(Video) ChampuRamayanam – Sundarakandam – Smt. Vidhya #4

भोजचम्पूरामायणम् – सुन्दरकाण्डम् – श्रीमती. विद्या रमेशः – संस्कृतभारती, चेन्नै (King Bhoja’s Champu-Ramayanam – Sundarakandam– Weekly online classes being conducted by Smt. Vidhya Ramesh, Samskrita Bharati, Chennai). https://nivedita2015.wordpress.com/sanskrit-kavyas/video-bhojas-champuramayanam-sundarakandam-vidhya-ramesh/ This page contains the detailed notes of the shlokas covered in the sessions.

 

 

 

Advertisements

(Video) ChampuRamayanam – Sundarakandam – Smt. Vidhya #3

भोजचम्पूरामायणम् – सुन्दरकाण्डम् – श्रीमती. विद्या रमेशः – संस्कृतभारती, चेन्नै (King Bhoja’s Champu-Ramayanam – Sundarakandam– Weekly online classes being conducted by Smt. Vidhya Ramesh, Samskrita Bharati, Chennai). https://nivedita2015.wordpress.com/sanskrit-kavyas/video-bhojas-champuramayanam-sundarakandam-vidhya-ramesh/ This page contains the detailed notes of the shlokas covered in the sessions.

 

 

 

Bhaasa Naatakam – PUC First Year – Lesson 8

Bhaasa Naatakam – PUC First Year – Lesson 8 – सान्तः पुरः शरणागतोऽस्मि 

बालचरितम्

Kaliya Krishna
The English translation given here is meant for easier understanding of the Sanskrit terms rather than to precisely convey the purport in English. This portion has been explained in simple Sanskrit by Smt. Vidhya Ramesh in this video

 

पात्राणि

  • संकर्षणः बलरामः [ Sankarshana = Balaraama ]
  • दामोदरः श्रीकृष्णः [ Daamodara = Sreekrishna ]
  • कालियः महोरगः [ Kaaliya = The great serpant ]
  • गोपिकाः गोपकन्यकाः [ Gopikas = The girls of the cowherd clan ]
  • वृद्धगोपालकः यादववृद्धः [ The old Gopalaka = An old Yadava person ]

चतुर्थोऽङ्कः

(ततः प्रविशन्ति गोपकन्यकाः)
Then on, the gopikaas enter

सर्वाः           मा खलु मा खलु भर्तः! एतं जलाशयं प्रवेष्टुम् । एष खलु दुष्टमहोरगकुलावासः।

All (Girls): Don’t (मा खलु), don’t (proceed), hey Lord (भर्तृ), to enter (प्रवेष्टुम्) this (एतम्) lake (जलाशयम्). This (एषः) indeed (खलु) is the residing place (आवास) of the family (कुल) of heinous (दुष्ट) great (महा) serpent (उरग).

दामोदरः       न खलु न खलु विषादः कार्यः।

Damodara: The action (कार्य) of grieving (विषाद) is not (न खलु) to be done, not to be done. (Don’t feel sad).

सर्वाः            भर्तः! संकर्षण ! वारय वारय भर्तृदामोदरम्।

All:       O Lord (भर्तृ) ! Sankarshana (संकर्षण) ! Stop (वारय), Prevent, the lord (भर्तृ), Damodara (दामोदर) !

सङ्कर्षणः  अलमलं भयविषादाभ्याम्। दर्शितोऽनुरागः।

Sankarshana:      Enough! Enough (अलम्) of the fear (भय) and anguish (विषाद). Your affection (अनुरागः) has been well exhibited (दर्शितः)

दामोदरः    सर्वप्रजाहितार्थं द्रुततरं नागं मे वशं करोमि।

Damodara:     For the sake (अर्थम्) of the welfare (हित) of all (सर्व) the dependent citizens (प्रजा), I will make (करोमि) the serpent (नागम्) immediately (द्रुततरम्) come under my (मे) control (वशम्).

(इति ह्रदं प्रविष्टः)
Saying this (इति) he entered (प्रविष्टः) the lake (ह्रदम्)

सर्वाः      हा हा धूम उत्थितः ।

All (Girls): Oh! Oh! The smoke (धूमः) has risen up (उत्थितः)

दामोदरः    अहो ह्रदस्य गम्भीर्यम्। इह हि,
सितेतराभुग्नदुकूलकान्ति-
द्रुतेन्द्रिनीलप्रतिमानवीचिम् ।
इमामहं कालियधूमधूम्रां
सान्तर्विषाग्निं यमुनां करोमि ।। 1 ।।

[ सितेतर-अभुग्न-दुकूल-कान्ति-द्रुत-इन्द्रिनील-प्रतिमान-वीचिम् । इमाम् अहम् कालिय-धूम-धूम्राम् स-अन्तः-विष-अग्निं यमुनां करोमि ]

[ इमां कालियधूमधूम्रां सान्तः विषाग्निं यमुनां अहं सितेतराभुग्नदुकूलकान्ति-द्रुतेन्द्रिनीलप्रतिमानवीचिं करोमि ।  ]

Damodara:     Wow (अहो) ! How immense is this lake’s (ह्रद) depth (गम्भीर्यम्). इह (here) हि (itself), …

I (अहम्) will make (करोमि) Yamuna (यमुना) who is at present
smoke-coloured (धूम्रा) due to the Kaliya’s (कालिय) smoke (धूम), and
who is with (सह) the poisonous (विष) fire (अग्नि) in her interior (अन्तः)
to become one whose waves (वीचि) are similar (प्रतिमान) to the liquefied (द्रुत) gem (इन्द्रिनील) whose shine (कान्ति) is like that of a silk cloth (दुकूल) mixed (अभुग्न) in the dark blue or black colour (i.e., other than इतर white सित)

(निष्क्रान्तः)
(He left)

(ततः प्रविशति वृद्धगोपालकः।)
Then (ततः) the old (वृद्ध) Gopalaka (गोपालक) enters (प्रविशति)

वृद्धगोपालकः हा भर्तः! एष कन्यकाभिर्वार्यमाणो यमुनाह्रदं प्रविष्टः। मा खलु मा खलु साहसं कृत्वा प्रवेष्टुम् । अत्र व्याघ्रा वराहा हस्तिनः पानीयं पीत्वा तत्र तत्रैव विम्रियन्ते । कथं न दृश्यते । किमिदानीं करोमि। भवतु, इमम् तावत् कुम्भपलाशमारुह्य निध्यायामि। हा हा धूम उत्थितः।

Old Gopalaka: O Lord! This person (एषः), Krishna, in spite of being stopped (वार्यमाण) by the girls (कन्यका), has entered (प्रविष्ट) Yamuna’s (यमुना) lake (ह्रदम्). Acting (कृत्वा) adventurously (साहस) don’t (मा खलु) (proceed) to enter (प्रवेष्टुम्) this lake.  Animals such as tigers (व्याघ्र), boars (वराह) and elephants (हस्तिन्), after drinking (पीत्वा) the water (पानीय) in that place (अत्र),  are dying (विम्रियन्ते) there (तत्र तत्र)  itself (एव). How (कथम्) this is not realized (न दृश्यते)? What (किम्) shall I do (करोमि) now (इदानीम्)? Ok (भवतु), for now (तावत्), after climbing (आरुह्य) this (इमम्) squash tree (कुम्भपलाशम), I will see (निध्यायामि). Oh! Oh!  (हा हा) The smoke (धूम) has risen (उत्थित).

सङ्कर्षणः  पश्यन्तु भवत्यः ।
दामोदरोऽयं परिगृह्य नागं
विक्षोभ्य तोयं च समूलमस्य।
भोगे स्थितो नीलभुजङ्गमस्य
मेघे स्थितः शक्र इवावभाति ।। 2 ।।

[ दामोदरः, अयम्, परिगृह्य, नागम्, विक्षोभ्य, तोयम्, च, समूलम्, अस्य, भोगे, स्थितः, नीलभुजङ्गमस्य, मेघे, स्थितः, शक्रः, इव, , अवभाति ]

[ अयं दामोदरः तोयं विक्षोभ्य समूलं नागं परिगृह्य च अस्य नीलभुजङ्गमस्य भोगे स्थितः मेघे स्थितः शक्रः इव  अवभाति | ]

Sankarshana:  You girls (भवत्यः) see (पश्यन्तु). This (अयम्) Damodhara (दामोदर), having churned (विक्षोभ्य) the waters (तोय) of the river Yamuna, having held (परिगृह्य) the snake (नाग) with its base (समूल), standing (स्थितः) on the hood (भोग) of this (अयम् – षष्ठी अस्य) snake (नीलभुजङ्गम) appears (अवभाति) to be like (इव) Indra (शक्र) standing (स्थित) in the clouds (मेघ).

(ततः प्रविशति कालियं गृहीत्वा दामोदरः।)

At that time (ततः) Damodhara (दामोदर) enters (प्रविशति) holding (गृहीत्वा) Kaliyah (कालिय)

दामोदरः       एष भोः!
निर्भर्त्स्य कालियमहं परिविस्फुरन्तं
मूर्धाञ्चितैकचरणश्चलबाहुकेतुः।
भोगे विषोल्बणफणस्य महोरगस्य
हल्लीसकं सललितं रुचिरं वहामि ।। 3 ।।

[ निर्भर्त्स्य, कालियम्, अहम्, परिविस्फुरन्तम्, मूर्धाञ्चितैकचरणश्चलबाहुकेतुः, भोगे, विषोल्बणफणस्य, महोरगस्य, हल्लीसकम्, सललितम्, रुचिरम्, वहामि ]

[ अहं मूर्धाञ्चितैकचरणश्चलबाहुकेतुः परिविस्फुरन्तं कालियं निर्भर्त्स्य विषोल्बणफणस्य महोरगस्य भोगे रुचिरं हल्लीसकं सललितं वहामि | ]

Damodhara: Hey, you (भोः एषः)! After abusing (निर्भर्त्स्) Kaliya (कालिय), who is brightly shining (परिविस्फुरत्), I (अहम्), the one having his arms (बाहु) resembling the flag (केतु) and the one having one (एक) feet (चरण) adorn (अञ्चित) the forehead (मूर्धन्) of this serpent, I will carry out (वहामि) in an elegant way (सललित) the enjoyable (रुचिर) dance form called Hallisaka (हल्लीसक) on the hood (भोग) of the great (महत्) snake (उरग), that has abundant (उल्बण) poison (विष) in its hood (फण).

सर्वाः            आश्चर्यं भर्तः! आश्चर्यम्। कालियस्य पञ्चफणानाक्रामन् हल्लीसकं प्रक्रीडति।

All (girls): Oh, O Lord! What a wonder (आश्चर्यम्)! Krishna performing (प्रक्रीडति) the Hallisaka dance taking control of (आक्रम) the five (पञ्च) hoods (फण) of Kaliya

दामोदरः       यावदहमपि पुष्पाण्यपचिनोमि ।

Damodhara: In the meanwhile (यावत्), I am (अहम्) also (अपि) plucking (चिनोमि) flowers (पुष्प) from the tree

कालियः       आः,
लोकालोकमहीधरेण भुवनाभोगं यथा मन्दरं
शैलं शर्वधनुर्गुणेन फणिना यद्वच्च यादोनिधौ।
स्थूलाखण्डलहस्तिहस्तकठिनो भोगेन संवेष्टितं
त्वामेष त्रिदशाधिवासमधुना सम्प्रेषयामि क्षणात् ।। 4 ।।

[ लोकालोकमहीधरेण, भुवनाभोगम्, यथा, मन्दरम्, शैलम्, शर्वधनुर्गुणेन, फणिना, यद्वत्, च, यादोनिधौ, स्थूलाखण्डलहस्तिहस्तकठिनः, भोगेन, संवेष्टितम्, त्वाम्, एषः, त्रिदशाधिवासम्, अधुना, सम्प्रेषयामि, क्षणात् ]

[ यथा लोकालोकमहीधरेण भुवनाभोगं यद्वत् यादोनिधौ शर्वधनुर्गुणेन फणिना मन्दरं शैलं च (तद्वत्) स्थूलाखण्डलहस्तिहस्तकठिनः एषः (अहम्) भोगेन संवेष्टितं त्वाम् अधुना क्षणात् त्रिदशाधिवासम् सम्प्रेषयामि ]

Kaliya:    Ha!
I will surround you in the way (यथा) the Lokaloka Mountain (लोकालोकमहीधर) envelops the entire earth (भुवन+आभोग). I will churn you, in the way, the Mandara (मन्दर) mountain (शैल) was churned by the serpent (फणि), Vasuki, who was like the string (गुण) on the bow (धनुस्) of Shiva (शर्व), during the churning of the ocean (यादस्+निधि). I, (एषः this person that I am), who is firm (कठिन) like the trunk (हस्त) of the huge (स्थूल) Airavatha elephant (हस्ति) of Indra (आखण्डल), now itself (अधुना), will send (सम्प्रेषयामि) you (त्वाम्), who will be encircled (संवेष्टित) by my hood (भोग), to the residence (अधिवास) of gods (त्रिदश) [referring to the 33 types of divine beings], instantly (क्षणात्).

वृद्धगोपालकः (अवतीर्य) साधु भर्तः! साधु। फालय फालय । अहमपि सहायो भवामि। अहो बिभेमि भर्तः! बिभेमि। यावदिमं वृत्तान्तं नन्दगोपाय निवेदयामि ।

Old Cowherd: (After getting down – अवतीर्य) Good (साधु), O Lord! Good (साधु)! You take (फालय) the flowers. I (अहम्) also (अपि) will be (भवामि) an assistant (सहाय). I am scared (बिभेमि). O Lord! I am scared. In the meanwhile (यावत्), I shall present (निवेदयामि) to Nandagopa (नन्दगोप) these (इदम्) happenings (वृत्तान्त).

(निष्क्रान्तः)
(He left)

दामोदरः       विध्वस्तमीनमकराद् यमुनाह्रदान्ताद्
दर्पोच्छ्रयेण महता दृढमुच्छ्वसन्तम्।
आशीविषं कलुषमायतवृत्तभोग-
मेष प्रसह्य सहसा भुवि विक्षिपामि ।। 5 ।।

[ विध्वस्तमीनमकरात् यमुनाह्रदान्तात् दर्पोच्छ्रयेण महता दृढम् उच्छ्वसन्तम् आशीविषं कलुषम् आयतवृत्तभोगम् एषः प्रसह्य सहसा भुवि विक्षिपामि ]

विध्वस्तमीनमकरात् यमुनाह्रदान्तात् महता दर्पोच्छ्रयेण दृढम् उच्छ्वसन्तम् आयतवृत्तभोगं कलुषम् आशीविषं एषः (अहं) प्रसह्य सहसा भुवि विक्षिपामि |

Damodara:     From the Yamuna’s (यमुना) lake’s (ह्रद) end portion (अन्त), where the crocodiles (मकर) and fishes (मीन) have been destroyed (विध्वस्त),  I will forcefully (प्रसह्य) and rashly (सहसा) throw (विक्षिपामि) on the ground (भुव), this wicked (कलुष) poisonous serpent (आशीविष), who is breathing out (उत्+श्वसन्त) heavily (दृढ) due to the raised (उच्छ्रय) pride (दर्प), and who has spread out (आयत) its circular (वृत्त) hood (भोग).

कालियः       एष भोः!
रोषेण धूमायति यस्य देह-
स्तेनैव दाहं पृथिवीं प्रयाति ।
ज्वालावलीभिः प्रदहामि सोऽहं
रक्षन्तु लोकाः समरुद्गणास्त्वाम् ।। 6 ।।

[ रोषेण, धूमायति, यस्य, देहः, तेन, एव, दाहम्, पृथिवीम्, प्रयाति, ज्वालावलीभिः, प्रदहामि, सः, अहम्, रक्षन्तु, लोकाः, समरुद्गणाः त्वाम् ]

[ यस्य देहः रोषेण धूमायति तेन एव पृथिवीं दाहं प्रयाति | सः अहं ज्वालावलीभिः त्वां प्रदहामि | समरुद्गणाः लोकाः त्वां रक्षन्तु | ]

Kaliya:       Hey you!
Due to anger (रोष) the one whose body (देह) is creating smoke (धूमायति), by him only (एव) the earth (पृथिवी) will get (प्रयाति) burnt (दाह). Being such a person that I am (सः अहम्), I will burn (प्रदहामि) you (त्वाम्) by means of a series (आवली) of flames (ज्वाल).  Let the worlds along with (सह) the Devas (मरुद्गण) save (रक्ष) you (त्वाम्).

दामोदरः       कालिय ! यदि ते शक्तिरस्ति, दह्यतां ममैको भुजः ।

Damodara: O Kaliya ! If you have (अस्ति) strength (शक्ति) try to burn (दह्य) my (मम) one (एक) arm (भुज).

कालियः       हहह
चतुःसागरपर्यन्तां ससप्तकुलपर्वताम्।
दहेयं पृथिवीं कृत्स्नां किं भुजं न दहामि ते ।। 7 ।।
हं, तिष्ठेदानीम्। ए, त्वां भस्मीकरोमि।

[ चतुःसागरपर्यन्ताम्, ससप्तकुलपर्वताम्, दहेयम्, पृथिवीम्, कृत्स्नाम्, किम्, भुजम्, न, दहामि, ते ]

[ ससप्तकुलपर्वतां चतुःसागरपर्यन्तां कृत्स्नां पृथिवीं दहेयम् | किं ते भुजं न दहामि ? ]

Kaliya:       Ha, ha, ha !
I shall burn the entire earth which has seven mountains and extends till the four oceans. Will I not be able to incinerate your arm?
Hmm! Now you wait. Hey ! I shall turn you into ashes.

(विषाग्निं मुञ्चति)

(Emits मुञ्चति poisonous विष fire अग्नि)

दामोदरः       हन्त दर्शितं ते वीर्यम् ।

Damodara:     Wow (हन्त) ! Your (ते) valor (वीर्य) has been well demonstrated (दर्शित).

कालियः       प्रसीदतु प्रसीदतु भगवान् नारायणः।

Kaliya:   May you be pleased! Kindly be pleased (प्रसीदतु) ! O Bhagavan Narayana.

दामोदरः       अनेन वीर्येण भवान् गर्वितः ।

Damodara:  You (भवान्) were proud (गर्वित) due to this (अयम्) valor (वीर्य).

कालियः       प्रसीदतु भगवान्। … अज्ञानादतिक्रान्तवान्, सान्तःपुरः शरणागतोऽस्मि।

Kaliya:   Kindly be pleased (प्रसीदतु) ! O Bhagavan ! I crossed (अतिक्रान्तवत्) my limits, due to ignorance (अज्ञान). Along with (सह) my family (अन्तःपुर), I (अस्मि) take refuge (शरणागत) in you.

दामोदरः       कालिय! किमर्थमिदानीं यमुनाह्रदं प्रविष्टोऽसि।

Damodara:  O Kaliya ! Why (किमर्थम्) have you (असि) entered (प्रविष्ट) this Yamuna’s (यमुना) lake (ह्रदम्) now (इदानीम्) ?

कालियः       भगवतो वरवाहनाद् गरुडाद् भीतोऽहमिह प्रविष्टोऽस्मि । तदिच्छामि गरुडादभयं भगवत्प्रसादात् ।

Kaliya:       Scared of Garuda, the supreme vehicle (वरवाहन) of you, who is Bhagavan (भगवत्), I have (अस्मि) entered (प्रविष्टः) here (इह).

दामोदरः       भवतु भवतु।
मम पादेन नागेन्द्र! चिह्नितं तव मूर्धनि।
सुपर्ण एव दृष्ट्वेदमभयं ते प्रदास्यति ।। 8 ।।
….
अद्यप्रभृति गोब्राह्मणपुरोगासु सर्वप्रजास्वप्रमादः कर्तव्यः।

[ मम, पादेन, नागेन्द्र, , चिह्नितम्, तव, मूर्धनि, सुपर्ण, एव, दृष्ट्वा, इदम्, अभयम्, ते, प्रदास्यति ]

[ (हे) नागेन्द्र ! मम पादेन तव मूर्धनि चिह्नितम् इदं दृष्ट्वा एव सुपर्ण ते अभयं प्रदास्यति | ]

Damodara:     Let it be ! Ok (भवतु) ! O king among the snakes (नागेन्द्र) !  In your (तव) forehead (मूर्धन्), a mark (चिह्नित) has been made by my (मम) feet (पाद). Seeing (दृष्ट्वा) that itself (एव), Garuda (सुपर्णः) will give (प्रदास्यति) protection (अभयम्). Starting today (अद्यप्रभृति), cautiousness (अप्रमाद) is to be carried out (कर्तव्यः) towards all these people (सर्व-प्रजा) who lead (and thus support) the cattle and the Brahmins (गो-ब्राह्मण-पुरोग)

कालियः       भगवन् ! मद्विषदूषितमिदं जलम् । तदिदानीमेव विषं संहृत्य यमुनाह्रदान्निष्क्रमामि ।

Kaliya:        O Bhagavan! This (इदम्) water (जल) has been contaminated (दूषित) by my (मत्) poison (विष). Now (इदानीम्) itself (एव), collecting (संहृत्य) that (तत्) poison (विष) from this lake (ह्रद) on Yamuna (यमुना), I will step out (निष्क्रमामि).

दामोदरः       प्रतिनिवर्ततां भवान् ।

Damodara:     You (भवान्) may withdraw (प्रतिनिवृ) (from here).

कालियः       यदाज्ञापयति भगवान् नारायणः।

Kaliya:       (I will do) as instructed by Bhagavan Narayana

(सपरिजनो निष्क्रान्तः)
He left (निष्क्रान्त) along with (सह) his people (परिजन)

References:

  • Sanskrit Original text –

https://sa.wikisource.org/wiki/बालचरितम्

(Video) ChampuRamayanam – Sundarakandam – Smt. Vidhya #2

भोजचम्पूरामायणम् – सुन्दरकाण्डम् – श्रीमती. विद्या रमेशः – संस्कृतभारती, चेन्नै (King Bhoja’s Champu-Ramayanam – Sundarakandam– Weekly online classes being conducted by Smt. Vidhya Ramesh, Samskrita Bharati, Chennai). https://nivedita2015.wordpress.com/sanskrit-kavyas/video-bhojas-champuramayanam-sundarakandam-vidhya-ramesh/ This page contains the detailed notes of the shlokas covered in the sessions.

 

 

 

(Video) ChampuRamayanam – Sundarakandam – Smt. Vidhya #1

भोजचम्पूरामायणम् – सुन्दरकाण्डम् – श्रीमती. विद्या रमेशः – संस्कृतभारती, चेन्नै (King Bhoja’s Champu-Ramayanam – Sundarakandam– Weekly online classes being conducted by Smt. Vidhya Ramesh, Samskrita Bharati, Chennai). https://nivedita2015.wordpress.com/sanskrit-kavyas/video-bhojas-champuramayanam-sundarakandam-vidhya-ramesh/ This page contains the detailed notes of the shlokas covered in the sessions.