Neethi Shastram – #21 (Subhashitam) 201-210

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil. This post covers Subhashitams numbered #201 to #210.

Link to all the posts – https://nivedita2015.wordpress.com/category/shlokas/subhashitam/neethi-shastram/

Link to the first post –
https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

Shloka 201

अनवसरे यत् पठितं सुभाषितमपि भवति हासाय । रहसि प्रौढवधूनां रतिसमये वेदपाठ इव​ ॥

अनवसरे च यदुक्तं सुभाषितं तच्च भवति हास्याय  –  पाठान्तरम्  ।

अनवसरे यत् पठितम् सुभाषितम् अपि भवति हासाय रहसि प्रौढवधूनाम् रतिसमये वेदपाठः इव​

अनवसरे यत् पठितं सुभाषितम् अपि, रहसि प्रौढवधूनां रतिसमये वेदपाठः इव​ हासाय भवति

That which (यद्) is read (पठित), even if (अपि) it is the wise sayings or Shubhashitams (सुभाषित), becomes (भवति-भू) a joke, i.e., for the sake of fun (हास), when done at an inappropriate time (अनवसर),  like (इव) the lessons on Vedas (वेद-पाठ) taught at the time of making love (रति-समय) in secrecy (रहस्) with one’s bold and grown-up wife (प्रौढ-वधू).

Shloka 202

युक्तियुक्तं वचो ग्राह्यं बालादपि शुकादपि अयुक्तमपि न ग्राह्यं साक्षादपि बृहस्पतेः ॥

युक्तियुक्तं वचः ग्राह्यं बालात् अपि शुकात् अपि अयुक्तम् अपि न ग्राह्यं साक्षात् अपि बृहस्पतेः

बालात् अपि शुकात् अपि (वा) युक्तियुक्तं वचः ग्राह्यं (भवति) अपि (च) साक्षात् बृहस्पतेः अपि अयुक्तं (वचः) न ग्राह्यं (भवति) 

The advice (वचस्), which is endowed with reasoning (युक्ति-युक्त), should be accepted (ग्राह्य) even (अपि) if it is from a child (बाल) or a parrot (शुक). Absurd (अयुक्त) suggestions should not (न) be taken (ग्राह्य) even (अपि) if it is directly (साक्षात्) from Bruhaspati (बृहस्पति), the Guru of the Devas.

Shloka 203

धान्यानि कीर्णानि यथा पृथिव्यां संमार्जनी सञ्चिनुते वृथैव
मूढस्तथा सञ्चिनुते धनानि दाता च भोक्ता च परोऽस्ति तस्य ॥

धान्यानि कीर्णानि यथा पृथिव्यां संमार्जनी सञ्चिनुते वृथा एव मूढः तथा सञ्चिनुते धनानि दाता च भोक्ता च परः अस्ति तस्य

यथा संमार्जनी प्रुथिव्यां कीर्णानि धान्यानि वृथा एव सञ्चिनुते, तथा मूढः धनानि (वृथा एव) सञ्चिनुते तस्य (धनस्य) दाता च भोक्ता च परः अस्ति 

Just as the broomstick (संमार्जनी) gathers (सञ्चिनुते सम्+चि) the grains (धान्य) scattered (कीर्ण) on the ground (पृथिवी), just in vain (वृथा एव), i.e., without any benefit for itself, the foolish person (मूढ) accumulates (सम्+चि) the wealth (धन) without any benefit for himself. The giver (दातृ) and the enjoyer (भोक्तृ) of that (तद्) wealth is (अस्) going to be a different person (पर). The miser will not get to enjoy the wealth.

Shloka 204

व्यापारान्तरमुत्सज्य वीक्षमाणो वधूमुखम् । यो गृहष्वेव निद्राति दरिद्राति स दुर्मतिः ॥

व्यापारान्तरम् उत्सज्य वीक्षमाणः वधूमुखम्  यः गृहषु एव निद्राति दरिद्राति सः दुर्मतिः ।

यः व्यापारान्तरम् उत्सज्य वधूमुखं वीक्षमाणः गृहषु एव निद्राति, दुर्मतिः सः दरिद्राति ।

One (यद्) who sleeps (निद्राति) all the time at home (गृह) itself (एव), looking (वीक्षमाण) at the face of his young wife (वधू-मुख), giving up (उत्सज्य) the trade balance (व्यापारान्तर), i.e., not taking care of the business, that (तद्) foolish person (दुर्मति) brings in poverty (दरिद्राति).

Shloka 205

दीपच्छाया नरच्छाया हन्ति पुण्यं पुरातनम् साचेद्वेदविदस्छाया हन्ति पापं पुरातनम्

दीपच्छाया नरच्छाया हन्ति पुण्यं पुरातनम् साचेत् वेदविदः छाया हन्ति पापं पुरातनम्

दीपच्छाया नरच्छाया (च) पुरातनं पुण्यं हन्ति । साचेत् वेदविदः छाया पुरातनं पापं हन्ति ।

The shadow of the light (दीपच्छाया) from the lamp and the shadow of people (नरच्छाया) will destroy (हन्ति-हन्)  all the benefits of good deeds (पुण्य) done in the past (पुरातन), if one crosses those shadows. While that is so (सा चेत्),  the shadow (छाया) of a Vedic Scholar (वेदविद्)  destroys (हन्ति-हन्)  all the bad deeds (पाप) done in the past (पुरातन).

Shloka 206

नारायणेति शब्दोऽस्ति वागस्ति वशवर्तिनी । तथापि नरके मूढाः पतन्तीति किमद्भुतम् ॥

नारायणः इति शब्दः अस्ति वाक् अस्ति वशवर्तिनी तथा अपि नरके मूढाः पतन्ति इति किम् अद्भुतम् ।

नारायणः इति शब्दः अस्ति । वाक् वशवर्तिनी अस्ति । तथा अपि मूढाः नरके पतन्ति इति किम् अद्भुतम् ।

There exists (अस्ति) the word (शब्द) referred as (इति) Naaraayana (नारायण). One’s power to speak (वाक्) existgs (अस्ति) within one’s control  (वशवर्तिन्). Yet (तथा अपि) the foolish people (मूढ) fall (पतन्ति – पत्) into Hell (नरक). How (किम्) surprising (अद्भुत) is this (इति).

Shloka 207

तृणादपि लघुस्तूलः तूलादपि च याचकः । वायुना किं न नीतोऽसौ मामयं याचयेदिति ॥ 

तृणात् अपि लघुः तूलः तूलात् अपि च याचकः  वायुना किम् न नीतः असौ माम् अयम् याचयेत् इति ।

तृणात् अपि तूलः लघुः । तूलात् अपि च याचकः । असौ वायुना किं (किमर्थं) न नीतः ? (वायुः वदति) अयं मां याचयेत् इति (मया न नीतः) ।

Compared to a blade of grass (तृण), cotton (तूल) is lighter (लघु). Compared to even (अपि च) cotton (तूल), the beggar who requests for some help (याचक) is more insignificant. If so, why is it that किं (किमर्थं) such a person (अदस्) is not (न) dragged (नीत) by the wind (वायु) ? The Wind God says that “I don’t drag him along with me fearing that (इति) he (इदम्) might beg (याच्) from me (अस्मद्) also”.

Shloka 208

दुर्जनः सज्जनात् पूर्वं पूज्यतां तेन किं सताम् । पूर्वं प्रक्षालितः पाद आननादधिकः किमु ॥ 

दुर्जनः सज्जनात् पूर्वम् पूज्यताम् तेन किम् सताम् पूर्वम् प्रक्षालितः पादः आननात् अधिकः किमु ।

दुर्जनः सज्जनात् पूर्वं पूज्यताम् । तेन सतां किम् ।  पूर्वं प्रक्षालितः पादः आननात् अधिकः किमु ।

Let the bad people (दुर्जन) be revered (पूज्) even before (पूर्वम्) the good people (सज्जन) । How does it matter to the good people (सत्) ? Does (किमु) the feet (पाद) that is washed (प्रक्षालित) first (पूर्वम्) become more important (अधिक) than the face (आनन) ।

Shloka 209

उपकारिषु यः साधुः साधुत्वे तस्य को गुणः । अपकारिषु यः साधुः स साधुः सद्भिरुच्यते ॥

उपकारिषु यः साधुः साधुत्वे तस्य कः गुणः अपकारिषु यः साधुः सः साधुः सद्भिः उच्यते ।

यः उपकारिषु साधुः तस्य साधुत्वे कः गुणः ।  यः अपकारिषु साधुः सः साधुः (इति) सद्भिः उच्यते ।

What (किम्) greatness (गुण) is there in his (तद्) goodness (साधुत्व) of one who (यद्) is good (साधु) to those who helped him (उपकारिन्) ?  The wise men (सत्) say (वच्) that one who (यद्) is good (साधु) to those who did bad things to him (अपकारिन्), that person (तद्) is to be considered as being really good (साधु).   

Shloka 210

श्रुतिस्मृती तु विप्राणां चक्षुषी द्वे विनिर्मिते । एकेन हीनः काणस्स्यात् द्वाभ्यामन्धः प्रकीर्तितः ॥

श्रुतिस्मृती तु विप्राणां चक्षुषी द्वे विनिर्मिते एकेन हीनः काणः स्यात् द्वाभ्याम् अन्धः प्रकीर्तितः ।

श्रुतिस्मृती तु विप्राणां द्वे चक्षुषी विनिर्मिते । एकेन हीनः काणः स्यात् । द्वाभ्याम् (हीनः) अन्धः प्रकीर्तितः ।

श्रुतिस्मृती तु विप्राणां द्वे चक्षुषी विनिर्मिते । एकेन हीनः काणः स्यात् । द्वाभ्याम् (हीनः) अन्धः प्रकीर्तितः ।

The Vedas and the Smritis (श्रुति-स्मृति) are verily (तु) laid out (विनिर्मित) as the two (द्वे) eyes (चक्षुस्) of Brahmins (विप्र). A person who is devoid (हीन) of one (एक) is considered (अस्) to be a one-eyed person (काण). A person devoid (हीन) of both (द्वि) is considered (प्रकीर्तित) to be a blind man (अन्ध) ।

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s