Neethi Shastram – #19 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil. This post covers Subhashitams numbered #181 to #190.

Link to all the posts –https://nivedita2015.wordpress.com/category/shlokas/subhashitam/neethi-shastram/

Link to the first post –
https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

Shloka 181

समम् अब्राह्मणे दानं सहस्रं ब्राह्मणब्रुवे ।
अयुतं श्रोत्रिये दानम् अनन्तं वेदपारगे ॥

समम् अब्राह्मणे दानम् सहस्रम् ब्राह्मणब्रुवे अयुतम् श्रोत्रिये दानम् अनन्तम् वेदपारगे ।

अब्राह्मणे दानं समम् । ब्राह्मणब्रुवे सहस्रम् । श्रोत्रिये दानम् अयुतम् । वेदपारगे अनन्तम् ।

The charity (दान) done to a person who is not a Brahmana (अब्राह्मण)  yields normal (सम) benefit. The charity (दान) done to a person who is a name-sake Brahmana (ब्राह्मण-ब्रुव) yields thousand times (सहस्र) benefit.  The charity (दान) done to a Brahmana who has learnt the Vedas (श्रोत्रिय) yields ten-thousand times (अयुत) benefit.  The benefit of doing charity (दान) to a Brahmana who has understood the essence of the Vedas (वेद-पारग) is endless (अनन्त). 

Shloka 182

येषां त्रयी वाग्विधेया तेषां वाचा समीरितम् ।
अलभ्यमपि लभ्यं स्यात् इति त्रय्यनुशासनम्

येषाम् त्रयी वाग्विधेया तेषाम् वाचा समीरितम् अलभ्यम् अपि लभ्यम् स्यात् इति त्रय्यनुशासनम्।

येषां त्रयी वाग्विधेया तेषां वाचा समीरितम् अलभ्यम् अपि लभ्यं स्यात् इति त्रयी-अनुशासनम् ।

Those (यद्) for whom the Vedas (त्रयी) are known by heart (वाग्-विधेया), by their (तद्) words (वाक्), that which is uttered (समीरित),  even (अपि) if that thing is not obtainable (अलभ्य), it would become (स्यात्-अस्) obtainable (लभ्य). This (इति) is the ordinance of the Vedas (त्रयी-अनुशासन).

Shloka 183

ब्राह्मणा यानि भाषन्ते मन्यन्ते तानि देवताः ।
सर्वदेवमया विप्रा न तद्वचनमन्यथा ॥

ब्राह्मणाः यानि भाषन्ते मन्यन्ते तानि देवताः सर्वदेवमयः विप्रः न तद्-वचनम् अन्यथा ।

ब्राह्मणाः यानि भाषन्ते, देवताः तानि मन्यन्ते । विप्रः सर्वदेवमयः । तद्वचनम् अन्यथा न  ।

Those (यानि-यद्) words that the Brahmins (ब्राह्मण) say (भाषन्ते-भास), the Divine Beings (देवता) regard (मन्यन्ते-मन्) those (तानि-तद्) words to be true. The wise Brahmin (विप्र) is filled completely with all the Vedas (सर्व-देव-मय). Their words (तद्-वचन) can not (न) be otherwise (अन्यथा).

Shloka 184

उपचारः कर्तव्यो यावत् अनुत्पन्न-सौहृदाः पुरुषाः । उत्पन्न-सौहृदानाम् उपचारः कैतवं भवति ॥ 

उपचारः कर्तव्यः यावत् अनुत्पन्न-सौहृदाः पुरुषाः  उत्पन्न-सौहृदानाम् उपचारः कैतवं भवति ।

यावत् पुरुषाः अनुत्पन्न-सौहृदाः (तावत्) उपचारः कर्तव्यः । उत्पन्न-सौहृदानाम् उपचारः कैतवं भवति ।

The Reverential polite behaviour (उपचार) should be carried out (कर्तव्य) as long as (यावत्)  those people (पुरुष) are those towards whom affection has not risen (अनुत्पन्न-सौहृद). The reverence (उपचार) of those towards whom affection has risen (उत्पन्न-सौहृद) becomes (भवति-भू) hypocrisy (कैतव).

Shloka 185

अन्धे तमसि वार्थक्ये कर्दमाम्बुपदेषु च ।
विश्वामित्राऽहिपशुषु दण्डं शतगुणं भवेत्

अन्धे तमसि वार्थक्ये कर्दम-अम्बु-पदेषु च विश्व-अमित्र-अहि-पशुषु दण्डं शतगुणं भवेत् ।

अन्धे तमसि वार्थक्ये कर्दम-अम्बु-पदेषु विश्वामित्र-अहि-पशुषु च दण्डं शतगुणं भवेत् ।

While one is blind (अन्ध) or in the dark (तमस्) or during old age (वार्थक्य) or while in the paths that are filled with filthy water (कर्दम-अम्बु-पद)  and (च) in the presence of the universal enemies like snake and wild animals (विश्वामित्र-अहि-पशु) the stick (दण्ड) ought to become (भवेत्-भू) hundred times (शत-गुण) more useful. 

Shloka 186

वाङ्माधुर्यात् सर्वलोकप्रियत्वम् वाक्पारुष्यात् सर्वलोकाप्रियत्वम्
को वा लोके कोकिलस्य उपकारः को वा लोके गर्दभस्यापकारः

वाक्-माधुर्यात् सर्व-लोक-प्रियत्वम् वाक्-पारुष्यात् सर्व-लोक-अप्रियत्वम् कः वा लोके कोकिलस्य उपकारः कः वा लोके गर्दभस्य अपकारः । 

वाङ्माधुर्यात् सर्वलोकप्रियत्वम् । वाक्पारुष्यात् सर्वलोकाप्रियत्वम् । कः वा लोके कोकिलस्य उपकारः ।  कः वा लोके गर्दभस्य अपकारः । 

The affection of everyone in the world (सर्व-लोक-प्रियत्व) is obtained through sweet speech (वाक्-माधुर्य). The aversion of everyone in the world (सर्व-लोक-अप्रियत्व) is gained through harsh words (वाक्-पारुष्य). In this world (लोक), why else (कः वा – किम् वा) there is felicitation (उपकार) for the Cuckoo (कोकिल) ? In this world (लोक), why else (कः वा – किम् वा) there is disdain (अपकार) for the donkey (गर्दभ) ? (It is due to the way they sound). 

Shloka 187

अहो सुसदृशी वृत्तिः मद्दलस्य खलस्य च ।
यावत् मुखगतं पिण्डं तावत् मधुरभाषणम् ॥

अहो सुसदृशी वृत्तिः मद्दलस्य खलस्य च यावत् मुखगतम् पिण्डम् तावत् मधुरभाषणम्

अहो मद्दलस्य खलस्य च सुसदृशी वृत्तिः । यावत् मुखगतं पिण्डं तावत् मधुरभाषणम्

O (अहो) ! The actions (वृत्ति) of the Mrudanga and (च) the wicked person (खल) has so much resemblance (सुसदृशी).  As long as (यावत्) the food (for the wicked person) or Semolina (for the Mrudanga) (पिण्ड) has been provided to the mouth (of the wicked person) or the sides (of the Mrudanga) (मुखगत) only till then (तावत्) the words or the sound will be pleasant (मधुर-भाषणम्).  

Shloka 188

हीनाश्रयो न कर्तव्यः कर्तव्यो महदाश्रयः ।
ईशाश्रयात् महानागः पप्रच्छ गरुडं सुखम् ॥

हीन-आश्रयः न कर्तव्यः कर्तव्यः महत्-आश्रयः ईश-आश्रयात् महानागः पप्रच्छ गरुडं सुखम् ।

हीनाश्रयः न कर्तव्यः । महदाश्रयः कर्तव्यः  ।  महानागः  ईशाश्रयात् गरुडं सुखम् पप्रच्छ ।

Seeking the refuge of a weak person (हीनाश्रय) ought not (न) to be done (कर्तव्य). Seeking the refuge of great people (महदाश्रय) ought to be done (कर्तव्य). The great snake (महानाग) due to the refuge provided by Shiva (ईशाश्रय), enquired (पप्रच्छ – प्रछ्) Garuda (गरुड) about its wellbeing (सुख). 

Shloka 189

आपदर्थं धनं रक्षेत् श्रीमताम् आपदः कुतः ।
सा चेदपगता लक्ष्मी सञ्चितन्तु विनश्यति ॥

आपत्-अर्थम् धनम् रक्षेत् श्रीमताम् आपदः कुतः सा चेत् अपगता लक्ष्मी सञ्चितम् तु विनश्यति ।

आपत्-अर्थं धनं रक्षेत् । श्रीमताम् आपदः कुतः । सा लक्ष्मी अपगता चेत् सञ्चितं तु विनश्यति ।

The wealth (धन) has to be saved (रक्षेत् – रक्ष्) for the difficult circumstance (आपत्-अर्थम्). For the wealthy person (श्रीमत्) , where (कुतः) are the difficult situations (आपद्) ? If (चेत्) that (सा-तद्) Lakshmi or wealth (लक्ष्मी) is gone (अपगता), that which has been accumulated (सञ्चित), definitely (तु) gets destroyed (विनश्यति – वि+नश्). 

Shloka 190

गुरुं गां दैवतं तीर्थं घृतं मधु चतुष्पथम् ।
प्रदक्षिणं प्रकुर्वीत प्रज्ञातांश्च वनस्पतीन्

गुरुम्  गाम् दैवतम् तीर्थम् घृतम् मधु चतुष्पथम् प्रकुर्वीत प्रज्ञातान् च वनस्पतीन् ।

गुरुं गां दैवतं तीर्थं घृतं मधु चतुष्पथं प्रज्ञातान् वनस्पतीन् च प्रदक्षिणं प्रकुर्वीत ।

Circumambulation (प्रदक्षिण) ought to be done (प्रकुर्वीत) when one comes across one’s Guru (गुरु) or a Cow (गो) or Divine Beings (दैवत) or holy place (तीर्थ), or Ghee (घृत) or Honey (मधु) or road junctions (चतुष्पथ) and (च) the well-known (प्रज्ञात) trees (वनस्पति).  

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s