Neethi Shastram – #18 (Subhashitam) – 171 to 180

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil. This post covers Subhashitams numbered #171 to #180. 

Link to all the posts – https://nivedita2015.wordpress.com/category/shlokas/subhashitam/neethi-shastram/

Link to the first post –
https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

Shloka 171

यत्र विद्यागमो नास्ति यत्र नास्ति धनागमः ।
यत्र चात्मसुखं नास्ति न तत्र दिवसं वसेत् ॥

यत्र विद्यागमः न अस्ति यत्र न अस्ति धनागमः यत्र च आत्मसुखम् न अस्ति न तत्र दिवसम् वसेत् ।

यत्र विद्या-आगमः न अस्ति, यत्र धन-आगमः न अस्ति, यत्र आत्म-सुखं च न अस्ति, तत्र दिवसं न वसेत् ।

Where (यत्र) there is no (न अस्ति-अस्) inflow of knowledge (विद्या-आगम), where (यत्र) there is no (न अस्ति) inflow of wealth, where there is no (scope) (न अस्ति) for one’s own happiness (आत्म-सुख), don’t (न) stay (वसेत् – वस्) even for a day (दिवसम्) in such a place (तत्र).

Shloka 172

असारभूते संसारे सारमेतत् चतुष्टयम् ।
काशीवासः सतां सङ्गो गङ्गा च विष्णुपूजनम् ॥

असारभूते संसारे सारम् एतत् चतुष्टयम् काशीवासः सताम् सङ्गः  गङ्गा च विष्णुपूजनम् ।

काशीवासः सतां सङ्गः  गङ्गा विष्णुपूजनं च  एतत् चतुष्टयम् असारभूते संसारे सारम् ।

In this essence-less (असारभूत) worldly life (संसार), these (एतद्) four (चतुष्टय) are the essence (सार) – residing in Kashi (काशी-वास), the company (सङ्ग) of the good men (सत्) , River Ganga (गङ्गा) and the worship of Vishnu (विष्णु-पूजन).

Shloka 173

चत्वारो वित्तदायादा धर्माग्निनृपतस्कराः ।
ज्येष्टपुत्रावमानेन त्रयः कुप्यन्ति सोदराः ॥

चत्वारः वित्त-दायादाः धर्म-अग्नि-नृप-तस्कराः ज्येष्टपुत्र-अवमानेन त्रयः कुप्यन्ति सोदराः ।

धर्म-अग्नि-नृप-तस्कराः चत्वारः वित्तदायादाः । ज्येष्टपुत्रावमानेन त्रयः सोदराः कुप्यन्ति ।

There are four (चत्वार) siblings of wealth (वित्त-दायाद)  namely Dharma, Fire, Ruler and Thief (धर्म-अग्नि-नृप-तस्कर). The other three (त्रि) brothers (सोदर) become angry (कुप्यन्ति-कुप्), by disrespect shown towards the first son, i.e., Dharma (ज्येष्ट-पुत्र-अवमान). If Dharma is not followed, the wealth will be taken away by some natural calamity or by the ruler or by a thief.

Shloka 174

ज्योतिषं व्यावहारञ्च प्रायश्चित्तं चिकित्सकम् ।
विना शास्त्रेण यो ब्रुयात् तम् आहुः ब्रह्मघातकम् ॥

ज्योतिषम् व्यावहारम् च प्रायश्चित्तम् चिकित्सकम् विना शास्त्रेण यः ब्रुयात् तम् आहुः ब्रह्म-घातकम् ।

यः विना शास्त्रेण ज्योतिषं व्यावहारं प्रायश्चित्तं चिकित्सकं च ब्रुयात् तं ब्रह्मघातकम् आहुः ।

Without (विना) proper study of the scriptures (शास्त्र), one who (यद्) tells (i.e., provides advice) (ब्रुयात्-ब्रु) related to astrology (ज्योतिष), judicial procedures (व्यावहार), atonement (प्रायश्चित्त) or medical treatment (चिकित्सक), it is told that he (तद्) is said (आहुः-ब्रू) to be a Brahmahatti (ब्रह्म-घातक), one who performed the gravest sin of killing a Brahmana.

Shloka 175

यत् मनीषिपदाम्भोजरजःकणपवित्रितम् ।
तदेव भवनं नो चेत् भकारः तत्र लुप्यते ॥

यत् मनीषि-पद-अम्भोज-रजः-कण-पवित्रितम् तद् एव भवनम् नो चेत् भकारः तत्र लुप्यते ।

यत् मनीषि-पद-अम्भोज-रजः-कण-पवित्रितं तद् एव भवनम् । नो चेत् भकारः तत्र लुप्यते ।

Only (एव) that (तद्) which (यद्) is purified by the dust particles of the lotus feet of a wise man (मनीषि-पद-अम्भोज-रजः-कण-पवित्रित) is a house (भवन). Else (नो चेत्)  the letter Bha (भकार) is lost (लुप्यते-लुप्) in it (तत्र) and Bhavanam becomes vanam, i.e., forest.

Shloka 176

दातारं कृपणं मन्ये सर्वमादाय गच्छति ।
अदाता पुरुषस्त्यागी सर्वं दत्वा एव गच्छति ॥

दातारम् कृपणम् मन्ये सर्वम् आदाय गच्छति अदाता पुरुषः त्यागी सर्वम् दत्वा एव गच्छति ।

दातारं कृपणं मन्ये (यतः) सर्वम् आदाय गच्छति । अदाता पुरुषः त्यागी । सर्वं दत्वा एव गच्छति ।

The donor (दातृ)  is considered (मन्ये-मन्) a miser (कृपण) as he leaves (गच्छति-गम्) after taking away (आदाय) everything (सर्व) (in terms of the fruits of the good deeds). The person (पुरुष) who does not give (अदातृ)  is considered to be a liberal person (त्यागी) as he leaves (गच्छति-गम्) only (एव) after giving (दत्वा) everything (सर्व) (i.e., he can not take anything with him and all the worldly possessions are for others to enjoy).

Shloka 177

स्त्रिय एव कलौ मृत्युः विघाता कल्पितो गृहे ।
नारीसामान्यमेतद् तु क्वचित् साध्वी प्रकल्प्यते ॥

स्त्रियः एव कलौ मृत्युः विघाता कल्पितः गृहे नारीसामान्यम् एतद् तु क्वचित् साध्वी प्रकल्प्यते ।

कलौ गृहे स्त्रियः एव विघाता कल्पितः मृत्युः । एतद् तु नारीसामान्यम् ।  क्वचित् साध्वी (अपि) प्रकल्प्यते ।

In this Kali Yuga (कलि), the woman (स्त्री) in the house (गृह) is only (एव) the God of Death (मृत्यु) created (कल्पित) by Brahmaa (विघातृ). This one is (एतद् तु) just a general opinion about women (नारी-सामान्य). Some (क्वचित्) virtuous woman (साध्वी) also gets created (प्रकल्प्यते-प्र+कल्प्) .

Shloka 178

अश्वः शस्त्रं शास्त्रं वीणा वाणी नरश्च नारी च ।
पुरुषविशेषं प्राप्य भवन्ति योग्यायोग्याश्च ॥

अश्वः शस्त्रम् शास्त्रम् वीणा वाणी नरः च नारी च पुरुष-विशेषं प्राप्य भवन्ति योग्य-अयोग्याः च ।

अश्वः शस्त्रं शास्त्रं वीणा वाणी नरः नारी च पुरुषविशेषं प्राप्य योग्यायोग्याः भवन्ति ।

Horse (अश्व), weapon (शस्त्र), scripture (शास्त्र), Veena (वीणा), speech (वाणी), man (नर), and (च) woman (नारी) – all these become fit or useless (योग्य-अयोग्य) upon obtaining (प्राप्य) (the company of) the specific individual (पुरुष-विशेष). Based on the quality of the person who deals with it, these things and people are considered worthy or worthless.

Shloka 179

शतेषु जायते शूरः सहस्त्रेषु च पण्डितः ।
वक्ता दशसहस्त्रेषु दाता भवति वा न वा ॥

शतेषु जायते शूरः सहस्त्रेषु च पण्डितः वक्ता दशसहस्त्रेषु दाता भवति वा न वा ।

शतेषु शूरः जायते । सहस्त्रेषु च पण्डितः (जायते) । दशसहस्त्रेषु वक्ता (जायते) । दाता भवति वा न वा ।

A warrior (शूर) is born (जायते-जा) among a hundred (शत). And (च) a wise man (पण्डित) is born out of a thousand (सहस्त्र). A good speaker (वक्तृ) is born out of a ten thousand (दश-सहस्त्र). A generous person (दातृ) might (वा) be there (भवति) or may not (न वा) be there. It is so rare to find a generous donor.

Shloka 180

कुक्षौ तिष्ठति यस्यान्नं वेदाभ्यासेन जीर्यति ।
उद्धरेत् सप्तगोत्राणी कुलमेकोत्तरशतम् ॥

कुक्षौ तिष्ठति यस्य अन्नं वेद-अभ्यासेन जीर्यति उद्धरेत् सप्त-गोत्राणी कुलम् एक-उत्तर-शतम् ।

यस्य अन्नं कुक्षौ तिष्ठति, वेदाभ्यासेन जीर्यति, (सः) सप्तगोत्राणी एकोत्तरशतं कुलम् उद्धरेत् ।

One whose (यद्) food (अन्न) resides (तिष्ठति-स्था) in the stomach (कुक्षि) and gets digested (जीर्यति-जॄ) due to the study of the Vedas (वेद-अभ्यास), such a person uplifts the seven clans (सप्त-गोत्र) and the hundred and one (एक-उत्तर-शत) lineages (कुल). Feeding a Vaidika Brahmin brings good fortune for numerous generations.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s