Bhagavad Gita – Chapter 3 – Shloka 8

Please ignore this post and refer this updated page —  https://nivedita2015.wordpress.com/chapter-3-bhagavad-gita/

श्लोक: ८

नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः ।
शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ॥ ८ ॥

पदच्छेदः

नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायः हि अकर्मणः शरीरयात्रा अपि च ते न प्रसिद्ध्येत् अकर्मणः ॥ ८ ॥

अन्वयः

त्वं नियतं कर्म कुरु । कर्म हि अकर्मणः ज्यायः । अकर्मणः ते शरीरयात्रापि न प्रसिद्ध्येत् ।

पदपरिचय:

  • प्रथमवाक्यम्
    • क्रिया = कुरु [ कृ “डुकृञ् करणे” उभ. (अत्र पर.) लोट्. मपु. एक. ]
    • कर्म = कर्म [ न. नपुं. द्वि. एक. ]
    • कर्मविशेषणम् = नियतम् [ अ. नपुं. द्वि. एक. ]
    • कर्ता = त्वम् [ युष्मद् द. त्रि. प्र. एक. ]
  • द्वितीयवाक्यम्
    • क्रिया = (भवति)
    • वाक्यांश:
      • कर्तृविधेयविशेषणम् = ज्यायः [ स. पुं. प्र. एक. ]
      • निर्धारणम् = अकर्मणः [ न. नपुं. प. एक. ]
    • कर्ता = कर्म [ न. नपुं. प्र. एक. ]
    • अवधारणम् = हि [ अव्ययम् ]
  • तृतीयवाक्यम्
    • क्रिया = प्रसिद्ध्येत् [ प्र + सिध् “षिधु संराद्धौ” पर. विधिलिङ्. प्रपु. एक. ]
    • प्रतिषेधम् = न [ अव्ययम् ]
    • वाक्यांश:
      • कर्ता = शरीरयात्रा [ आ. स्त्री. प्र. एक. ]
      • अवधारणम् = अपि [ अव्ययम् ]
      • सम्बन्धिः = ते (तव) [ युष्मद् द. त्रि. ष. एक. ]
    • हेतुवाचकम् = अकर्मणः [ न. नपुं. प. एक. ]
  • सन्धि:
    • ज्यायो हि = ज्यायः + हि – विसर्गसन्धिः (सकारः) रेफः, उकारः, गुणः ।
    • ह्यकर्मणः = हि + अकर्मणः – यण्सन्धिः ।
    • शरीरयात्रापि = शरीरयात्रा + अपि – सवर्णदीर्घसन्धिः ।
  • समास:
    • शरीरयात्रा = शरीरस्य यात्रा – षष्ठितत्पुरुषः ।
    • अकर्मणः = न कर्म, तस्मात् – नञ्तत्पुरुषः ।
  • कृदन्त:
    • नियतम् = नि + यम् “यम उपरमे” + क्त (कर्मणि)
  • तद्धितान्तः
    • ज्यायः = प्रशस्य / वृद्ध + ईयसून् (ज्य इति आदेशः)

तात्पर्यम्

भवान् नित्यं यस्मिन् कर्मणि अधिकृतः तत् कर्म आचरतु । कर्मणः अनाचरणात् कर्माचरणं श्रेष्ठं वर्तते । किञ्च कर्माभावे भवतः शरीरसंरक्षणमपि कर्तुं न शक्यते ।

References –

  1. Gita Praveshah – dviteeyabhaaga Part- 1 by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  2. Gita Praveshah – prathamabhaaga by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  3. Geetadhaturupavalih – A collection of all verb-declensions used in Bhagavad Geeta by H.R. Vishwasa, published by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  4. Dhaaturoopanandinee – A collection of all ‘lakaras’ of all ‘dhaatus’ with grammatical notes by Janardana Hedge, published by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  5. Krudantaroopanandinee – A collection of nineteen “krudanta” roopas of all “dhaatus” with grammatical notes by Janardana Hedge, published by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  6. Sandhih by G. Mahaabaleshvarabhattah, published by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  7. https://sa.wikipedia.org/s/6j8 कर्मयोगः
  8. Samskrita Bharati USA- Bhagavat Gita class-Dr.K.N.Padmakumar -Chapter 3-Sloka 8
    https://www.youtube.com/watch?v=gv-FWydw7V4
  9. Grammatical Analysis of Bhagavad Gita for Students of Sanskrit
    http://gita-grammar.blogspot.in/search/label/0308%203rd%20Chapter%208th%20Sloka
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s