Himagiritanaye

Himagiritanaye Hemalate

हिमगिरि-तनये हेमलते

रचयिता – श्री. हरिकेशनल्लूर् मुत्तैय्य भागवतर्  

हरिणी-अगरम्, आदिनारायण-अगरम्, अदिती-अगरम्

 शुद्धधन्यासी-रागः  आदि-तालः   

Composed by Sri.Harikeshanalloor Mutthiah Bhaagavatar
Sung by Dr. Harini Agaram,
Chi. Adinarayan Agaram and Kum. Aditi Agaram
Shuddha-Dhanyaasee Raagam, Aadi Taalam

हिमगिरि-तनये हेमलते ।

अम्ब ईश्वरि श्रीललिते मामव ।

[पल्लवी] (हे) हिमगिरि-तनये ! हेमलते ! अम्ब ! ईश्वरि ! श्रीललिते ! (त्वं) माम् अव ।

हिमगिरि-तनये O Paarvatee, the daughter (तनया) of Himavaan (हिमगिरि)! हेमलते O Hemalataa (हेमलता), who is tender and glowing like the golden (हेम) vine (लता)! अम्ब O Mother (अम्बा)! ईश्वरि O Goddess Eeshvaree (ईश्वरी)! श्रीललिते O Goddess Sreelalitaa (श्रीललिता)! अव You protect माम् me.
[अव – अव्., लोट्., म.पु. । माम् – अस्मद्, द्वि. वि. ।] 

रमा-वाणी-संसेविते सकले ।

राजराजेश्वरि राम-सहोदरि ।

[अनुपल्लवी] (हे) रमा-वाणी-संसेविते ! सकले ! राजराजेश्वरि ! राम-सहोदरि ! (त्वं माम् अव) ।

रमा-वाणी-संसेविते O one nicely served (संसेविता) by Lakshmee (रमा) and Saraswatee (वाणी)! सकले O complete one (सकला) having all the 16 divine qualities, Shoodashakalaa! राजराजेश्वरि O the Supreme Goddess Raajaraajeshvaree (राज-राज-ईश्वरी)! राम-सहोदरि O sister (सहोदरी) of Raama, who is Sriman Naaraayana (राम)! अव You protect माम् me.

पाशाङ्कुशेक्षुदन्डकरे अम्ब

परात्परे निज-भक्त-परे ।

[चरणम्…] पाशाङ्कुशेक्षुदन्डकरे ! अम्ब ! परात्परे ! निज-भक्त-परे !  …

पाश-अङ्कुश-इक्षुदन्डकरे  O one (पाश-अङ्कुश-इक्षुदन्डकरा) who has in her hand (कर) noose (पाश), hook (अङ्कुश) and the cane of Sugarcane (इक्षु-दन्ड) ! अम्ब O Mother (अम्बा) ! परात्परे O one who is superior than the best (परात्-परा) ! निज-भक्त-परे O one who is ever engaged (परा) in (taking care of) one’s (निज) devotees (भक्त)! ….

आशाम्बरे हरिकेश-विलासे

आनन्द-रूपे अमित-प्रतापे ।

[…चरणम्] … आशा-अम्बरे ! हरिकेश-विलासे ! आनन्द-रूपे ! अमित-प्रतापे ! (त्वं माम् अव) ।

… आशा-अम्बरे O Aashaambaraa (आशाम्बरा), the consort of Shiva (आशाम्बर), one for whom the directions (आशा) are the clothes (अम्बर)! हरिकेश-विलासे O one who delights (विलासा) Harikesha, the author of this song (हरिकेश)! आनन्द-रूपे O Embodiment (रूपा) of Bliss (आनन्द)! अमित-प्रतापे O one who possesses splendor (प्रतापा) that is limitless (अमित)! अव You protect माम् me.

Harikeshanalloor Mutthiah Bhaagavatar is a famous twentieth-century composers of almost 400 compositions in Telugu, Tamil, Sanskrit and Kannada. He had also created about 20 raagas. Sangeeta Kalpa Drumam is his treatise on musical theory. Tyagaraaja Vijaya Kaavya is his Sanskrit poetic work.

In this song, the different names of the Goddess (in Samboodhana Prathamaa Vibhakti or Vocative words) are being called out like a Naamaavali and Her blessings are sought.

हिमगिरि-तनया, हेमलता, अम्बा, ईश्वरी, श्रीललिता,

रमा-वाणी-संसेविता, सकला, राजराजेश्वरी, राम-सहोदरी,

पाश-अङ्कुश-इक्षुदन्ड-करा, परात्परा, निज-भक्त-परा,

आशा-अम्बरा, आनन्द-रूपा, अमित-प्रतापा !

Raghuveeragadyam – Session #32 – 37

Raghuveeragadyam of Srimad Vedaantadeshika #32 – #37 – Yuddhakaandam 2-7 Presented by Smt. Sujatha Ramesh Paintings Copyrights @krishnafortoday.com and Sri. Keshav प्रस्तोत्री – श्रीमती सुजाता रमेशः। #Raghuveeragadyam

Yaadavaabhyudayam 1.98, 1.99, 1.100

https://nivedita2015.wordpress.com/yaadavaabhyudayam3/#shloka98

https://nivedita2015.wordpress.com/yaadavaabhyudayam3/#shloka99

https://nivedita2015.wordpress.com/yaadavaabhyudayam3/#shloka100

Sessions in Sanskrit by Smt. Vidhya Ramesh

The detailed notes for these 100 shlokas are covered in these pages:

https://nivedita2015.wordpress.com/yaadavaabhyudayam

https://nivedita2015.wordpress.com/yaadavaabhyudayam2

https://nivedita2015.wordpress.com/yaadavaabhyudayam3

Raghuveeragadyam – Session #31

Raghuveeragadyam of Srimad Vedaantadeshika #31 – Yuddhakaandam – 1 Presented by Smt. Sujatha Ramesh Paintings Copyrights @krishnafortoday.com and Sri. Keshav प्रस्तोत्री – श्रीमती सुजाता रमेशः। भागः #31। रावणाय विभीषणोपदेशः रावणकृत विभीषणपरिभवः च https://nivedita2015.wordpress.com/raghuveeragadyam3/#session31 #Raghuveeragadyam

Raghuveeragadyam – Session #30

Raghuveeragadyam of Srimad Vedaantadeshika #30 – Sundarakaandam – 6/6 Presented by Smt. Sujatha Ramesh Paintings Copyrights @krishnafortoday.com and Sri. Keshav प्रस्तोत्री – श्रीमती सुजाता रमेशः। भागः #30। हनुमतः लाङ्गूलप्रदीनं लङ्कादाहः च https://nivedita2015.wordpress.com/raghuveeragadyam2/#session30 #Raghuveeragadyam

Raghuveeragadyam – Session #28, #29

Raghuveeragadyam of Srimad Vedaantadeshika #28 – Sundarakaandam – 4 Presented by Smt. Sujatha Ramesh प्रस्तोत्री – श्रीमती सुजाता रमेशः। भागः #28। रावणप्रलोभनं त्रिजटास्वप्नवृत्तान्तः च https://nivedita2015.wordpress.com/raghuveeragadyam2/#session28


Raghuveeragadyam of Srimad Vedaantadeshika #29 – Sundarakaandam – 5 Presented by Smt. Sujatha Ramesh प्रस्तोत्री – श्रीमती सुजाता रमेशः। भागः #29। https://nivedita2015.wordpress.com/raghuveeragadyam2/#session29

Bhaavayaami Gopaalabaalam

भावयामि गोपालबालम्

रचयिता – श्री. अन्नमाचार्यः

गायिका – श्रीमती सङ्गीता सी. के.

चित्रकारः – श्री. केशवः

 यमुनाकल्याणि-रागः, खण्ड-चापु-तालः

Composed by Sri. Annamacharya

Sung by Smt. Sangeetha C.K. || Paintings © Sri. Keshav

Yamunaa Kalyaani Raaga, Khandachaapu Taala

Sanskrit Compositions in Carnatic Music – कर्णाटकसङ्गीतस्य संस्कृतरचनाः

भावयामि गोपालबालं मनस्सेवितम्

तत्पदं चिन्तयेयं सदा ।

[पल्लवि] (अहं) गोपालबालं भावयामि । सदा मनस्सेवितं तत्पदम् (अहं) चिन्तयेयम् ।

भावयामि I meditate upon गोपालबालम् the cowherd boy, Gopaala, Sri Krishna. चिन्तयेयं सदा May I always think about तत्पदम् that Supreme entity, Brahman, मनस्सेवितम् which is dwelt upon (सेवित) by my mind (मनस्).

भावयामि गोपालबालं मनस्सेवितम् तत्पदं चिन्तयेयं सदा ।

Note:

तत्पदम् can also be taken in the literal sense to mean ‘that leg’ of Krishna. मनस्सेवितम् can be attributed both to गोपालबालम् and तत्पदम् ।

भू “भू अवकल्कने” उभयपदी धातुः, अत्र परस्मैपदी, लट्लकारः, उ.पु., ए.व., प्रथमपुरुषे भावयति, भवति । चिन्तयेयम् “चितिँ स्मृत्याम्” उभयपदी धातुः, अत्र परस्मैपदी, विधिलिङ्., उ.पु., ए.व., प्रथमपुरुषे चिन्तति , चिन्तयति । उभयत्रापि णिच् प्रत्ययः विकल्पेन भवति ।

कटि-घटित-मेखला-खचित-मणि-घण्टिका-

पटल-निनदेन विभ्राजमानम् ।

[चरणम् 1 …] कटि-घटित-मेखला-खचित-मणि-घण्टिका-पटल-निनदेन विभ्राजमानं (तं भावयामि) ।

I meditate upon Krishna, विभ्राजमानम्, who is resplendent, कटि-घटित-मेखला-खचित-मणि-घण्टिका-पटल-निनदेन with the multitude (पटल) of sounds (निनद), produced by the girdle (मेखला), that is tied (घटित) to his waist (कटि), which is studded (खचित) with precious stones (मणि) and tinkling bells (घण्टिका).

कुटिल-पद-घटित-सङ्कुल-शिञ्जितेन तम्

चटुल-नटन-समुज्ज्वल-विलासम् ।

[…चरणम् 1] कुटिल-पद-घटित-सङ्कुल-शिञ्जितेन चटुल-नटन-समुज्ज्वल-विलासं तं (भावयामि) ।
I meditate upon तम् him, चटुल-नटन-समुज्ज्वल-विलासम् who appears (विलास) with the bright radiance (समुज्ज्वल), in his dance (नटन) that has graceful movements (चटुल), कुटिल-पद-घटित-सङ्कुल-शिञ्जितेन that is accompanied with the multitudes of (सङ्कुल) tinkling sounds (शिञ्जित), produced by (घटित) his feet (पद), kept in a curved posture (कुटिल).

निरत-कर-कलित-नवनीतम्

ब्रह्मादिसुर-निकर-भावना-शोभित-पदम् ।

[चरणम् 2 …] निरतकर-कलित-नवनीतं ब्रह्मादिसुर-निकर-भावना-शोभित-पदम् तं (भावयामि) ।

I meditate upon तम् him, निरत-कर-कलित-नवनीतम् one who is ever engrossed (निरत) in (relishing) the butter (नवनीत) that is present (कलित) in his hand (कर), ब्रह्मादिसुर-निकर-भावना-शोभित-पदम् whose feet (पद) is beautified (शोभित) by the devotion (भावना) of the assembly (निकर) of the Devas (सुर) starting with (आदि) Lord Brahma (ब्रह्म).

तिरुवेङ्कटाचल-स्थितम् अनुपमं हरिम्

परम-पुरुषं गोपालबालम् ॥

[… चरणम् 2] तिरुवेङ्कटाचल-स्थितम् अनुपमं हरिं परम-पुरुषं गोपालबालं (भावयामि) ।

I meditate upon गोपालबालम् the young (बाल) Gopaala (गोपाल), परम-पुरुषम् who is verily the Supreme Being, हरिम् Hari, Lord Vishnu, अनुपमम् the Incomparable one, and तिरुवेङ्कटाचल-स्थितम् the one residing (स्थित) in the sacred Venkataachala, the holy hills named Venkata (तिरु-वेङ्कट-अचल).

Yaadavaabhyudayam 1.63

63. श्लोकः

मूलपाठः

त्वदेकशरणानां त्वं शरणागतजीवनः ।
विपदं नः क्षिप क्षिप्रं तमिस्रामिव भास्करः ॥ ६३ ॥

पदच्छेदः

त्वदेकशरणानाम्, त्वम्, शरणागतजीवनः, विपदम्, नः, क्षिप, क्षिप्रम्, तमिस्राम्, इव, भास्करः ।

अन्वयरचना

  • क्षिप
    • कः क्षिप ? त्वम्
      • कीदृशः त्वम् ? शरणागतजीवनः
    • कां क्षिप ? विपदम्
      • केषां विपदम् ? नः
        • कीदृशानां  नः ? त्वदेकशरणानाम्
    • कथं क्षिप ? क्षिप्रम्
    • कथम् इव क्षिप ?तमिस्रां भास्करः इव

अन्वयः

शरणागतजीवनः त्वं त्वदेकशरणानां नः विपदं, तमिस्रां भास्करः इव                        क्षिप्रं क्षिप  ।

तात्पर्यम्

आश्रितरक्षकः भवान् सूर्यः अन्धकारम् इव रक्षकान्तर-रहितानाम् उपायान्तर-रहितानाम् च अस्माकम् आपदं तूर्णम् अपहरतु ।

पदार्थः

  • शरणागतजीवनः त्वम् =
  • त्वदेकशरणानां नः =
  • विपदम् =
  • तमिस्रां भास्करः इव =
  • क्षिप्रं क्षिप =

विशेषः

  • त्वदेकशरणानाम् = शरणम् = उपायः ।

उपायान्तरविहीनानाम्

भक्तत्राणप्रतिज्ञा भगवतः श्रीकृष्णस्य –  

  • क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं निगच्छति ।
    कौन्तेय प्रतिजानीहि न मे भक्तः प्रणश्यति ॥ गीता 9.31 ॥

 

पदविवरणम्

  • शरणागतजीवनः  =
  • त्वदेकशरणानां नः =
  • तमिस्रा =
  • भास्करः =

 

अलङ्कारः

  • उपमा  

उत्प्रेक्षालङ्कारः

अस्त्युत्तरस्यां दिशि देवतात्मा हिमालयो नाम नगाधिराजः ।

पूर्वापरौ तोयनिधी वगाह्य स्थितः पृथिव्या इव मानदण्डः ॥

 प्रकृते अप्रकृत-गुण-क्रियादि-सम्बन्धात् अप्रकृतत्वेन प्रकृतस्य सम्भावनम् उत्प्रेक्षा ।

                                                        रुय्यकप्रणीते अलङ्कारसर्वस्वे  

 हिमालयः – प्रकृतवस्तु

मानदण्डः – अप्रकृतवस्तु

उभयसमुद्र-व्याप्ति-साम्यम् इति सम्बन्धात्

 पृथिव्याः मानदण्डः इति अप्रकृतत्वेन सम्भावनम् ।

==================

“सम्भावना स्यादुत्प्रेक्षा ।” 

  • निश्चयभिन्नं सन्देहभिन्नं च ज्ञानं सम्भावना ।
  • किञ्चन वस्तु अन्यवस्त्वात्मना सम्भाव्यते उत्प्रेक्ष्यते । (गुणधर्माणां समत्वात्) ।                                                कुवलयानन्दः – १२

उदाः धूमस्तोमं तमः शङ्के कोकीविरहशुष्मणाम् ।

प्रकृतवस्तु – तमः

अप्रकृतवस्तु – कोकीविरहाग्नेः धूमराशिः

प्रकृतवस्तुनः (तमसः) वस्त्वन्तरेण (धूमस्तोमेन) तादात्म्यसम्भावनम् (तादात्म्यम् – अभेदत्वम्)

  • इव, मन्ये, ध्रुवम्, प्रायः, नूनम् इत्यादयः उत्प्रेक्षाद्योतकाः ।

उत्प्रेक्षायाः प्रभेदाः –

अवस्तुनः वस्तुभावेन सम्भावना वस्तूत्प्रेक्षा

अहेतोः हेतुभावेन सम्भावना हेतूत्प्रेक्षा

अफलस्य फलत्वेन सम्भावना फलोत्प्रेक्षा

  • अवस्तुनः वस्तुभावेन सम्भावना वस्तूत्प्रेक्षा

धूमस्तोमं तमः शङ्के कोकीविरहशुष्मणाम्

तमः = प्रकृतवस्तु ।   विरहाग्नेः धूमस्तोमः = अप्रकृतवस्तुत्वेन उत्प्रेक्ष्यते ।

  • अहेतोः हेतुभावेन सम्भावना हेतूत्प्रेक्षा

रक्तौ तवाङ्घ्री मृदुलौ भुवि विक्षेपणाद् ध्रुवम्

पादयोः रक्तत्वं स्वतः सिद्धम् । विक्षेपणं न हेतुः । तथापि तस्य हेतुत्वसम्भावनात् हेतूत्प्रेक्षा ।

  • अफलस्य फलत्वेन सम्भावना फलोत्प्रेक्षा

प्रायोब्जं त्वत्पदेनैक्यं प्राप्तुं तोये तपस्यति ।

        प्रायः अब्जं त्वत्पादेनैक्यं प्राप्तुं तोये तपस्यति ।

कमलस्य जले वासः स्वाभाविकः  ।  तथापि तस्य जलवासः तपस्त्वेन अध्यवस्य (identified)  त्वत्पादेन ऐक्यप्राप्तिः इति फलम् उत्प्रेक्ष्यते ।

====================

यादवाभ्युदयप्रथमसर्गे उत्प्रेक्षा

नरेन्द्राः पृथिवीचक्रे नामचिह्नैरलङ्कृताः
जङ्गमास्तस्य वीरस्य जयस्तम्भा इवाभवन् ॥१४॥

नहुषेण जिताः राजानः तस्य नाम्ना अङ्कितानि चिह्नानि धरन्ति स्म ।  तथा चिह्नधारिणः ते राजानः भूमण्डले नहुषस्य सञ्चारिणः दिग्जयस्तम्भाः इव आसन् ।

अत्र नरेन्द्राणां नामचिह्नत्वरूपगुण-निमित्तेन जङ्गम-जयस्तम्भ-भावनारूपः उत्प्रेक्षालङ्कारः ।

कालातिबलः कंसः कालनेमिरनेहसा

सर्वदैतेयसत्त्वानां समाहार इवोदितः ३६

प्राग् भगवता विष्णुना हतः कालनेमिनामा महासुरः एव कंसरूपेण अखिलदैत्यबल-समुच्चयः इव उत्पन्नः । अतः एव तस्मिन् ईदृशी स्वसृबन्धनादिनृशंसता ।

कंसस्य सर्वदेतेय-सत्त्व-समाहार-रूपत्वस्य उत्प्रेक्षणम् ।

जगदाह्लादनो जज्ञे मनसस्तस्य चन्द्रमाः

परिपालयितव्येषु प्रसाद इव मूर्तिमान् १०

भगवता रक्षणीयेषु प्रदर्श्यमानः प्रसादः शरीरमास्थाय समागतः इव भगवतः मानसात् उत्पन्नः लोकाह्लादनकरः चन्द्रः समुत्पन्नः ।

चन्द्रस्य जगदाह्लादनत्वादि-निमित्तेन भगवन्मनःप्रसाद-तादात्म्य-सम्भावनात् उत्प्रेक्षा ।

============================================