Neethi Shastram – #10 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil.

First post – https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

९१. दुर्वृत्तो वा सुवृत्तो वा

दुर्वृत्तो वा सुवृत्तो वा मूर्ख: पण्डित एव वा |

काशायदण्डमात्रेण यति: पूज्यो न संशय: ||

काशाय+दण्ड+मात्रेण यति: दुर्वृत्त: वा सुवृत्त: वा मूर्ख: (वा) पण्डित वा पूज्य: एव | न संशय: |

There is no doubt that the sanyaasi is to be respected the moment he takes the saffron robe  and the stick (indicating his initiation into sanyaasa), even if he is a man with good practices or a man with bad practices or an idiot or a scholar.

९२. उपकारेण नीचानाम्

उपकारेण नीचानामपकारो हि जायते |

पय: पानं भुजङ्गानां केवलं विषवर्धनम् ||

नीचानां उपकारेण अपकार: हि जायते | भुजङ्गानां पय: पानं केवलं विष+वर्धनम् |

Only harm will arise out of any help done to bad people. The milk given to snake turns into poison only.

९३. ऋणं याच्ना च

ऋणं याच्ना च वृद्धत्वं जारचोरदरिद्रता |

रोगश्च भुक्तशेषश्चाप्यष्टौ कष्टा: प्रकीर्तिता: ||

ऋणं च, याच्ना च, वृद्धत्वं च, जार+चोर+दरिद्रता: च, रोग: च, भुक्त+शेष: च अपि अष्टौ कष्टा: प्रकीर्तिता: |

Eight difficulties are said to exist – loan, begging, old age, lover of a married woman, stealing, poverty, disease, having to eat the left-overs.

९४. दासी भृत्य: सुत:

दासी भृत्य: सुतो बन्धुर्वस्तु वाहनमेवच |

धनधान्यसमृद्धिश्चाप्यष्टभोगा: प्रकीर्तिता: ||

दासी, भृत्य:, सुत:, बन्धु: वस्तु, वाहनं एव च, धन+धान्य+समृद्धि: च अपि अष्ट+भोगा: प्रकीर्तिता: |

Eight enjoyments are said to exist – Maid servants, servants, children, relatives, things, vehicles, wealth and prosperity.

९५. मक्षिका मारुतो वेश्या

मक्षिका मारुतो वेश्या याचको मूषकस्तथा |

ग्रामणीर्गणकस्चैव सप्तैते परबाधका: ||

मक्षिका:, मारुत:, वेश्या, याचक:, मूषक:, तथा ग्रामणी:, गणक: च एव सप्त एते पर+बाधका: |

The fly, windy storm, prostitute, beggar, mouse, in the same way the village head, and accountant – These seven always trouble others.

९६. भूप्रदक्षिणषट्केन

भूप्रदक्षिणषट्केन काशीयात्राऽयुतेनच |

सेतुस्नानशतैर्यच्च तत्फलं मातृवन्दने ||

भू+प्रदक्षिण+षट्केन, काशी+यात्रा+अयुतेन च, सेतु+स्नान+शतै: च  यत् तत् फलं, मातृ+वन्दने |

The benefit gained out of circumambulating the world six times, going on pilgrimages to Kashi ten thousand times, taking bath in the river a hundred times is got by adoring one’s mother.

९७. नान्नोदकसमं दानम्

नान्नोदकसमं दानं न द्वादश्या: परम् व्रतम् |

न गायत्र्या: परो मन्त्रो न मातुर्दैवतं परम् ||

अन्न+उदक+समं दानं न | द्वादश्या: परम् व्रतं न | गायत्र्या: पर: मन्त्र: न | मातु: परं दैवतं न |

There is no charity that is equal to given food and drink. There is no vratham that is greater than the Ekadashi-Dvadashi fasting. There is no mantra that is superior to the Gayatri mantra. There is god greater than one’s own mother.

९८. राजवत्पुत्रदाराश्च

राजवत्पुत्रदाराश्च स्वामिवन्मित्रबान्धवा: |

आचार्यवत्सभामध्ये भाग्यवन्तं स्तुवन्तिहि ||

पुत्र+दारा: च राजवत्, मित्र+बान्धवा: स्वामिवत्, आचार्यवत् सभा+मध्ये च, भाग्यवन्तं स्तुवन्ति हि |

The prosperous person is adored as though he is a king by his wife and children. He is considered as the master by the friends and relatives. In a congregation of learned men, he is honored as the teacher.

९९. कपिलाक्षीरपानेन

कपिलाक्षीरपानेन  ब्राह्मणीसङ्गमेन च |

वेदाक्षरविचारेण शूद्राश्चण्डालतां व्रजेत् ||

कपिला+क्षीर+पानेन च,  ब्राह्मणी+सङ्गमेन च,  वेद+अक्षर विचारेण शूद्रा: चण्डालतां व्रजेत् |

By drinking the milk of the Kapila cow, by associating with a Brahmin woman, by contemplating on the Vedas and scripture, the man of fourth caste, Sudhra becomes an out-caste person.

Note: Kapila is a brown cow whose milk is considered to be superior to that of the regular cows.

१००. लोकयात्रा

लोकयात्रा भयं लज्जा दाक्षिण्यं धर्मशीलता |

पञ्च यस्मिन्नविद्यन्ते न कुर्यात्तेन संगमम् ||

लोकयात्रा, भयं, लज्जा, दाक्षिण्यं, धर्मशीलता च पञ्च यस्मिन् विद्यन्ते, तेन संगमं न कुर्यात् |

One should not get involved with the person who does not have these five qualities namely engagement in worldly affairs, fear, shyness, kindness and noble character.

 

Neethi Shastram – #9 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil.

First post – https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

८१. दुष्टभार्या शठो मित्रं

दुष्टभार्या शठो मित्रं भृत्योऽहंकारसंयुत: |

ससर्पे च गृहे वासो मृत्युरेव न संशय: | |

दुष्ट+भार्या (च) शठ: मित्रं (च) भृत्य: अहंकार+संयुत: (च) ससर्पे गृहे वास: च मृत्यु: एव | न संशय: |

Wicked wife, rogue friend, servant endowed with arrogance, and stay in a house that has a snake – this will culminate in death alone. There is no doubt.

८२. यस्मिन्देशे न सम्मान:

यस्मिन्देशे न सम्मानो न प्रीतिर्न च बान्धवा: |

न विद्या नास्ति धनिको न तत्र दिवसं वसेत् ||

यस्मिन् देशे सम्मान: न | प्रीति: न | बान्धवा: च न | विद्या न | धनिक: न अस्ति | तत्र दिवसं (अपि) न वसेत् |

In the country where there is no respect, no love, no relatives, no knowledge, and no wealthy men, do not live even for a day.

८३. अग्निहोत्र फला वेदा:

अग्निहोत्रफला वेदा दत्तभुक्तफलं धनम् |

रतिपुत्रफला दारा: शीलवृत्तफलं श्रुतम् ||

वेदा: अग्निहोत्र+फला: | धनं दत्त+भुक्त+फलं | दारा: रति+पुत्र+फला: | श्रुतं शील+वृत्त+फलं |

Vedas give the fruits of homam. The result of prosperity is charity and enjoyment. The reward of wives is love and children. The fruit of scriptures is the development of good character.

८४. स्वगृहे पूज्यते मूर्ख:

स्वगृहे पूज्यते मूर्ख: स्वग्रामे पूज्यते प्रभु: |

स्वदेशे पूज्यते राजा विद्वान् सर्वत्र पूज्यते ||

मूर्ख: स्व+गृहे पूज्यते | प्रभु: स्व+ग्रामे पूज्यते | राजा स्व+देशे पूज्यते |  विद्वान् सर्वत्र पूज्यते |

An idiot will be respected in his house only. The landlord will be respected in his town. The king will be respected in his kingdom. The wise man will be respected everywhere.

८५. कुचेलिनं दन्तमलापहारिणम्

कुचेलिनं दन्तमलापहारिणं बह्वशिनं निष्ठुरवाक्यभाषिणम् |

सूर्योदये चास्तमये च शायिनं विमुञ्चति श्रीरपि चक्रधारिणम् ||

कुचेलिनं, दन्त+मल+अपहारिणं, बहु+अशिनं, निष्ठुर+वाक्य+भाषिणं, सूर्योदये च अस्तमये च शायिनं चक्रधारिणम् (अस्ति चेत्) अपि, श्री: विमुञ्चति |

Lakshmi, the goddess of wealth will leave the person who wears dirty clothes, who removes the dirt from the teeth, who eats a lot, who speaks harsh words, who sleeps during sunrise and sunset, even if the person is her husband, Lord Vishnu having sudharshana chakra in his hand.

८६. दीर्घशृङ्गमनड्वाहम्

दीर्घशृङ्गमनड्वाहं निर्लज्जाम् विधवां स्त्रियम् |

शूद्रमक्षरसंयुक्तं दूरत: वरिवर्जयेत् ||

दीर्घ+शृङ्गम् अनड्वाहं, निर्+लज्जाम् विधवां स्त्रियम्, शूद्रम् अक्षरसंयुक्तं, दूरत: वरिवर्जयेत् |

These are to be kept at a distance – the bull having long horns, the widow devoid of shyness and the educated man of the fourth varna.

८७. मुखं पद्मदलाकारम्

मुखं पद्मदलाकारं वचश्चन्दनशीतलम् |

हृत्कर्तरीसमं चातिविनयं धूर्तलक्षणम् ||

पद्म+दल+आकारं मुखम्,  चन्दन+शीतलं वच:, हृद्+कर्तरी+समम्,  अति+विनयम् च,  धूर्त+लक्षणम् |

Face in the shape of the lotus petals, spoken words that are cooling like the sandal wood, heart that is like the scissors (tearing away things) and extreme exhibition of humility are the characteristics of a cunning person.

८९. वस्त्रमुख्यस्त्वलङ्कार:

वस्त्रमुख्यस्त्वलङ्कार: प्रियमुख्यन्तु भोजनम् |

गुणमुख्या भवेन्नारी विद्यामुख्यस्तु ब्राह्मण: ||

अलङ्कार: तु वस्त्र+मुख्य: | भोजनं तु  प्रिय+मुख्यम् | नारी गुण+मुख्या भवेत् | ब्राह्मण: तु विद्यामुख्य: |

Attire is essential for good decoration.  Favourite (dishes) are necessary for a good meal. Good qualities are important in a woman.  Knowledge is critical for the Brahmin.

९०. अमृतं सद्गुणा भार्या

अमृतं सद्गुणा भार्या ह्यमृतं बालभाषितम् |

अमृतं राजसन्मानश्चामृतं मानभोजनम् ||

सत्+गुणा भार्या अमृतम् | बाल+भाषितम् अमृतं हि | राज+सन्मान: अमृतम् | मान+भोजनं अमृतम् |

A wife with good qualities is considered as nectar. The words spoken by infants is indeed nectarine. The gift given by the king is like nectar. The food earned from a respectful job is nectarine.

 

Neethi Shastram – #8 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil.

First post – https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

७१. तस्करस्य वधो दण्ड:

तस्करस्य वधो दण्डो दासीदण्डस्तु मुण्डनम् |

भार्यादण्ड: पृथक्छय्या मित्रदण्डस्त्वभाषणम् ||

तस्करस्य दण्ड: वध: | दासी+दण्ड: तु मुण्डनम् | भार्या+दण्ड: पृथक्+शय्या | मित्र+दण्ड: तु अभाषणम् |

The punishment for a thief is death. The punishment for the prostitute is shaving off her hair. The punishment for wife is to make her sleep away from her husband. The punishment for the friend is to avoid conversation.

७२. ऋणकर्ता पिता शत्रु:

ऋणकर्ता पिता शत्रु माता च व्यभिचारिणी |

भार्यारूपवती शत्रु: पुत्र: शत्रुरपण्डित: ||

ऋण+कर्ता पिता शत्रु: | माता व्यभिचारिणी च (शत्रु: ) | रूपवती भार्या शत्रु: | अपण्डित: पुत्र: शत्रु: |

The father who leaves a debt for the son to clear is an enemy. The mother who is involved in immoral activities is an enemy. The wife who is beautiful is an enemy. The son who is not a learned person is an enemy. (i.e., These people cause trouble to the man).

७३. पिता रक्षति कौमारे

पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने |

रक्षन्ति वार्धके पुत्रा न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति ||

कौमारे पिता रक्षति | यौवने भर्ता रक्षति | वार्धके पुत्रा: रक्षन्ति | स्त्री स्वातन्त्र्यं न अर्हति |

The father protects the woman during her childhood. The husband protects her during youth. The sons protect her during her old age. The woman does not get to have independence |

७४. अग्निहोत्रं गृहं क्षेत्रम्

अग्निहोत्रं गृहं क्षेत्रं गर्भिणीं वृद्धबालकौ |

रिक्तहस्तेन नोपेयाद्राजानं दैवतं गुरुम् ||

अग्निहोत्रं,  गृहं, क्षेत्रं,  गर्भिणीं,  वृद्ध+बालकौ, राजानं, दैवतं, गुरुं (च) रिक्त+हस्तेन न उपेयात् |

Don’t approach empty-handed — homa, another person’s house, pilgrim center, pregnant lady, old person, child, king, god and guru.

७५. अहो प्रकृतिसादृश्यम्

अहो प्रकृतिसादृश्यं श्लेष्मणो दुर्जनस्य च |

मधुरै: कोपमायाति कटुकैरुपशाम्यति ||

अहो | श्लेष्मण: दुर्जनस्य च प्रकृति+सादृश्यम् | मधुरै: कोपं आयाति | कटुकै: उपशाम्यति |

Alas! There is the similarity in the nature of Kapha and the bad person. They become angry or aggressive with sweetness (i.e., sweet dishes and sweet words respectively). They subside with harshness (i.e., strong medicine and harsh words respectively).

Note:  The three main doshas or forces that act on the body are Vata, Pitta and Kapha.

७६. जनिता चोपनेता  च

जनिता चोपनेता  च यस्तु विद्यां प्रयच्छति |

अन्नदाता भयत्राता पञ्चैते पितर: स्मृता: ||

जनिता, उपनेता , य: तु विद्यां प्रयच्छति, अन्न+दाता, भय+त्राता च एते पञ्च पितर: स्मृता: |

These five fathers are to be remembered – the biological father, the person who did the upanayana karma, the guru who gives knowledge, the person who provides food, the person who protects from fear.

७७. दरिद्राय कृतं दानम्

दरिद्राय कृतं दानं शून्यलिङ्गस्य पूजनम् |

अनाथप्रेतसंस्कारमश्वमेधसमं विदु: ||

दरिद्राय कृतं दानं, शून्य+लिङ्गस्य पूजनम्,  अनाथ+प्रेत+संस्कारम् अश्वमेध+समम् (इति) विदु: |

Know that these are equivalent to the performance of the Ashvameda Yaagaa – the charity done to person in poverty, the worship done to an unattended linga and the cremation of the body of an orphan.

७८. दातृत्वं प्रियवक्तृत्वम्

दातृत्वं प्रियवक्तृत्वं धीरत्वमुचितज्ञता |

अभ्यासेन न लभ्यन्ते चत्वार: सहजा गुणा: ||

दातृत्वं, प्रियवक्तृत्वं, धीरत्वम्,  उचितज्ञता (इति) चत्वार: सहजा गुणा: अभ्यासेन न लभ्यन्ते |

These four in-born qualities namely charity, sweetness in speech, valour and knowledge of the appropriate action, cannot be obtained by sheer practice.

७९. अभुक्त्वा आमलकं पथ्यम्

अभुक्त्वा आमलकं पथ्यं भुक्त्वा तु बदरीफलम् |
कपित्थं सर्वदा पथ्यं कदली न कदाचन ||

अभुक्त्वा आमलकं पथ्यम् | भुक्त्वा तु बदरीफलम् | कपित्थं सर्वदा पथ्यम् |  कदली कदाचन न पथ्यम् |

It is appropriate to consume gooseberry, before eating food. It is recommended to eat the fruits of the five-leaved chaste tree after eating food. The wood-apple fruit is considered as an appropriate food at all times. Banana is not considered as a Pathyam food at any time.

Note: Pathyam is the appropriate digestible food recommended for specific body conditions.

८०. श्लोकार्धेन प्रवक्ष्यामि

श्लोकार्धेन प्रवक्ष्यामि यदुक्तं ग्रन्थकोटिभिः ।
परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम् ॥

यत् उक्तं ग्रन्थकोटिभिः (तत्) श्लोक+अर्धेन प्रवक्ष्यामि । पर+उपकारः पुण्याय | पर+पीडनं पापाय ॥

I will tell in half a verse, what has been told in crores of scriptures. Helping others will result in merit. Troubling others will result in sin.

Neethi Shastram – #7 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil.

First post – https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

६१. कोकिलानां स्वरो रूपम्
कोकिलानां स्वरो रूपं पातिव्रत्यन्तु योषिताम् |
विद्यारूपं विरूपाणां क्षमारूपं तपस्विनाम् ||

कोकिलानां रूपं स्वर: | योषिताम् तु पातिव्रत्यम् | विरूपाणां रूपं विद्या | तपस्विनां रूपं क्षमा |

The beautiful form of the cuckoo bird is its voice. The beauty of the women is in their chastity. Knowledge is the beauty of the bad-looking people. Forgiveness is the beauty of ascetics.

६२. पिबन्ति नद्य: स्वयमेव

पिबन्ति नद्य: स्वयमेव नाम्भ: खादन्ति न स्वादु फलानि वृक्षा: |
पयोधरा: सस्यमदन्ति नैव परोपकाराय सतां विभूतय: ||

नद्य: स्वयम् एव अम्भ: न पिबन्ति | वृक्षा: स्वादु फलानि न खादन्ति |
पयोधरा: सस्यं न अदन्ति एव | सतां विभूतय: परोपकाराय |

The rivers do not drink their own water. The trees do not eat their tasty fruits.  The clouds do not eat the plants (that grow due to its waters). The resources of the good people are meant to help others.

६३. पक्षिणां बलमाकाशम्

पक्षिणां बलमाकाशं मत्स्यानामुदकं बलम् |

दुर्बलस्य बलं राजा बालानां रोदनं बलम् ||

पक्षिणां बलम् आकाशं | मत्स्यानां बलम् उदकं | दुर्बलस्य बलं राजा | बालानां बलं रोदनम् |

The strength of the birds is the sky. The strength of the fishes is the water. The strength of the weak person is the ruler. The strength of the children is their cry.

६४. वृश्चिकस्य विषं पुच्छम्

वृश्चिकस्य विषं पुच्छं मक्षिकस्य विषं शिर: |

तक्षकस्य विषं दंष्ट्रा सर्वाङ्गं दुर्जने विषम् ||

वृश्चिकस्य पुच्छं विषम् | मक्षिकस्य शिर: विषम् | तक्षकस्य दंष्ट्रा: विषम् | दुर्जने सर्वाङ्गं विषम् |

The tail of the scorpion is poisonous. The head of the fly is poisonous. The teeth of the snake is poisonous. In the bad person, every part is poisonous.

६५. पुस्तकेषु च या विद्या

पुस्तकेषु च या विद्या परहस्ते च यद्धनम् |

समये तु परिप्राप्ते न सा विद्या न तद्धनम् ||

या विद्या पुस्तकेषु (अस्ति), यत् धनं परहस्ते (अस्ति) च, समये तु परिप्राप्ते, सा विद्या न, तत् धनं न |

The knowledge that is there in the books and the wealth that is present in another person’s hand is not considered as

knowledge and wealth respectively as they are not obtained in the right time (when the need is there).

६६. नश्यत्यनायकं कार्यम्

नश्यत्यनायकं कार्यं तथैव शिशुनायकम् |

स्त्रीनायकं तथोन्मत्तनायकं बहुनायकम् ||

अनायकं कार्यं नश्यति | तथा एव शिशु+नायकम् (नश्यति ) | स्त्री+नायकम् (नश्यति ) |  तथा उन्मत्त+नायकम् (नश्यति ) | बहु+नायकम् (नश्यति ) |

The task without a leader will perish. Similarly, the tasks having a child or a woman or a mad-person will perish. The task having multiple heads will also perish.

६७. अभ्यासानुसरी विद्या

अभ्यासानुसरी विद्या बुद्धि: कर्मानुसारिणी |

उद्योगसारिणी लक्ष्मी: फलं भाग्यानुसारि च ||

विद्या अभ्यास+अनुसरी | बुद्धि: कर्म+अनुसारिणी | लक्ष्मी: उद्योग+सारिणी | फलं भाग्य+अनुसारि च |

The knowledge gained will depend on the practice done. The intelligence gained will depend on the work done. The wealth gained will depend on the job undertaken. The fruits (of the all the work) will depend on the good fortune.

६८. वसन्तयौवना वृक्षा:

वसन्तयौवना वृक्षा: पुरुषा धनयौवना: |

सौभाग्ययौवना नार्यो बुधा विद्यासु यौवना: ||

वसन्त+यौवना वृक्षा: |  धन+यौवना: पुरुषा:| सौभाग्य+यौवना: नार्य: | विद्यासु यौवना: बुधा: |

The youth of trees is during the monsoon period. The youthfulness of men is when they have money. The youth of women is when they have good fortune.  The wise men have their youth when they are learning.

६९. वृथा वृष्टि:  समुद्रेषु

वृथा वृष्टि:  समुद्रेषु वृथा तृप्तेषु भोजनम् |

वृथा धनपतौ दानं दारिद्र्ये यौवनं वृथा ||

समुद्रेषु वृष्टि: वृथा | तृप्तेषु भोजनं वृथा | धनपतौ दानं वृथा | दारिद्र्ये यौवनं वृथा |

The rain on the ocean is not useful. For a satisfied person, more food does not serve any purpose. For a wealthy person, more money is not useful. For a man in poverty, the youthfulness passes away in vain.

७०. अर्था गृहे निवर्तन्ते

अर्था गृहे निवर्तन्ते श्मशाने मित्रबान्धवा: |

सुकृतं दुष्कृतं चैव गच्छन्तमनुगच्छति ||

गृहे अर्था: निवर्तन्ते | श्मशाने मित्रबान्धवा: (निवर्तन्ते) | सुकृतं गच्छन्तम् अनुगच्छति | दुष्कृतं च एव |

(When a person dies and leaves), the accumulated wealth parts with him in the house itself. The friends and relatives leave the person at the cemetery ground. The good deeds and the bad deeds are the only ones to go along with the person who is leaving (his body).

Neethi Shastram – #6 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil.

First post – https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

५१. अनभ्यासे विषं शास्त्रम्

अनभ्यासे विषं शास्त्रं अजीर्णे भोजनं विषम् | दरिद्रस्य विषं गोष्ठी वृद्धस्य तरुणी विषम् ||

अनभ्यासे शास्त्रं विषम् | अजीर्णे भोजनं विषम् | दरिद्रस्य विषं गोष्टि: | वृद्धस्य विषं तरुणी |

For the one who has not studied well, the scriptures are poison. For one who has not digested, food is poison. For the poor, the company of entertaining friends is poison. For the old man, the young wife will become the poison.

५२. जिह्वाग्रे वर्तते लक्ष्मी:

जिह्वाग्रे वर्तते लक्ष्मी: जिह्वाग्रे मित्रबान्धवा: | जिह्वाग्रे वन्धनप्राप्ति: जिह्वाग्रे मरणं ध्रुवम् ||

लक्ष्मी: जिह्वाग्रे वर्तते | मित्रबान्धवा: जिह्वाग्रे वर्तते | जिह्वाग्रे वन्धन+प्राप्ति: | जिह्वाग्रे ध्रुवं मरणम् |

Wealth is procured by the tip of the tongue (by its sweet speech). Friends and relatives are made by the tip of the tongue (by speaking good words). The tip of the tongue can cause you to be imprisoned (by speaking harsh words). The tip of the tongue can cause definite death.

५३. आदानदोषेण भवेत् दरिद्र:

आदानदोषेण भवेत् दरिद्रो दारिद्र्यदोषेण करोति पापम् | पापादवश्यं नरकं प्रयाति पुनर्दरिद्र: पुनरेव पापी ||

आदानदोषेण दरिद्र: भवेत् | दारिद्र्य+दोषेण पापम् करोति | पापात् अवश्यं नरकं प्रयाति | पुन: दरिद्र: | पुन: पापी एव |

By not doing charity, a person will be born as a poor man. Because of his poverty, he will commit sin. Due to the sin, he will definitely go to hell. Again, he will be born as a poor man. Again he will be a sinner only.

५४. अतिथिर्बालकश्चैव

अतिथिर्बालकश्चैव स्त्रीजनो नृपतिस्तथा | एते वित्तं न जानन्ति जामाता चैव पञ्चम: ||

अतिथि:, बालक: च एव, स्त्रीजन:, नृपति: तथा, जामाता च एव, एते पञ्चम: वित्तं न जानन्ति |

These five people namely the guest, the young boy, the women, the king and the son-in-law do not know wealth (i.e., the presence or absence of sufficient money).

५५. कुदेशश्च कुमित्रश्च

कुदेशश्च कुमित्रश्च कुराज्यं च कुबान्धवम् | कुभार्याश्च कुराष्ट्रश्च दूरत: परिवर्जयेत् ||

कुदेश: च कुमित्र: च कुराज्यं च कुबान्धवम् च कुभार्या: च कुराष्ट्र: च दूरत: परिवर्जयेत् |

Bad nation, bad friends, bad kingdom, bad relatives, bad wives and bad country are to be left at a distant place itself. (i.e., keep away from them).

५६. स्त्रीणां द्विगुण आहार:

स्त्रीणां द्विगुण आहारो बुद्धिश्चापि चतुर्गुणा | साहसं षट्गुणश्चैव कामोऽष्टगुण उच्यते ||

स्त्रीणां आहार: द्विगुण: | (तासां) बुद्धि: च अपि चतुर्गुणा | (तासां) साहसं षट्गुण: च एव | काम: अष्टगुण: (इति) उच्यते |

It is said that the wives consume twice the amount of food (compared to their husbands). Their intellect is four times that of their husbands. Their daring behavior is six times. Their desire is eight times.

५७. राजानं राष्ट्रजं पापम्

राजानं राष्ट्रजं पापं राजपापं पुरोहितम् | भर्तारं स्त्रीकृतं पापं शिष्यपापं गुरुं व्रजेत् ||

राष्ट्रजं पापं राजानं व्रजेत् | राजपापं पुरोहितं व्रजेत् | स्त्रीकृतं पापं भर्तारं व्रजेत् | शिष्यपापं गुरुं व्रजेत् |

The sin committed by the nation reaches the king. The sin committed by the king impacts his spiritual guide. The sin of the wife reaches the husband. The sin of the disciple impacts the teacher.

५८. गीते वाद्ये तथा

गीते वाद्ये तथा नृत्ते सङ्ग्रामे रिपुसङ्कटे | आहारे व्यवहारे च त्यक्तलज्जस्सुखी भवेत् |

गीते वाद्ये तथा नृत्ते सङ्ग्रामे रिपुसङ्कटे आहारे व्यवहारे च त्यक्त+लज्ज: सुखी भवेत् |

While singing, playing any instrument, dancing, waging war, while causing suffering to the enemy, while eating, while having dealings, the one who has given up shyness will become happy.

५९. रूपयौवनसंपन्ना

रूपयौवनसंपन्ना विशालकुलसंभवा: | विद्याहीना न शोभन्ते निर्गन्धा इव किंशुका: ||

रूप+यौवन+संपन्ना: विशाल+कुल+संभवा: विद्या+हीना: निर्गन्धा: किंशुका: इव न शोभन्ते |

Even if a person is endowed with youthfulness and beauty, even if he is born in a big family, the illiterate person will not shine, just like the non-fragrant flowers of the coral trees.

६०. त्यजेदेकं कुलस्यार्थे

त्यजेदेकं कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् | ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ||

कुलस्यार्थे एकं त्यजेत् | ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् | जनपदस्यार्थे ग्रामं त्यजेत् | आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् |

One person could be given up for the sake of a family. For the sake of a village, one family can be given up. For the sake of a nation, one village can be sacrificed. One’s immovable property should be given up for the sake of one’s own self. [Alternate meaning: The entire world should be given up for the sake of self realization].

Neethi Shastram – #5 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil.

First post – https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

४१. शिलास्थ गन्धलेपश्च

शिलास्थगन्धलेपश्च मार्जारोच्छिष्टभोजनम् | प्रतिबिम्बेक्षणं नीरे शक्रस्यापि श्रियं हरेत् ||

शिलास्थ+गन्धलेप: च, मार्जार+उच्छिष्ट+भोजनम् च, नीरे प्रतिबिम्ब+ईक्षणं च, शक्रस्य अपि श्रियं हरेत् |

Applying the sandalwood paste placed on a stone, eating the food touched by a cat and watching the reflection of self in water – these actions will cause lose of the wealth even for Indra himself.

४२. अजारज: खररज:

अजारज: खररज: तथा सम्मार्जनीरज: | स्त्रीणां पादरजश्चैव शक्रस्यापि श्रियं हरेत् ||

अजा+रज:, खर+रज:, तथा सम्मार्जनी+रज:. स्त्रीणां पाद+रज: च एव शक्रस्य अपि श्रियं हरेत् |

The feet dust of a she-goat, the feet dust of a donkey, the dust of a broom-stick and the feet dust of women – (if they are left to get accumulated) – will cause lose of the wealth even for Indra himself.

४३. कृषतो नास्ति दुर्भिक्षम्

कृषतो नास्ति दुर्भिक्षं जपतो नास्ति पातकम् | मौनत: कलहो नास्ति नास्ति जाग्रतो भयम् ||

कृषत: दुर्भिक्षं न अस्ति | जपत: पातकं न अस्ति | मौनत: कलह: न अस्ति | जागरत: भयं न अस्ति |

There is no famine for the one who farms. There is no sin committed by one who chants the divine names. There is no dispute for one who keeps quite. There is no fear for the one who is ever alert.

४४. एकोऽपि गुणवान्पुत्र:

एकोऽपि गुणवान्पुत्रो निर्गुणै: किं शतैरपि | एकश्चन्द्र: तमो हन्ति नक्षत्रै: किं प्रयोजनम् ||

एक: अपि पुत्र: गुणवान् | शतै: निर्गुणै: अपि किं ? एक: चन्द्र: तम: हन्ति | नक्षत्रै: किं प्रयोजनम् ?

One son with good characters is enough. What is the use of hundred sons with bad character? One moon can dispel the darkness (प्रकाशेत). What is the use of the numerous stars?

४५. प्रस्तावसदृशं वाक्यम्

प्रस्तावसदृशं वाक्यं स्वभावसदृशीं क्रियाम् | आत्मशक्तिसमं कोपं यो जानाति स पण्डित: ||

प्रस्ताव+सदृशं वाक्यं, स्वभाव+सदृशीं क्रियाम्, आत्म+शक्ति+समं कोपं, य: जानाति स: पण्डित: |

One who makes appropriate statements considering the situation; and takes the actions that suit his basic nature; and gets anger matching the amount of his strength is a wise man.

४६. विवादशीलां स्वयमर्थचोरिणी

विवादशीलां स्वयमर्थचोरिणीं परानुकूलां परिहासभाषिणीम् | अग्राशिनीमन्यगृहप्रवेशिनीं त्यजन्ति दशपुत्रमातरम् |

विवाद+शीलां, स्वयम्+अर्थ+चोरिणीं, पर+अनुकूलां, परिहास+भाषिणीं, अग्र+अशिनीम्, अन्य+गृह+प्रवेशिनीं (च) दशपुत्रमातरं (चेतपि) त्यजन्ति |

A lady who has a tendency to get into an argument, steals from her own house, supports outsiders, talks in a humiliating manner, eats before her husband takes his food, enters other houses – such a person is given up by people even if she is the mother of ten children.

४७. कार्येषु दासी

कार्येषु दासी करणेषु मन्त्री रूपेषु लक्ष्मी क्षमया धरित्री | स्नेहे च माता शयने तु वेश्या षट्कर्मयुक्ता कुलधर्मपत्नी ||

कार्येषु दासी, करणेषु मन्त्री, रूपेषु लक्ष्मी, क्षमया धरित्री, स्नेहे च माता, शयने तु वेश्या, षट्+कर्म+युक्ता कुल+धर्म+पत्नी |

The noble lady who protects the lineage and the dharma is endowed with these six actions – a servant in doing work, a minister in giving advice, Goddess Lakshmi in beauty, Mother earth in patience, a mother in friendship and a prostitute in the bed.

४८. न विषं विषमित्याहु:

न विषं विषमित्याहुर्ब्रह्मस्वं विषमुच्यते | विषमेकाकिनं हन्ति ब्रह्मस्वं पुत्र पौत्रकम् ||

विषं ‘विषं न’ इति आहु: | ब्रह्मस्वं विषम् उच्यते | विषं एकाकिनं हन्ति | ब्रह्मस्वं पुत्र पौत्रकम् |

Poison is not poison. The wealth of the Brahmin is poison. Poison kills only one person. The wealth of the Brahmin, when it is stolen from him, kills the children and grandchildren of the thief.

४९. शतनिष्को धनाढ्यश्च

शतनिष्को धनाढ्यश्च शतग्रामेण भूपति: | शताश्व: क्षत्रियो राजा शतश्लोकेन पण्डित: ||

शत+निष्क: धनाढ्य: च, शत+ग्रामेण भूपति:, शत+अश्व: क्षत्रिय: राजा, शत+श्लोकेन पण्डित: |

A person possessing 100 gold coins is a wealthy man. A man owning 100 villages is a landlord. A warrior who has 100 horses is a king. A person who knows 100 verses is a learned man.

५०. शकटं पञ्चहस्तेषु

शकटं पञ्चहस्तेषु दशहस्तेषु वाजिनम् | गजं हस्तसहास्रेण दुष्टं दूरेण वर्जयेत् ||

पञ्चहस्तेषु शकटं वर्जयेत् | दशहस्तेषु वाजिनम् वर्जयेत् | हस्त+सहस्रेण गजं वर्जयेत् | दुष्टं दूरेण वर्जयेत् |

Maintain a distance of 5 feet when a cart passes by. Move away for a distance of 10 feet when a horse passes by. Keep a distance of 1000 feet with the elephant. Stay as far away as possible from the bad person.

Neethi Shastram – #3, #4 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil.

First post – https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

२१. एकैका गौस्त्रय: सिंहा:

एकैका गौस्त्रय: सिंहा: पञ्च व्याघ्रा: प्रसूतिभि: | अधर्मान्नष्टसन्ताना धर्मात्सन्तानवर्धनी ||

प्रसूतिभि: गौ: एक+एका: (जायते) | प्रसूतिभि: सिंहा: त्रय: (जायन्ते) | व्याघ्रा: पञ्च |  अधर्मात् नष्टसन्ताना: | (परन्तु गौ: तु) धर्मात् सन्तानवर्धनी |

By the deliveries, cows are born one at a time. In a single delivery, three lions and five tigers would be born. But they lose their young ones due to adharma and the cow’s progeny grows due to dharma.

२२. बालार्क: प्रेतधूमश्च

बालार्क: प्रेतधूमश्च वृद्धस्त्री पल्वलोदकम् | रात्रौ दध्यन्नभुक्तिश्च आयु: क्षीणं दिने दिने ||

बाल+अर्क:, प्रेत+धूम:, वृद्ध+स्त्री, पल्वल+उदकम्, रात्रौ दधि+अन्न+भुक्ति: च दिने दिने आयु: क्षीणं (भवति) |

२३. वृद्धार्को होमधूमश्च

वृद्धार्को होमधूमश्च बालस्त्री निर्मलोदकम् | रात्रौ क्षीरान्नभुङ्क्तिश्च आयुर्वृद्धिर्दिनेदिने ||

वृद्ध+अर्क:, होम+धूम:, बाल+स्त्री:, निर्मल+उदकम्, रात्रौ क्षीर+अन्न+भुङ्क्ति:, च आयु: वृद्धि: दिने दिने |

२४. उत्तमं स्वार्जितं वित्तम्

उत्तमं स्वार्जितं वित्तं मध्यमं पितुरार्जितम् | अधमं भ्रातृवित्तं च स्त्रीवित्तमधमाधमम् ||

स्वार्जितं वित्तं उत्तमम् | पितु: आर्जितं मध्यमम् | भ्रातृवित्तम् अधमं | स्त्रीवित्तम् अधमाधमं च |

२५. उत्तमं कुलविद्याया

उत्तमं कुलविद्याया मध्यमं कृषिवाणिजात् | अधमं सेवकावृत्ति: मृतिश्चौर्योपजीवनम् ||

कुलविद्याया: वृत्ति: उत्तमम् | कृषिवाणिजात् वृत्ति: मध्यमम् | सेवकावृत्ति: अधमम् | चौर्योपजीवनं मृति: |

चौर्य+उपजीवनं

२६. उत्तमे च क्षणं कोप:

उत्तमे च क्षणं कोपो मध्यमे घटिकाद्वयम् | अधमे स्यादहोरात्रं पापिष्टे मरणान्तक: ||

उत्तमे कोप: क्षणं | मध्यमे घटिकाद्वयम् | अधमे स्यात् अहोरात्रम् | पापिष्टे मरणान्तक: |

२७. आत्मबुद्धि: सुखञ्चैव

आत्मबुद्धि: सुखञ्चैव गुरुबुद्धिर्विशेषत: | परबुद्धिर्विनाशाय स्त्रीबुद्धि: प्रलयङ्करी ||

आत्मबुद्धि: सुखं च एव | गुरुबुद्धि: विशेषत: | परबुद्धि: विनाशाय | स्त्रीबुद्धि: प्रलयङ्करी |

२८. अतिथौ तिष्टति

अतिथौ तिष्टति द्वारि ह्यपो गृह्णाति यो नर: | आपोशनं सुरापानं अन्नं गोमांसभक्षणम् ||

अतिथौ तिष्टति द्वारि (सति) हि य: नर: अपो  गृह्णात, आपोशनं  सुरापानम् | अन्नं गो+मांस+भक्षणम् |

While keeping the guest waiting at the door, if one drinks water, that water is considered as liquor. The food that the host eats is considered as the meat of the cow.

२९. दर्शनाच्चित्तवैकल्यम्

दर्शनाच्चित्तवैकल्यं स्पर्षनात्तु धनक्षय: | संयोगात्किल्बिषं पण्यस्त्रीणां प्रत्यक्षरक्षसाम् ||

प्रत्यक्षरक्षसाम् पण्यस्त्रीणां दर्शनात् चित्तवैकल्यम् | (तासां) स्पर्षनात् तु धनक्षय: | (तासां) संयोगात् किल्बिषम् |

३०. दासी मानधानं हन्ति

दासी मानधानं हन्ति हन्ति वेश्या धनादिकम् | आयूंषि विधवा हन्ति सर्वं हन्ति पराङ्गना ||

दासी मानधानं हन्ति | वेश्या: धनादिकम् हन्ति | विधवा आयूंषि हन्ति | सर्वं हन्ति पराङ्गना |

३१. न गच्छेत् राजयुग्मम्

न गच्छेत् राजयुग्मं च न गच्छेद्ब्राह्मणत्रयम् | चतुस्शूद्रा न गच्छेयुर्न गच्छेद्वैश्यपञ्चकम् ||

राजयुग्मं न गच्छेत् | ब्राह्मणत्रयं न गच्छेत् च | चतुस्शूद्रा न गच्छेयु: | वैश्यपञ्चकम् न गच्छेत् |

कार्यार्थं कति जना: न गन्तव्यम् इति एतस्मिन् श्लोके उक्तं अस्ति |

३२. उष: शशंस गार्ग्यस्तु

उष: शशंस गार्ग्यस्तु शकुनं तु बृहस्पति: | मनोजयं तु माण्डव्यो विप्रवाक्यो जनार्दन: ||

उष: (काल: उचितं भवति इति) गार्ग्य: तु शशंस | शकुनं (द्रष्टव्यं इति) बृहस्पति: | मनोजयं (पर्याप्तं इति) तु माण्डव्य: | विप्रवाक्य: (अनुसृत्य कुरु इति) जनार्दन: |

शशंस = उक्तवान् | कार्यं कदा करणीयं इति एतस्मिन् श्लोके उक्तं अस्ति |

३३. शर्वरीदीपकश्चन्द्र:

शर्वरीदीपकश्चन्द्र: प्रभातोद्दीपक: रवि: | त्रैलोक्यदीपको धर्म: सुपुत्र: कुलदीपक: ||

शर्वरीदीपक: चन्द्र: | प्रभात+उद्दिपक: रवि: | त्रैलोक्यदीपक: धर्म: | कुलदीपक: सुपुत्र: |

३४. स बन्धुर्यो हितेषु स्यात्स

स बन्धुर्यो हितेषु स्यात्स पिता यस्तु पोषक: | स सखा यत्र विश्वास: सा भार्या यत्र निर्वृति: ||

य: हितेषु स्यात् स: बन्धु: | य: तु पोषक: स: पिता | यत्र विश्वास: स: सखा | यत्र निर्वृति: सा भार्या |

निर्वृति: = सुखम्

३५. अर्थानामार्जने दु:खम्

अर्थानामार्जने दु:खमार्जितानां चरक्षणे | नाशे दु:खं व्यये दु:खं किमर्थं दु:खभाजनम् ||

अर्थानाम् आर्जने दु:खं | आर्जितानां च रक्षणे (दु:खम्) | नाशे दु:खम् | व्यये दु:खम् | किमर्थं दु:खभाजनम् ?

३६. हरिणापि हरेणापि

हरिणापि हरेणापि ब्रह्मणापि सुरैरपि | ललाटलिखिता रेखा परिमार्ष्टुं न शक्यते ||

हरिणा अपि हरेण अपि ब्रह्मणा अपि सुरै: अपि ललाट+लिखिता रेखा परिमार्ष्टुं न शक्यते |

परिमार्ष्टुम् = मार्जयितुम्

३७. घृतेन वर्धते बुद्धि:

घृतेन वर्धते बुद्धि: क्षीरेण आयुष्यवर्धनम् | शाकेन वर्धते व्याधि: मांसं मांसेन वर्धते ||

घृतेन बुद्धि: वर्धते | क्षीरेण आयुष्यवर्धनम् | शाकेन व्याधि: वर्धते | मांसेन मांसं वर्धते |

३८. उत्साह: साहसं धैर्यम्

उत्साह: साहसं धैर्यं बुद्धि: शक्ति: पराक्रम: | षडेते यत्र तिष्ठन्ति तत्र देवोऽपि तिष्ठति ||

उत्साह:, साहसं, धैर्यं, बुद्धि:, शक्ति:, पराक्रम: (च) एते षड् यत्र तिष्ठन्ति तत्र देव: अपि तिष्ठति |

३९. असन्तुष्टो द्विजो नष्ट:

असन्तुष्टो द्विजो नष्ट: संतुष्टश्चैव पार्थिव: | सलज्जा गणिका नष्टा निर्लज्जा च कुलाङ्गना ||

असन्तुष्ट: द्विज: नष्ट: | संतुष्ट: पार्थिव: च नष्ट: एव | सलज्जा गणिका नष्टा | निर्लज्जा कुलाङ्गना च नष्टा |

पार्थिव: = क्षत्रिय: | गणिका = वेश्यस्त्री |

४०. वेदमूलमिदं ब्रह्मम्

वेदमूलमिदं ब्रह्मं भार्यामूलमिदं गृहम् | कृषिमूलमिदं धान्यं धनमूलमिदं जगत् ||

वेदमूलम् इदं ब्रह्मम् | भार्यामूलम् इदं गृहम् | कृषिमूलम् इदं धान्यम् | धनमूलम् इदं जगत् |

ब्रह्मम् = विप्र: |

Neethi Shastram – #2 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil.

Previous post – https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

११. सर्वस्य गात्रस्य शिर: प्रधानम्

चाटुवाक्यम्

सर्वस्य गात्रस्य शिर: प्रधानं – सर्वेन्द्रियाणां नयनं प्रधानम् | षण्णां रसानां लवणं प्रधानं – भवेत् नदीनाम् उदकं प्रधानम् ||

सर्वस्य गात्रस्य प्रधानं शिर: | सर्वेन्द्रियाणां नयनं प्रधानम् | षण्णां रसानां लवणं प्रधानम् | नदीनाम् उदकं प्रधानम् भवेत् |

१२. मृत्पिण्डमेकं बहुभाण्डरूपम्

मृत्पिण्डमेकं बहुभाण्डरूपं – सुवर्णमेकं बहुभूषणात्मकम् | गोक्षीरमेकं बहुधेनुजातं – एक: परात्मा बहुदेहवर्ती ||

एकं मृत्पिण्डं बहुभाण्डरूपम् | एकं सुवर्णं बहुभूषणात्मकम | एकं गोक्षीरं बहुधेनुजातम् | एक: परात्मा बहुदेहवर्ती |

१३. अर्थातुराणां न गुरुर्न बन्धु:

अर्थातुराणां न गुरुर्न बन्धु: – कामातुराणां न भयं न लज्जा | विद्यातुराणां न सुखं न निद्रा – क्षुधातुराणां न रुचिर्न पक्वम् ||

अर्थातुराणां न गुरु: न बन्धु: | कामातुराणां न भयं न लज्जा | विद्यातुराणां न सुखं न निद्रा | क्षुधातुराणां न रुचि: न पक्वम् |

आतुराणां = इच्छन्तानां / पीडितानां |

१४. दाता दरिद्र: कृपणो धनाढ्य:

दाता दरिद्र: कृपणो धनाढ्य: – पापी चिरायु: सुकृती गतायु: | राजाऽकुलीन: सुकुलीच सेव्य: – कलौ युगे षड्गुणमाश्रयन्ति ||

कलौ युगे दाता दरिद्र: , कृपण: धनाढ्य: , पापी चिरायु: , सुकृती गतायु: , राजा अकुलीन: , सुकुली च सेव्य: (इति) षड्गुणमाश्रयन्ति |

१५. भार्यावियोग: सुजनापवाद:

भार्यावियोग: सुजनापवाद: – ऋणस्य शेषं कुजनस्य सेवा | दारिद्रियकाले प्रियदर्शनं च – विनाग्निना पञ्च दहन्ति कायम् ||

भार्यावियोग:, सुजन अपवाद:, ऋणस्य शेषं, कुजनस्य सेवा, दारिद्रियकाले प्रियदर्शनं च पञ्च अग्निना विना कायम् दहन्ति |

१६. पुस्तकं वनिता वित्तम्

पुस्तकं वनिता वित्तं परहस्तगतं गतम् | अथवा पुनरागच्छेत् जीर्णं भ्रष्टा च खण्डश: ||

पुस्तकं वनिता वित्तं च परहस्तगतं गतम् | अथवा पुनरागच्छेत् (पुस्तकं) जीर्णं, (वनिता) भ्रष्टा (वित्तं) खण्डश: च (भविष्यति) |

१७. आयुर्वित्तं गृहच्छिद्रम्

आयुर्वित्तं गृहच्छिद्रं मन्त्रौषधसमागमा: | दानमानावमानाश्च नव गोप्या मनीषिभि: ||

आयु:, वित्तं, गृहच्छिद्रं, मन्त्र+औषध+समागमा:, दान+मान+अवमाना: च नव मनीषिभि: गोप्या: |

१८. ऋणानुबन्धरूपेण

ऋणानुबन्धरूपेण पशुपत्नीसुतालया: | ऋणक्षये क्षयं यान्ति का तत्र परिवेदना ||

ऋणानुबन्धरूपेण पशु+पत्नी+सुत+आलया: | ऋणक्षये क्षयं यान्ति | तत्र का परिवेदना ?

१९. दूषकश्च क्रियाशून्यो

दूषकश्च क्रियाशून्यो निकृष्टो दीर्घकोपन: | चत्वार: कर्म चण्डाला जातिचण्डाल उत्तम: ||

दूषक: क्रियाशून्य: निकृष्ट: दीर्घकोपन: च चत्वार: कर्म चण्डालला: | (एतेभ्य:) जातिचण्डाल: उत्तम: |

२०. राजवत्पञ्चवर्षाणि

राजवत्पञ्चवर्षाणि दशवर्षाणि दासवत् | प्राप्ते तु षोडशे वर्षे पुत्रं मित्रवदाचरेत् ||

(पुत्रं) राजवत् पञ्चवर्षाणि (आचरेत्) | दशवर्षाणि दासवत् (आचरेत्) | प्राप्ते तु षोडशे वर्षे पुत्रं मित्रवत् आचरेत् |

Neethi Shastram – #1 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil.

१. सभा कल्पतरुं

सभा कल्पतरुं वन्दे वेदशाखोपजीवितं |
शास्त्रपुष्पसमायुक्तं विद्वत् भ्रमरशोभितम्  || १ ||

  • वन्दे = I salute
  • सभा कल्पतरुम् = the Kalpataru tree that is the congregation of Brahmanas or learned men
  • शास्त्र+पुष्प+समायुक्तं = endowed with the flowers of the shastras
  • वेद+शाख+उपजीवितम् = existing with the branches of the Vedas
  • विद्वत् भ्रमरशोभितम्  = decorated with the bees of scholars

सभा कल्पतरुं, वेदशाखोपजीवितं, शास्त्रपुष्पसमायुक्तं, विद्वत् भ्रमरशोभितम्  वन्दे |

२. प्रणम्य सर्वलोकेशम्

प्रणम्य सर्वलोकेशं देवदेवेश्वरं हरिम् ।
नीतिशास्त्रं  प्रवक्ष्यामि सर्वशास्त्रसंमतम् || २ ||

सर्वलोकेशं देवदेवेश्वरं हरिम् प्रणम्य,  सर्वशास्त्रसंमतं नीतिशास्त्रं  प्रवक्ष्यामि  |
Saluting Hari, the Lord of Lords, I expound the Niti Shastra which fits in with all Shastras.

३. सत्यं माता

धर्म: उवाच
सत्यं माता पिता ज्ञानं धर्मो भ्राता दया सखा |
शान्ति: पत्नी क्षमा पुत्र: षडेते मम बान्धवा: || ३ ||

माता  सत्यं | पिता ज्ञानं | भ्राता धर्म: | सखा दया | पत्नी शान्ति: | पुत्र: क्षमा | एते षड् मम बान्धवा: |
Dharma Said:
Truth is Mother. Knowledge is Father. Dharma is brother. Compassion is friend. Peace is wife. These six are my kin.

४. प्राणं वापि

भीम: उवाच
प्राणं वापि परित्यज्य मानमेवाभिरक्षयेत् |
अनित्यो भवति प्राणो मानस्त्वाचन्द्रतारकम् || ४ ||

प्राणं वापि  परित्यज्य मानम् एव अभिरक्षयेत् | प्राण: अनित्य: भवति |  मान: तु आचन्द्रतारकम् (नित्य: भवति) |
Bheema said:
Protect honour even by renouncing life. Life is impermanent. Mind is (permanent) like moon and stars.

५. आमन्त्रनोत्सवा:

अर्जुन उवाच
आमन्त्रणोत्सवा विप्रा गावो नवतृनोत्सवा: |
भर्त्रागमोत्सवा नार्य: सोऽहंकृष्ण रणोत्सव: || ५ ||

(हे) कृष्ण | विप्रा: आमन्त्रण+उत्सवा: | गाव: नव+तृन+उत्सवा: | भर्तृ+आगम+उत्सवा: नार्य: | स: अहं रण+उत्सव: |
Arjuna said:
Hey Krishna, feast gives pleasure to Brahmins. Cows are pleased by the fresh grass. Women celebrate the arrival of their husbands. War is the celebration for me.

६. मातृवत् परदारांश्च

नकुल: उवाच
मातृवत् परदारांश्च परद्रव्याणि लोष्टवत् ।
आत्मवत् सर्वभूतानि यः पश्यति स पश्यति ॥ ६ ||

यः परदारान् मातृवत् पश्यति च, यः परद्रव्याणि लोष्टवत् पश्यति च,  यः सर्वभूतानि आत्मवत् पश्यति च, स: पश्यति |
One who sees other’s wives as mother, the wealth of others as stone, and all beings as self, he sees (like a seer).

७. अनित्यानि शरीराणि

सहदेव: उवाच

अनित्यानि शरीराणि विभवो नैव शाश्वतः ।
नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसङ्ग्रहः ॥ ७ ||

शरीराणि  अनित्यानि | विभव: शाश्वतः न एव । मृत्युः नित्यं सन्निहित: |  (अथ: ) धर्मसङ्ग्रहः कर्तव्य: |
Sahadeva said:
Bodies are impermanent. Wealth is not permanent. Death is always present. (Therefore), acquire Dharma.

८. औदुम्बराणि पुष्पाणि

श्रीकृष्ण: उवाच
औदुम्बराणि पुष्पाणि श्वेतवर्णं च वायसम् ।
मत्स्यपादं जले पश्येन्न नारीहृदयस्थितम् || ८ ||

औदुम्बराणि पुष्पाणि च, श्वेतवर्णं वायसम् च, जले मत्स्यपादं च पश्येत् |  नारीहृदयस्थितं न पश्येत् |
Krishna said:
One may see flowers in Udumbara tree, white crow and foot of fish in water, (but) not what is in a woman’s heart.

९. दुर्भिक्षे च अन्नदातारं

श्रीकृष्ण: उवाच
दुर्भिक्षे च अन्नदातारं सुभिक्षे च हिरण्यदम् |
चतुरोऽहं नमस्यामि रणे धीरमृणे शुचिम् || ९ ||

दुर्भिक्षे अन्नदातारं च, सुभिक्षे हिरण्यदम् च, रणे धीरं च, ऋणे शुचिं च,
चतुर: अहं नमस्यामि |
Sri Krishna said:
I will salute one who offers food in famine, gold in prosperity, one who is courageous in war, and one who is devoid of debt.

१०. विप्रहस्ते धनं दद्यात्

कर्ण: उवाच
विप्रहस्ते धनं दद्यात् स्वभार्यासु च यौवनम् |
स्वामिकार्येषु च प्राणं निश्चयो मम माधव || १० ||

(हे) माधव | विप्रहस्ते धनं दद्यात् | स्वभार्यासु यौवनम् च | स्वामिकार्येषु प्राणं च | (इति) मम निश्चय: |
Karna said:
Hey Krishna, give wealth to the Brahmin, spend youth with wife, life in service of the Lord. This is my firm conviction.

Links to later posts: