Sandhi – Practice for Gita Pravesha exam

सन्धिः – गीता प्रवेशः – परीक्षार्थम् अभ्यासम् |

  • अनुस्मरेद्यः = अनुस्मर इद्यः – गुण सन्धिः |
  • नोद्विजेत् = न उद्विजेत् – गुण सन्धिः |
  • नैते = न एते – वृद्धि सन्धिः |
  • मनसैव = मनसा एव – वृद्धि सन्धिः |
  • गच्छन्त्यपुनरावृत्तिम् = गच्छन्ति अपुनरावृत्तिम् – यण् सन्धिः |
  • त्वन्तगतम् = तु अन्तगतम् – यण् सन्धिः |
  • त्यजत्यन्ते = त्यजति अन्ते – यण् सन्धिः |
  • विसृजाम्यहम् = विसृजामि अहम् – यण् सन्धिः |
  • शक्नोम्यवस्तातुम् – शक्नोमि अवस्तातुम् – यण् सन्धिः |
  • पूजार्हावरिसूदन = पूजार्हौ अरिसूदन – यान्तवान्तादेशसन्धिः |
  • पश्यञ्शृण्वन् = पश्यन् शृण्वन् – श्चुत्वसन्धिः |
  • योगाच्चलितमानसः = योगात् चलितमानसः – श्चुत्वसन्धिः |
  • तांस्तितिक्षस्व = तान् तितिक्षस्व – सत्वम् |
  • प्राणांस्त्यक्त्वा = प्राणान् त्यक्त्वा – सत्वम् |
  • बलवद्दृढम् = बलवत् दृढम् – जश्त्वसन्धिः |
  • यज्जुहोषि
    • यत् जुहोषि -– यद् जुहोषि – जश्त्वसन्धिः |
    • यद् जुहोषि — यज् जुहोषि – श्चुत्वसन्धिः |
  • यज्ज्ञात्वा
    • यत् ज्ञात्वा — यद् ज्ञात्वा – जश्त्वसन्धिः |
    • यद् ज्ञात्वा –- यज् ज्ञात्वा – श्चुत्वसन्धिः |
  • कुर्वन्नपि = कुर्वन् अपि – ङमुडागमसन्धिः |
  • अतश्च्यवन्ति = अत: च्यवन्ति – विसर्गस्य सकारादेशः |
  • योगस्त्वया = योग: त्वया – विसर्ग सन्धिः | विसर्गस्य सकारादेशः |
  • सोऽमृतत्वाय
    • स: + अमृतत्वाय — सो + अमृतत्वाय – विसर्ग सन्धिः | उकारादेशः |
    • सो + अमृतत्वाय — सोऽमृतत्वाय– पूर्वरूपसन्धिः |
  • दर्म्याद्धि
    • दर्म्यात् + हि –- दर्म्याद् + हि – जश्त्वसन्धिः |
    • दर्म्याद् + हि — दर्म्याद् + धि – पूर्वसवर्णसन्धिः |

List of the Sandhis with rules

  1. स्वरसन्धिः
    • सवर्णदीर्घसन्धिः
      { अ आ } { इ ई } { उ ऊ } { ऋ } + सवर्णस्वरः = { आ ई ऊ ॠ }
    • गुणसन्धिः
      { अ आ } + { इ ई } { उ ऊ } { ऋ ॠ } { ऌ } = { ए ओ अर् अल् }
    • वृद्धिसन्धिः
      { अ आ } + { ए ऐ } { ओ औ } = { ऐ औ }
    • यण् सन्धिः
      { इ ई } { उ ऊ } { ऋ ॠ } { ऌ } + असवर्णस्वरः = { य् व् र् ल् }
    • यान्तवान्तादेशसन्धिः
      { ए } { ऐ } { ओ } { औ } + { स्वरः } = { अय् अव् आय् आव् }
    • पूर्वरूपसन्धिः ( ऽ – avagraha symbol)
      { ए } { ओ } + { अ } = { ए } { ओ }
      सो + अहम् = सोऽहम्
    • पररूपसन्धिः
      { अ } + { ए } { ओ } = { ए } { ओ }
  2. व्यञ्जनसन्धिः
    • श्चुत्वसन्धिः
      { सकार + तवर्ग: } + { शकार: + चवर्गः } = { शकार: + चवर्गः }
      ( first varga changes to equivalent in the second varga ) (order can be reversed also )
      { त } + { च … ञ श } or { च … ञ श } + { त } –> { च }
      { स } + { च … ञ श } or { च … ञ श } + { स } –> { श }
      सत् + चित् = सच्चित्
    • ष्टुत्वसन्धिः
      { सकार + तवर्ग: } + { षकार: + टवर्गः } = { षकार: + टवर्गः }
      ( first varga changes to equivalent in the second varga ) (order can be reversed also )
      { त } + { ट … ण ष } or { ट … ण ष } + { त } –> { ट }
      तत् + टीका = तट्टीका
    • जश्त्वसन्धिः
      वर्गीयव्यञ्जनानि + { स्वरः / मृदुव्यञ्जनानि ) = ग् ज् ड् द् ब्
      { 1, 2, 3, 4 } + { स्वरः {3, 4, 5} य र ल व ह } = { 3rd of first } + {second}
      जगत् + गुरु = जगद्गुरु
    • चर्तवसन्धिः
      वर्गीयव्यञ्जनानि + कर्कशव्यञ्जनानि = क् च् ट् त् प्
      { 1, 2, 3, 4 } + { 1, 2, श ष स ) = { 1st of first } + {second}
      विपद् + कालः = विपत्कालः
    • परसवर्णसन्धिः
      अनुस्वारः + व्यञ्जनम् (except श ष स ह ) = { 5th of second } + {second}
      शं + करः = शङ्गरः
      { त् थ् द् ध् } + ल = ल्ल | न् + ल = ँल्ल
      तत् + लयः = तल्लयः
    • अनुनासिकसन्धिः
      • Optional वर्गीयव्यञ्जनानि + अनुनासिका = { 5th of first } + {second}
        जगत् + माता = जगन्माता
      • Mandatory when the second part is a suffix starting with अनुनासिका like मयम्, मात्रम् |
        तद् + मात्रम् = तन्मात्रम्
    • ङमुडागमसन्धिः
      { ह्रस्वस्वरः } + { ङ ण न } + स्वरः –> 2 { ङ ण न }
      गच्छन् + अस्ति = गच्छन्नस्ति
    • अनुस्वारसन्धिः
      { म } + { व्यञ्जनम् } = ं + { व्यञ्जनम् }
      अहम् प्रातः = अहं प्रातः
    • पूर्वसवर्णसन्धिः
      { 3rd } + { ह } = { 3rd } + { 4th }
      This could be followed by जश्त्वसन्धिः which changes the first part from { 1 2 3 4 } to 3rd. This sandhi is optional.
      जगत् + हिताय = जगद् + हिताय (जश्त्वसन्धिः) |
      जगद् + हिताय = जगद् + धिताय (पूर्वसवर्णसन्धिः) |
    • छत्वसन्धिः
      { वर्गीय-व्यञ्जनम् } + श् + { स्वरः ह य व र } = { } + { छ् } + { }
      This sandhi is optional.
      उत् + श्वासः = उच् + श्वासः – श्चुत्वसन्धिः |
      उच् + श् + वासः = उच् + छ् + वासः – छत्वसन्धिः |
  3. विसर्गसन्धिः
    • उकारादेशः
    • सकारादेशः
    • रेफादेशः
    • लोपः
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s