सूर्य-सम-प्रभ] । (हे) देव । मे [मम] सर्वकार्येषु सर्वदा निर्विघ्नं [बाधा-रहितं] (त्वं) कुरु ।

 

 

Kruti – Vande Jaganmaataram

वन्दे जगन्मातरम्

संस्कृतकृतिः । रागः – वसन्ता
तालः – खण्ड-चापु । साहित्यकारः – न ज्ञायते ।
आरोहणम् – स (म१) ग३ म१ द२ नि३ स
अवरोहणम् – नि३ द२ म१ ग३ रि१ स
गायिका – श्रीमती राजलक्ष्मीः

This Sanskrit Kriti “Vande Jaganmaataram” is in Raagam Vasantaa.
This is on the Divine Mother. The author of the Kriti is not known.
Arohanam: S (M1) G3 M1 D2 N3 S Avarohanam: S N3 D2 M1 G3 R1 S.
Here is a rendition by Late Smt. Rajalakshmi.

Shloka (This has been before getting into the main song)

वन्दे जगन्मातरम्

पल्लवी

वन्दे जगन्मातरम् । वर-दायकी सन्ततम् ॥

अनुपल्लवी

सिन्दूर-वर्ण-खचिता । श्रुति-पङ्कजे निवसिता ॥
सिन्धु-तनया साधु- । सद्-हृदय-निलया ॥

I always (सन्ततम्) prostrate (वन्दे) the Mother of the Universe (जगन्माता) who is the giver (दायकी) of boons (वर) ।

She is full of (खचिता) the color (वर्ण) of the Sindhuram (सिन्दूर).  She is the dweller (निवसिता) on the lotus (पङ्कजे) which is verily the Vedas or Shruti (श्रुति). She is the daughter (तनया) of the ocean (सिन्धु). She resides (निलया) in the good hearts (सद्-हृदय) of noble men (साधु).

चिट्ट-स्वरम् 

स   ,  ,   , रि स नि द नि  , ॥  ,    , नि  द म ग   ,   ,  , ॥

ग रि स नि स   ,  ,  , रि  स ॥ नि  नि  ,   , स ग  म द नि॥

स ग रि नि  द नि म द  , ॥  ,   ,     द नि म द नि द  म॥

ग  ,   ,  ,   नि  द म ग रि ॥ स नि स   ,   , म  ग म द नि॥

 ,  रि   नि द रि  , ॥ नि  द म  ग  म नि  , द  म॥

ग म  द नि  द   , म ग रि स ॥ रि नि स   , नि स  ग म द नि॥

रि   , नि द    , म ग  , ॥   ,  ग  म द नि रि नि   , द॥

म ग   , रि  स   ,   , ग रि स ॥ नि नि स   , ग  म  द  , नि॥

चरणम्

गाने च काव्ये च कलासु सर्वदा ।

दीने च नारी-वदनेषु गोषु ॥

वीणा-स्वने वीर-बलेषु राजसु ।

निवासिनीं पाप-विनाशिनीं भजे ॥

I revere (भजे) the destroyer of sins (पाप-विनाशिनी), the indweller (निवासिनी) who is always (सर्वदा) present in Music (गाने), in Literature (काव्ये), in the Arts (कलासु), in the distressed person (दीन) and (च), in the faces of women (नारी-वदनेषु) in the cows, (गोषु) in the sound of the Veena (वीणा-स्वने) in the strength of the warriors (वीर-बलेषु) in the kings (राजसु) ॥

 

Vande jaganmaataram lyrics (2)

Vande jaganmaataram lyrics (1)

Jagannaathapancakam

जगन्नाथपञ्चकम्

Jagannātha-pañcakam is a collection of five shlokas on Sri Puri Jagannath, the presiding deity at the temple in Orissa at Puri, which also called as Purushottama Kshetra and Nilaachala Dham. The other presiding deities along with Lord Krishna as Jagannath, are his brother Baladev and sister Subhadra.

Text and English meaning are given here. Thanks to Sri Suneesh Namboodiri for the rendition.

रक्ताम्भोरुहदर्पभञ्जनमहासौन्दर्यनेत्रद्वयं
मुक्ताहारविलम्बिहेममुकुटं रत्नोज्ज्वलत्कुण्डलम् ।
वर्षामेघसमाननीलवपुषं ग्रैवेयहारान्वितं
पार्श्वे चक्रधरं प्रसन्नवदनं नीलाद्रिनाथं भजे ॥ १ ॥

अन्वयः रक्त-अम्भोरुह-दर्प-भञ्जन-महा-सौन्दर्य-नेत्र-द्वयं मुक्ता-हार-विलम्बि-हेम-मुकुटं रत्न-उज्ज्वलत्-कुण्डलं वर्षा-मेघ-समान-नील-वपुषं ग्रैवेय-हार-अन्वितं पार्श्वे चक्र-धरं प्रसन्न-वदनं नील-अद्रि-नाथम् (अहं) भजे ।

I adore (भज्) the Lord of Blue Mountains (नील-अद्रि-नाथ), who has a pair (द्वय) of very pretty (महा-सौन्दर्य) eyes (नेत्र), that destroy (भञ्जन) the pride (दर्प) of the red lotus flowers (रक्त-अम्भोरुह), on whom hangs (विलम्बि) a pearl necklace (मुक्ता-हार), who adorns a golden crown (हेम-मुकुट) and whose ear globes (कुण्डल) shine (उज्ज्वलत्) with gems (रत्न), whose body (वपुष्) is in blue colour (नील) similar to that of (समान) the rain clouds (वर्षा-मेघ), who is endowed with (अन्वित) a necklace chain (ग्रैवेय-हार), who holds (धर) Chakra, the divine wheel (चक्र) in close proximity (पार्श्वे), and who has a pleasing face (प्रसन्न-वदन).

फुल्लेन्दीवरलोचनं नवघनश्यामाभिरामाकृतिं
विश्वेशं कमलाविलासविलसत्पादारविन्दद्वयम् ।
दैत्यारिं सकलेन्दुमण्डितमुखं चक्राब्जहस्तद्वयं
वन्दे श्रीपुरुषोत्तमं प्रतिदिनं लक्ष्मीनिवासालयम् ॥ २ ॥

अन्वयः फुल्लेन्दीवर-लोचनं नवघन-श्यामाभिरामाकृतिं विश्वेशं कमला-विलास-विलसत्-पादारविन्द-द्वयं दैत्यारिं सकलेन्दु-मण्डित-मुखं चक्राब्ज-हस्त-द्वयं श्री-पुरुषोत्तमं लक्ष्मी-निवासालयम् (अहं) प्रतिदिनं वन्दे ।

Everyday (प्रतिदिनम्), I prostrate (वन्द्) at the splendorous Supreme Being (श्री-पुरुष-उत्तम), who is the residential (निवास) abode (आलय) of Lakshmi (लक्ष्मी), who has eyes (लोचन) like the fully bloomed (फुल्ल) blue lotus flowers (इन्दीवर), who has a very delightful (अभिराम) form (आकृति) with the deep black colour (श्याम) of the fresh clouds (नव-घन), who is the Lord of the Universe (विश्व-ईश), who has two (द्वय) shining (विलसत्) lotus feet (पाद-अरविन्द), that have the charm (विलास) of lotuses (कमला), who is the enemy of Rakshasas (दैत्य-अरि), who has a well decorated (मण्डित) face (मुख) like the full moon with all its parts (सकल-इन्दु) and in whose two hands (हस्त-द्वय) are the Chakra (चक्र) and the conch (अब्ज).

उद्यन्नीरदनीलसुन्दरतनुं पूर्णेन्दुबिम्बाननं
राजीवोत्पलपत्रनेत्रयुगलं कारुण्यवारांनिधिम् ।
भक्तानां सकलार्तिनाशनकरं चिन्तार्थिचिन्तामणिं
वन्दे श्रीपुरुषोत्तमं प्रतिदिनं नीलाद्रिचूडामणिम् ॥ ३ ॥

अन्वयः उद्यन्नीरद-नील-सुन्दर-तनुं पूर्णेन्दु-बिम्बाननं राजीवोत्पल-पत्र-नेत्र-युगलं कारुण्य-वारांनिधिं भक्तानां सकलार्ति-नाशनकरं चिन्तार्थि-चिन्तामणिं श्रीपुरुषोत्तमं नीलाद्रि-चूडामणिम् (अहं) प्रतिदिनं वन्दे ।

Everyday (प्रतिदिनम्) I prostrate (वन्द्) at the splendorous Supreme Being (श्री-पुरुष-उत्तम), the crest jewel (चूडा-मणि) of the blue mountain (नील-अद्रि), whose beautiful body (सुन्दर-तनु) is blue (नील) like the rising (उद्यत्) clouds (नीरद), whose face (आनन) is like the orb (बिम्ब) of the full moon (पूर्ण-इन्दु), whose two (युगल) eyes (नेत्र) are like the petals of the blue lotus (राजीव-उत्पल-पत्र), who is the ocean (वारांनिधि) of compassion (कारुण्य), who is the destroyers of all problems (सकल-आर्ति-नाशन-कर) of the devotees (भक्त) and who is the desire fulfilling gem (चिन्तामणि) for those who seek to contemplate (चिन्ता-अर्थिन्) on Him.

नीलाद्रौ शङ्खमध्ये शतदलकमले रत्नसिंहासनस्थं
सर्वालङ्कारयुक्तं नवघनरुचिरं संयुतं चाग्रजेन ।
भद्राया वामभागे रथचरणयुतं ब्रह्मरुद्रेन्द्रवन्द्यं
वेदानां सारमीशं सुजनपरिवृतं ब्रह्मदारुं स्मरामि ॥ ४ ॥

अन्वयः नीलाद्रौ शङ्ख-मध्ये शत-दल-कमले रत्न-सिंहासनस्थं, सर्वालङ्कार-युक्तं, नव-घन-रुचिरं, अग्रजेन संयुतं च, भद्रायाः वामभागे रथ-चरण-युतं, ब्रह्म-रुद्रेन्द्र-वन्द्यं, वेदानां सारम्, ईशं, सुजन-परिवृतं, ब्रह्म-दारुम् (अहं) स्मरामि ।

I think of (स्मृ) the Lord (ईश), the Essence (सार) of the Vedas (वेद), who is surrounded by (परिवृत) good people (सुजन) [or his relatives (स्व-जन)], who is verily the Brahman in a wooden log (ब्रह्म-दारु), who is seated in a gem studded throne (रत्न-सिंहासन-स्थ), in a lotus with hundred petals (शत-दल-कमल), in the middle of the conch shell (शङ्ख-मध्य) on the blue mountains (नील-अद्रि), who is adorned with all embellishments (सर्व-अलङ्कार-युक्त), who has the radiance (रुचिर) of the fresh cloud (नव-घन), and (च), who is together (संयुत) with his elder brother (अग्रज), who is having his feet (चरण-युत) on the chariot (रथ), that is on Subhadraa’s (भद्रा) left side (वाम-भाग), and who is revered (वन्द्य) by Brahma, Shiva and Indra (ब्रह्म-रुद्र-इन्द्र).

दोर्भ्यां शोभितलाङ्गलं समुसलं कादम्बरीचञ्चलं
रत्नाढ्यं वरकुण्डलं भुजबलैराक्रान्तभूमण्डलम् ।
वज्राभामलचारुगण्डयुगलं नागेन्द्रचूडोज्ज्वलं
संग्रामे चपलं शशाङ्कधवलं श्रीकामपालं भजे ॥ ५ ॥

अन्वयः दोर्भ्यां शोभित-लाङ्गलं, समुसलं, कादम्बरी-चञ्चलं, रत्नाढ्यं वर-कुण्डलं, भुज-बलैः आक्रान्त-भूमण्डलं, वज्राभामल-चारु-गण्ड-युगलं, नागेन्द्र-चूडोज्ज्वलं, संग्रामे चपलं, शशाङ्क-धवलं, श्री-काम-पालम् (अहं) भजे। [पाठभेदः – भुजबलेनाक्रान्त-/ भुजबलैराकान्त-]

I praise (भज्) Lord Balaraama, who is agile (चपल) in battles (सङ्ग्राम), who has the whiteness (धवल) of the moon (शशाङ्क), who is the protector (पाल) of Lakshmi’s lover, Krishna (श्री-काम), [or who is the splendorous (श्री) protector (पाल) of Pradyumna i.e., Kaama (काम)], whose plough (लाङ्गल) shines (शोभित) from His arms (दोस्), who is with the mace (स-मुसल), who is unstable (चञ्चल) due to intoxicating drinks (कादम्बरी), who wears superior (वर) ear globes (कुण्डल) abounding in gems (रत्नाढ्य), who conquered (आक्रान्त) the earth (भूमण्डल) by the strength of His arms (भुज-बल), who has two (युगल) spotless (अमल) pretty (चारु) cheeks (गण्ड), with the splendour (आभा) of diamonds (वज्र) and who shines (उज्ज्वल) like the crest gem (चूड) of the serpent king (नाग-इन्द्र).

References

The text is from https://sanskritdocuments.org

The translation is based on http://stotrarathna.blogspot.com/2015/09/jagannatha-panchakam.html

 

 

Shree Durgaa Parameshvaree Stotram

श्रीमद्गुरुचरणारविन्दाभ्यां नमः ।

शृङ्गेरीजगद्गुरुविरचितम् – ॥ श्रीदुर्गापरमेश्वरीस्तोत्रम्

Sringeri Jagadguru’s composition – Śrī Durgāparamēśvarī Stōtram

As per the directive of Jagadguru Sri Mahasannidhanam and Jagadguru Sri Sannidhanam, all Guru bandhus are requested to undertake the attached Sankalpa and chant the Durga Parameshwari Stotram as many times as possible for the welfare of entire humanity in the wake of the coronavirus pandemic.

सङ्कल्पः Intention / Resolution

अधुना सर्वत्र जगति प्रसरतः जनानां प्राणापायकरस्य कोरोना-नामकस्य रोगविशेषस्य निवारणार्थं शृङ्गेरी-जगद्गुरु-विरचित-श्री-दुर्गा-परमेश्वरी-स्तोत्र-पारायणं करिष्ये ।

I take up (कृ) this act of repeated reading (पारायण) of the Shree Durgaa Parameshvari (श्री-दुर्गा-परमेश्वरी) stotra (स्तोत्र), that is composed (विरचित) by Sringeri Jagadguru (शृङ्गेरी-जगद्गुरु), for the sake of eliminating (निवारण-अर्थ) a specific type of disease (रोग-विशेष) named (नामक) Corona (कोरोना), which is a threat to the lives (प्राण-अपायकर) of the people (जन), and which is currently (अधुना) spreading (प्रसरत्) everywhere (सर्वत्र) in the world (जगत्).

एतावन्तं समयं सर्वापद्भ्योऽपि रक्षणं कृत्वा ।
देशस्य परमिदानीं ताटस्थ्यं वहसि दुर्गाम्ब ॥१॥

(हे) दुर्गाम्ब । एतावन्तं समयं सर्वापद्भ्यः अपि देशस्य रक्षणं कृत्वा परम् इदानीं (त्वं) ताटस्थ्यं वहसि ।

O Mother Durga (दुर्गा-अम्बा)! Until (एतावन्त) this time (समय), having provided (कृ) the protection (रक्षण) of the nation (देश), even (अपि) from all grave dangers (सर्व-आपत्), however (परम्) now (इदानीम्), you are having (वह्) indifference (ताटस्थ्य).

अपराधा बहुशः खलु पुत्राणां प्रतिपदं भवन्त्येव ।
को वा सहते लोके सर्वांस्तान्मातरं विहायैकाम् ॥२॥

प्रतिपदं पुत्राणां बहुशः अपराधाः भवन्ति एव खलु । लोके तान् सर्वान् मातरम् एकां विहाय कः वा सहते ।

Numerous (बहुशस्) blunders (अपराध) by the children (पुत्र) certainly (एव) happen (भू) at every step (प्रतिपदम्). Isn’t it (खलु) ? After all (वा), excluding (वि-हा) just (एका) the mother (मातृ), who else (किम्) in this world (लोक) can bear (सह्) with all (सर्व) those (तत्) (mistakes)? (Only the mother will).

मा भज मा भज दुर्गे ताटस्थ्यं पुत्रकेषु दीनेषु ।
के वा गृह्णन्ति सुतान्मात्रा त्यक्तान्वदाम्बिके लोके॥३॥

(हे) दुर्गे । (त्वं) दीनेषु पुत्रकेषु ताटस्थ्यं मा भज । (त्वं ताटस्थ्यं) मा भज । (हे) अम्बिके । लोके मात्रा त्यक्तान् सुतान् के वा गृह्णन्ति (इति त्वं) वद ।

O Durga (दुर्गा) ! Do not (मा) engage in (भज) indifference (ताटस्थ्य) with your distressed (दीन) kids (पुत्रक). Please do not (मा) pursue (भज) it. O Ambikaa (अम्बिका) ! You tell (वद्), “In the world (लोक), who all (किम्) would bother to (वा) take (ग्रह्) the children (सुत), who are  forsaken (त्यक्त) by the mother (मातृ)?” (There is no one except You).

इतःपरं वा जगदम्ब जातु देशस्य रोगप्रमुखापदोऽस्य ।
न स्युस्तथा कुर्वचलां कृपामित्यभ्यर्थनां मे सफलीकुरुष्व ॥४॥

(हे) जगदम्ब । इतःपरं वा जातु अस्य देशस्य रोगप्रमुखापदः न स्युः तथा अचलां कृपां कुरु इति मे अभ्यर्थनां सफलीकुरुष्व ।

O Jagadambaa (जगत्-अम्बा), the mother of the world ! Shower (कृ) such unwavering (अचला) compassion (कृपा) that will (तथा) at once (जातु) make the calamities predominated by diseases (रोग-प्रमुख-आपत्) faced by this (इदम्) nation (देश) to not (न) exist (अस्), at least (वा) henceforth (इतःपरम्). Please make fruitful (सफली-कृ) this (इति) supplication (अभ्यर्थना) of mine (अस्मद्).

पापहीनजनतावनदक्षाः सन्ति निर्जरवरा न कियन्तः ।
पापपूर्णजनरक्षणदक्षां त्वां विना भुवि परां न विलोके॥५॥

पाप-हीन-जनता-अवन-दक्षाः निर्जरवराः कियन्तः न सन्ति । भुवि त्वां विना पाप-पूर्ण-जन-रक्षण-दक्षां पराम् (अहं) न विलोके ।

How (कियत्) many great gods (निर्जर-वर) aren’t there (न अस्) who are engaged in protecting sinless people (पाप-हीन-जनता-अवन-दक्ष)? (There are many.) However, in this world (भू), I have not observed (वि-लोक्) anyone else (परा) other than (विना) You (युष्मद्) who has avowed to protect the people who are full of blemishes (पाप-पूर्ण-जन-रक्षण-दक्षा). (Kindly be compassionate and save us from this calamity!)

Reference Material

Sringeri Jagadguru’s composition – Śrī Durgāparamēśvarī Stōtram — Thanks to https://www.sringeri.net/ for the sharing the audio and the lyrics in many languages along with the English translation.

Important Announcement: Durga Parameshwari Stotram with Sankalpa

Click to access 02_Sri_Durga_Parameshwari_Stotram_Skt_IAST_Translation.pdf

 

 

Neethi Shastram – #17 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil. This post covers Subhashitams numbered #160 to #170.

Link to all the posts – https://nivedita2015.wordpress.com/category/shlokas/subhashitam/neethi-shastram/

Link to the first post –
https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

Shloka 160

जाड्यं ह्रीमति गण्यते व्रतरते दम्भश्शुचौ कैतवं
शूरे निर्घृणता मुनौ विमतिता दैन्यं प्रियालापिनी ।
तेजस्विनि अवलिप्तता मुखरिता वक्तव्यशक्तिस्थिरे
तत् को नाम गुणो भवेत् सुगुणिनां यो दुर्जनैः नाङ्कितः ॥

जाड्यम्, ह्रीमति, गण्यते, व्रतरते, दम्भः, शुचौ, कैतवम्, शूरे, निर्घृणता, मुनौ, विमतिता, दैन्यम्, प्रियालापिनी, तेजस्विनि, अवलिप्तता, मुखरिता, वक्तव्यशक्तिस्थिरे, तत्, कः, , नाम, गुणः, भवेत्, सुगुणिनाम्, यः, दुर्जनैः, न, अङ्कितः ।

ह्रीमति जाड्यं, व्रतरते दम्भः, शुचौ कैतवं, शूरे निर्घृणता, मुनौ विमतिता, प्रियालापिनी दैन्यं, तेजस्विनि अवलिप्तता, वक्तव्यशक्तिस्थिरे मुखरिता गण्यते । तत् कः नाम सुगुणिनां गुणः भवेत्, यः दुर्जनैः न अङ्कितः ।

In a reserved person (ह्रीमत्), dullness (जाड्य) is considered (गण्). In one who is engrossed in austerities (व्रतरत), hypocrisy (दम्भ) is ascribed. In a pure person (शुचि), deceit (कैतव) is regarded. In a brave man (शूर), cruelty (निर्घृणता) is noted. In saint (मुनि), lack of intelligence (विमतिता) is regarded. In a person who converses with love (प्रिय-आलापिन्), poorness (दैन्य) is considered. In an energetic person (तेजस्विन्), arrogance (अवलिप्तता) is regarded. In whom the power of the words is firm (वक्तव्य-शक्ति-स्थिर), loudness (मुखरिता) is considered. Therefore (तत्), which (किं नाम) quality (गुण) is there of the good-natured people (सुगुणिन्) that is (यत्) not (न) branded (अङ्कित) by the wicked people (दुर्जन).

Note: तेजस्विनि was mentioned as तेजस्विनौ ।

Shloka 161

लोभश्चेदगुणेन किं पिशुनता यद्यस्ति किं पातकैः
सत्यं चेत्तपसा च किं शुचिमनो यद्यस्ति तीर्थेन किम् ।
सौजन्यं यदि किं बलेन महिमा यद्यस्ति किं मण्डनैः
सद्विद्या यदि किं धनैरपयशो यद्यस्ति किं मृत्युना ॥

लोभः, चेत्, अगुणेन, किम्, पिशुनता, यदि, अस्ति, किम्, पातकैः, सत्यम्, चेत्, तपसा, च, किम्, शुचिमनः, यदि, अस्ति, तीर्थेन, किम्, सौजन्यम्, यदि, किम्, बलेन, महिमा, यदि, अस्ति, किम्, मण्डनैः, सद्विद्या, यदि, किम्, धनैः, अपयशः, यदि, अस्ति, किम्, मृत्युना ।

लोभः चेत् अगुणेन किं (प्रयोजनम्)? यदि पिशुनता अस्ति पातकैः किम् ? सत्यं चेत् तपसा च किम् ? यदि शुचिमनः अस्ति तीर्थेन किम् ? यदि सौजन्यं बलेन किम् ? यदि महिमा अस्ति मण्डनैः किम् ? यदि सद्विद्या धनैः किम् ? यदि अपयशः अस्ति मृत्युना किम् ?

If (चेत्) greed (लोभ) what (किम्) is the use of other bad qualities (अगुण)? There is no need as Greed itself will do all the damage. If (यदि) malice (पिशुनता) is there (अस्), what (किम्) is the use of crime (पातक)? If (चेत्) truth (सत्य) is there, also (च), what (किम्) is the need for other austerities (तपस्) ? If (यदि) one is (अस्) pure at heart (शुचि-मनस्) what (किम्) is it with holy places (तीर्थ) ? If (यदि) courteous (सौजन्य), what (किम्) is the need for strength (बल)? If (यदि) greatness (महिमा) is present (अस्), what (किम्) is the use of other embellishments (मण्डन)? If (यदि) good knowledge (सद्-विद्या) what (किम्) is the need for wealth (धन)? If (यदि) disgrace (अपयश) is present (अस्), why (किम्) death (मृत्यु)?

Note: In some version, बलेन महिमा is given as गुणैः सुमहिमा

Shloka 162

एते सत्पुरुषाः परार्थघटकाः स्वार्थान्‌ परित्यज्य ये
सामान्यास्तु परार्थमुद्यमभृतः स्वार्थाविरोधेन ये ।
तेऽमी मानुषराक्षसाः परहितं स्वार्थाय निघ्नन्ति ये
ये तु घ्नन्ति निरर्थकं परहितं ते के न जानीमहे ॥

एते, सत्पुरुषाः, परार्थघटकाः, स्वार्थान्‌, परित्यज्य, ये, सामान्याः, तु, परार्थम्, उद्यमभृतः, स्वार्थाविरोधेन, ये, ते, अमी, मानुषराक्षसाः, परहितम्, स्वार्थाय, निघ्नन्ति, ये, ये, तु, घ्नन्ति, निरर्थकम्, परहितम्, ते, के, न, जानीमहे ।

ये स्वार्थान्‌ परित्यज्य परार्थघटकाः एते सत्पुरुषाः । ये स्वार्थाविरोधेन परार्थम् उद्यमभृतः ते तु सामान्याः । ये स्वार्थाय परहितं निघ्नन्ति अमी मानुषराक्षसाः । ये तु निरर्थकं परहितं घ्नन्ति ते के न जानीमहे ।

Those who (यत्) having given up (परि-त्यज्) their own needs (स्वार्थ), are engaged in other’s needs (परार्थ-घटक), these people (एतद्) are good men (सत्पुरुष) । Those who (यत्) bear the exertion i.e., toil (उद्यम-भृत्) for others (परार्थ), where it is not against their own good (स्वार्थ-अविरोध), those (तद्) are verily (तु) the ordinary people (सामान्य) । Those who (यत्) for their benefit (स्वार्थ) destroy (नि-हन्) the welfare of others (पर-हित), these (अदस्) are Raakshasaas in human form (मानुष-राक्षस) । But (तु) those who (यत्), for no reason (निरर्थक), destroy (नि-हन्) the welfare of others (पर-हित), we don’t (न) know (ज्ञा) who (किम्) they (तद्) are. There is no word to describe them.

Shloka 163

पद्माकरं दिनकरो विकचीकरोति
चन्द्रो विकासयति कैरवचक्रवालम् ।
नाभ्यर्थितो जलधरोSपि जलं ददाति
सन्तः स्वयं परहिते सुकृताभियोगाः ॥

पद्माकरम्, दिनकरः, विकचीकरोति, चन्द्रः, विकासयति, कैरवचक्रवालम्, नाभ्यर्थितः, जलधरः, अपि, जलम्, ददाति, सन्तः, स्वयम्, परहिते, सुकृताभियोगाः ।

दिनकरः पद्माकरं विकचीकरोति । चन्द्रः कैरवचक्रवालं विकासयति । नाभ्यर्थितः जलधरः अपि जलं ददाति । सन्तः स्वयं परहिते सुकृताभियोगाः ।

The sun (दिनकर) causes the lotus (पद्माकर) to bloom (विकची-कृ) । The moon चन्द्रः causes the lily (कैरवचक्रवाल) to bloom (विकास) । Though (अपि) it has not (न) been requested (अभि-अर्थित), the clouds (जलधर) give (दा) water (जल) । Good People(सत्) on their own (स्वयम्) are constantly engaged in good activities (सुकृत-अभियोग) for the welfare of others (परहित) ।

Shloka 164

शशिदिवाकरयोः ग्रहपीडनं गजभुजङ्गमयोरपि बन्धनम् ।
मतिमतां च विलोक्य दरिद्रतां विधिरहो बलवानिति मे मतिः ॥

शशिदिवाकरयोः, ग्रहपीडनम्, गजभुजङ्गमयोः, अपि, बन्धनम्, मतिमताम्, च, विलोक्य, दरिद्रताम्, विधिः, अहो, बलवान्, इति, मे, मतिः ।

शशिदिवाकरयोः ग्रहपीडनं, गजभुजङ्गमयोः अपि बन्धनम्, मतिमतां च दरिद्रतां विलोक्य अहो विधिः बलवान् इति मे मतिः ।

Seeing (वि-लोक्) the eclipses or the seizure by the grahas (ग्रह-पीडन) of the moon and the sun (शशि-दिवाकर), the capturing (बन्धन) of even (अपि) elephants and snakes (गज-भुजङ्गम), and (च) the poverty (दरिद्रता) of Intellectuals (मतिमत्) my (अस्मद्) conclusion (मति) is this (इति) – Alas (अहो)! Fate (विधि) is powerful (बलवत्) !

Note: शशिदिवाकरयोः ग्रहपीडनं गजभुजङ्गमयोरपि बन्धनम् was given as गजभुजङ्गविहङ्गमबन्धनं शशिदिवाकरयोः ग्रहपीडनम् where विहङ्गम refers to birds।

Shloka 165

नैवाकृतिः फलति नैव कुलं न शीलं
विद्यापि नैव न च यत्नकृतापि सेवा I
भाग्यानि पूर्वतपसा खलु सञ्चितानि
काले फलन्ति पुरुषस्य यथैव वृक्षाः ॥

न, एव, आकृतिः, फलति, न, एव, कुलम्, न, शीलम्, विद्या, अपि, न, एव, न, च, यत्नकृता, अपि, सेवा, भाग्यानि, पूर्वतपसा, खलु, सञ्चितानि, काले, फलन्ति, पुरुषस्य, यथा, इव, वृक्षाः ।

आकृतिः न फलति एव । कुलं न एव । शीलं न । विद्या अपि न एव । यत्नकृता सेवा अपि न च । पूर्वतपसा खलु पुरुषस्य सञ्चितानि भाग्यानि यथा काले वृक्षाः इव फलन्ति ।

The form (आकृति) indeed (एव) does not (न) fructify (फल्) । Even (एव) the heredity (कुल) does not (न). The character (शील) does not (न). Even (अपि) knowledge (विद्या) does not (न) definitely (एव) fructify. Even (अपि) the service (सेवा) performed with effort (यत्नकृता) does not (न) also (च). Like how (यथा) in time (काल) the trees (वृक्ष) fructifies (फल्) like that (इव) due to the earlier performed austerities (पूर्वतपस्) indeed (खलु) the men’s (पुरुष) accrued (सं-चि) fortunes (भाग्य) yields results (फल्).

Shloka 166

त्यज दुर्जनसंसर्गं भज साधुसमागमम् ।
कुरु पुण्यमहोरात्रं स्मर सर्वेश्वरं सदा ॥

त्यज, दुर्जनसंसर्गम्, भज, साधुसमागमम्, कुरु, पुण्यम्, अहोरात्रम्, स्मर, सर्वेश्वरम्, सदा ।

दुर्जनसंसर्गं त्यज । साधुसमागमं भज । अहोरात्रं पुण्यं कुरु । सदा सर्वेश्वरं स्मर ।

Leave (त्यज्) the association of the bad people (दुर्जन-संसर्ग). Revere (भज्) the company of good people (साधु-समागम). Day and night (अहोरात्रम् perform (कृ) virtuous deeds (पुण्य). Always (सदा) remember (स्मृ) the Supreme Lord (सर्वेश्वर).

Shloka 167

मुखं प्रसन्नं विमला च दृष्टिः कथानुरागो मधुरा च वाणी ।
स्नेहोऽधिकः सम्भ्रमदर्शनञ्च सदानुरक्तस्य जनस्य लक्षणम् ॥

मुखम्, प्रसन्नम्, विमला, च, दृष्टिः, कथानुरागः, मधुरा, च, वाणी, स्नेहः, अधिकः, सम्भ्रमदर्शनम्, च, सदानुरक्तस्य, जनस्य, लक्षणम् ।

प्रसन्नं मुखं, विमला दृष्टिः च, कथानुरागः, मधुरा वाणी च, अधिकः स्नेहः, सम्भ्रमदर्शनम् च सदा अनुरक्तस्य जनस्य लक्षणम् ।

Happy (प्रसन्न) face (मुख), and (च) spotless (विमला) gaze (दृष्टि), Interest in conversation (कथा-अनुराग), and (च) sweet (मधुरा) speech (वाणी), excessive (अधिक) affection (स्नेह), and (च) eagerness to see (सम्भ्रम-दर्शन) are the characteristics (लक्षण) of the ever (सदा) attached (अनुरक्त) person (जन).

Shloka 168

अतुष्टिदानं कृतपूर्वनाशनम् अमाननं दुश्चरितानुकीर्तनम् ।
कथाप्रसङ्गेन च नामविस्मृतिः विरक्तभावस्य जनस्य लक्षणम् ॥

अतुष्टिदानम्, कृतपूर्वनाशनम्, अमाननम्, दुश्चरितानुकीर्तनम्, कथाप्रसङ्गेन, च, नामविस्मृतिः, विरक्तभावस्य, जनस्य, लक्षणम् ।

अतुष्टिदानं कृतपूर्वनाशनम् अमाननं दुश्चरितानुकीर्तनं कथाप्रसङ्गेन नामविस्मृतिः च (इति एतद् सर्वं) विरक्तभावस्य जनस्य लक्षणम् ।

Giving charity with dissatisfaction (अतुष्टि-दान), losing what was done earlier i.e., being ungrateful, (कृतपूर्व-नाशन), being disrespectful (अमानन), praising bad behaviour (दुश्चरित-अनुकीर्तन), and (च) forgetting the name (नाम-विस्मृति) even while conversing (कथा-प्रसङ्ग) are the characteristics (लक्षण) of a person (जन) who has the feeling of disinterestedness (विरक्त-भाव).

Note: कथाप्रसङ्गेन is mentioned as यथाप्रसङ्गेन

Shloka 169

गोभिर्विप्रैश्च वेदैश्च सतीभिः सत्यवादिभिः ।
अलुब्धैर्दानशीलैश्च सप्तभिः धार्यते मही ॥

गोभिः, विप्रैः, च, वेदैः, च, सतीभिः, सत्यवादिभिः, अलुब्धैः, दानशीलैः, च, सप्तभिः, धार्यते, मही ।

गोभिः विप्रैः च वेदैः च सतीभिः सत्यवादिभिः अलुब्धैः दानशीलैः च सप्तभिः धार्यते मही ।

The earth (मही) is held (धृ) by these seven (सप्तभि) namely cows (गो), Brahmins (विप्र), Vedas (वेद), virtuous women (सती), those who speak only the truth (सत्यवादि), people without greed (अलुब्ध), and (च) liberally disposed people (दान-शील).

Shloka 170

अस्थिरं जीवितं लोके यौवनं धनमस्थिरम् ।
अस्थिरं पुत्रदाराश्च धर्मकीर्तिद्वयं स्थिरम् ॥

अस्थिरम्, जीवितम्, लोके, यौवनम्, धनम्, अस्थिरम्, अस्थिरम्, पुत्रदाराः, च, धर्मकीर्तिद्वयं, स्थिरम् ।

लोके जीवितं यौवनं धनं पुत्रदाराः च अस्थिरम् । धर्मकीर्तिद्वयं स्थिरम् ।

In this world (लोक), life span (जीवित) is ephemeral (अस्थिर). So is youthfulness (यौवन) and wealth (धन). And (च) the family with wife and children (पुत्र-दारा) is also ephemeral (अस्थिर). Dharma and reputation are the two (धर्म-कीर्ति-द्वय) that ever remains stable (स्थिर).

Note: पुत्रदाराश्च was mentioned as दारपुत्रादि

 

Pravesha parichaya shiksha kovida Question Paper Feb 2020

Pravesha Feb 2020 – https://drive.google.com/open?id=1nTLW7F6eXJ_yb_G_DoodMNobBGUVOutP   || Earlier years – https://drive.google.com/open?id=0B21vUhfJ2SEvYmJmMGZSUTVSRHc

Parichaya Feb 2020 – https://drive.google.com/drive/u/1/folders/0B21vUhfJ2SEvSUZlRTlfTmdnXzg ||Earlier years – https://drive.google.com/open?id=0B21vUhfJ2SEvSUZlRTlfTmdnXzg

Shiksha Feb 2020 – https://drive.google.com/open?id=16LdFjf-rATmrAR8I5thVKf2dfAxFTEPm  || Earlier years – https://drive.google.com/open?id=0B21vUhfJ2SEvVFQ4ZWdnM2kwaG8

Kovida Feb 2020 – https://drive.google.com/open?id=1dks-379oRWfiVhFIOKictVmppsnmMoMl || Earlier years – https://drive.google.com/open?id=0B21vUhfJ2SEvZGhGb1dicHZZZ1E

For many more papers and other study material, see

https://nivedita2015.wordpress.com/2015/09/22/pravesha-parichaya-shiksha-kovida-additional-study-material/

Also make use of the material available in https://www.sanskritfromhome.in/ and https://www.samskritashikshanam.in/pattrachar

Thanks to friends like Sri. Suneesh Namboodiri who share these questions papers from time to time.