Bhagavad Gita – Chapter 3 – Shloka 9

Please ignore this post and refer this updated page —  https://nivedita2015.wordpress.com/chapter-3-bhagavad-gita/

श्लोक: ९

यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः ।
तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर ॥ ९ ॥

पदच्छेदः

यज्ञार्थात् कर्मणः अन्यत्र लोकः अयं कर्मबन्धनः तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर ॥ ९॥

अन्वयः

यज्ञार्थात् कर्मणः अन्यत्र अयं लोकः कर्मबन्धनः (भवति) । कौन्तेय !  तदर्थं मुक्तसङ्गः कर्म समाचर ।

पदपरिचय:

  • सम्बोधनम् = कौन्तेय [ अ. पुं. सम्. एक. ]
  • प्रथमवाक्यम्
    • क्रिया = (भवति)
    • कर्तृविधेयविशेषणम् = कर्मबन्धनः [ अ. पुं. प्र. एक. ]
    • कर्ता = लोकः [ अ. पुं. प्र. एक. ]
    • कर्तृविशेषणम् = अयम् [ इदम् म. पुं. प्र. एक. ]
    • वाक्यांश:
      • विषयवाचकम् = अन्यत्र [ अव्ययम् ]
      • उपपदपञ्चमी = कर्मणः [ न. नपुं. प. एक. ]
      • पञ्चम्यन्तविशेषणम् = यज्ञार्थात् [ अ. नपुं. प. एक. ]
    • द्वितीयवाक्यम्
      • क्रिया = समाचर [ सम् + आङ् + चर “चर गतिभक्षणयो:” पर. लोट्. मपु. एक. ]
      • कर्म = कर्म [ न. नपुं. द्वि. एक. ]
      • तादर्थ्यम् = तदर्थम् (अत्र यज्ञार्थम् इत्यर्थः) [ अ. नपुं. द्वि. एक. ]
      • कर्ता = (त्वम्)
      • कर्तृविशेषणम् = मुक्तसङ्गः [ अ. पुं. प्र. एक. ]
    • सन्धि:
      • कर्मणोऽन्यत्र = कर्मणः अन्यत्र – विसर्गसन्धिः (सकारः) रेफः, उकारः, गुणः ।
      • लोकोऽयम् = लोकः अयम् – विसर्गसन्धिः (सकारः) रेफः, उकारः, गुणः ।
    • समास:
      • कर्मबन्धनः = कर्म बन्धनं यस्य सः – बहुव्रीहिः ।
      • मुक्तसङ्गः = मुक्तः सङ्गः येन / यस्मात् सः – बहुव्रीहिः ।
    • कृदन्त:
      • बन्धनम् = बन्ध “बन्ध बन्धने” + ल्युट् | (करणे) बध्यते अनेन इत्यर्थः |

तात्पर्यम्

येन विष्णोः प्राप्तिः भवति ततोऽतिरिक्तं सर्वमपि कर्म जनानां बन्धकं भवति । तस्मात् फलापेक्षारहितः सन् शास्त्रोक्तं स्वकीयं कर्म समाचर ।

References –

  1. Gita Praveshah – dviteeyabhaaga Part- 1 by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  2. Gita Praveshah – prathamabhaaga by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  3. Geetadhaturupavalih – A collection of all verb-declensions used in Bhagavad Geeta by H.R. Vishwasa, published by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  4. Dhaaturoopanandinee – A collection of all ‘lakaras’ of all ‘dhaatus’ with grammatical notes by Janardana Hedge, published by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  5. Krudantaroopanandinee – A collection of nineteen “krudanta” roopas of all “dhaatus” with grammatical notes by Janardana Hedge, published by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  6. Sandhih by G. Mahaabaleshvarabhattah, published by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  7. https://sa.wikipedia.org/s/6j8 कर्मयोगः
  8. Samskrita Bharati USA- Bhagavat Gita class-Dr.K.N.Padmakumar -Chapter 3-Sloka 9 https://www.youtube.com/watch?v=q3Id-jVUBlc
  9. Grammatical Analysis of Bhagavad Gita for Students of Sanskrit http://gita-grammar.blogspot.in/search/label/0309%203rd%20Chapter%209th%20Sloka
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s