Set, vet and anit classifications in Bhaja Govindam

Patterns of inflections – Set, Vet and Anit classifications in Bhaja Govindam

भज गोविन्द श्लोकेषु – सेट् अनिट् वेट् |

Verbs are classified into सेट्, अनिट् and वेट् based on whether there is इ-आगम: i.e., इडागमः | For example, consider the root भज | Its तुमुन् form is भजितुम् | We notice that it is भज् + इ + तुम् | This inclusion of इ is called इडागमः | If a धातु gets इडागमः, then it is a सेट् (स + इट्) धातु. If a धातु does not get इडागमः, then it is अनिट् (अन् + इट्). Where इडागमः  is optional, it is वेट् (वा + इट्).

Here are some examples from Bhaja Govindam !

  • <धातु> :: <अर्थनिर्देशः> :: <इट्> :: <तुमुनन्त:> :: <आदेशः>
  • ज्ञा :: ज्ञा अवबोधने :: अनिट् :: ज्ञातुम् :: आ –> आदेशः न
  • क्षि :: क्षि क्षये :: अनिट् :: क्षेतुम् :: इ –> ए
  • नी :: णीञ् प्रापणे :: अनिट् :: नेतुम् :: ई –> ए
  • कृ :: डुकृञ् करणे :: अनिट् :: कर्तुम् :: ऋ –> अर्
  • ध्यै :: ध्यै चिन्तायाम् :: अनिट् :: ध्यातुम्  :: ऐ –> आ
  • आप् :: आपॢ व्याप्तौ :: अनिट् :: आप्तुम् :: अस्मिन् हलन्ते –> आदेशः न
  • दृश् :: दृशिर् प्रेक्षणे :: अनिट् :: द्रष्टुम् :: अस्मिन् हलन्ते –> अन्य आदेशः
  • मुच् :: मुचॢ मोक्षणे :: अनिट् :: मोक्तुम्  :: उपान्त्य-ह्रस्व-स्वरस्य गुणः उ –> ओ
  • भू :: भू सत्तायाम् :: सेट् :: भवितुम् :: ऊ –> ऊ+इ
  • तॄ :: तॄ प्लवनतरणयोः :: सेट् :: तरितुम् / तरीतुम् :: ॠ –> इ / ई
  • पाल् :: पाल रक्षणे :: सेट् :: पालयितुम् :: (चुरादी गण:) –> इ
  • क्रीड् :: क्रीडृ विहारे :: सेट् :: क्रीडितुम् :: अस्मिन् हलन्ते –> इ
  • अस् :: अस भुवि :: सेट् :: भवितुम् :: अस्मिन् हलन्ते –> इ  (अस् –> भव्)
  • बुध् :: बुध अवगमने :: सेट् :: बोधितुम् :: अस्मिन् हलन्ते –> इ | उपान्त्य-ह्रस्व-स्वरस्य गुणः उ –>  ओ
  • विद् :: विद ज्ञाने :: सेट् :: वेदितुम् :: अस्मिन् हलन्ते –> इ | उपान्त्य-ह्रस्व-स्वरस्य गुणः इ –> ए

References:

  1. https://grammarofsanskrit.wordpress.com/category/कथं-भवन्ति-पदानि/तुमन्तसिद्धिः/तुमन्तसिद्धिः-३/
  2. List of all verbs in Bhaja Govindam (link to be provided)
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s