Neethi Shastram – #15, #16 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil.

Link to the first post – https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

१४५. यद्यत्परवशं कर्म तत्तद्यत्नेन

यद्यत्परवशं कर्म तत्तद्यत्नेन वर्जयेत् |

यद्यदात्मवशन्तु स्यात्तत्तत्सेवेत यत्नत: ||

यत् यत् पर+वशं कर्म, तत् तत् यत्नेन वर्जयेत् |  यत् यत् आत्म+वशन्तु स्यात्, तत् तत् यत्नत: सेवेत |

Whichever tasks are dependent on others, put effort to avoid those tasks. Whichever tasks are dependent only on self, put effort to complete those tasks.

१४६. सर्वं परवशं दु:खम्

सर्वं परवशं दु:खं सर्वमात्मवशं सुखम् |

एतद्विद्यात्समासेन लक्षणं सुखदु:खयो: ||

सर्वं पर+वशं दु:खं | सर्वम् आत्म+वशं सुखम् | एतत् सुखदु:खयो: लक्षणं समासेन विद्यात् ||

Whatever is in other’s possession causes sorrow. Whatever is in one’s own possession causes happiness. This is the right understanding (linked with knowledge) of the nature of sorrow and happiness.

१४७. अद्रोहेण च भूतानाम्

अद्रोहेण च भूतानामल्पद्रोहेण वा पुन: |
या वृत्तिस्तां समास्थाय विप्रो जीवेदनापदि ||

विप्र: या वृत्ति: भूतानाम् अल्प+द्रोहेण वा, अनापदि अ+द्रोहेण वा, तां समास्थाय पुन: च जीवेत् |

The wise Brahmin should take to the profession that causes no harm to the living beings. During unavoidable dangerous circumstances, he should act in such a way that only the least harm is caused to other living beings.

१४८. ऋतानृताभ्यां जीवेद्वा

ऋतानृताभ्यां जीवेद्वामृतेन प्रमृतेन वा |

सत्यानृतेन वा विप्रो न श्ववृत्या कदाचन ||

विप्र: ऋत+अनृताभ्यां वा जीवेत् | मृतेन प्रमृतेन वा जीवेत् | सत्यानृतेन वा जीवेत् | कदाचन श्ववृत्या न जीवेत् |

The wise Brahmin could live on alms or any wealth obtained by luck. He could live by begging or by doing farming. He could do honest business. But he should never work for someone as a laborer.

१४९. ऋतमुञ्चशीलं ज्ञेयममृतम्

ऋतमुञ्चशीलं ज्ञेयममृतं स्यादयाचितम्
मृतं तु याचितं भैक्षं प्रमृतं कर्षणं स्मृतम् |
सत्यानृतं तु वाणिज्यं तेन चैवापि जीव्यते
सेवा श्ववृत्तिराख्याता तस्मात्तां परिवर्जयेत् ||

उञ्चशीलं ऋतं ज्ञेयम् | अयाचितम् अमृतं स्यात् | याचितं भैक्षं तु मृतं | कर्षणं स्मृतम् प्रमृतं | वाणिज्यं तु सत्यानृतं | तेन च एव अपि जीव्यते | सेवा श्ववृत्ति: आख्याता | तस्मात् तां परिवर्जयेत् |

Living on those grains that were collected from where they have fallen (or collecting it door-to-door) is called Rutam. That which is got by not begging is Amrutam or nectar. Living on food obtained by begging is Mrutam or death. Living on the food obtained by farming is Pramrutam. Vaanijyam or trade includes truth and falsehood. It is alright even to live by doing trade.  Gaining a livelihood by doing menial service is known to be that of the work of a dog. So it is to be totally avoided.

१५०. विप्राणां ज्ञानत: श्रैष्ठ्यम्

विप्राणां ज्ञानत: श्रैष्ठ्यं क्षत्रियाणां तु वीर्यत: |

वैश्यानां धान्यधनत: शूद्राणामेव जन्मत: ||

विप्राणां ज्ञानत: श्रैष्ठ्यम् | क्षत्रियाणां तु वीर्यत: श्रैष्ठ्यम् | वैश्यानां धान्य+धनत: श्रैष्ठ्यम् | शूद्राणां एव जन्मत: श्रैष्ठ्यम् |

Among the Brahmins, the most knowledgeable person is considered to be great. Among the Kshatriyas, the courageous one is considered to be great. Among the Vaishyaas, the richest one is considered as great. Among the Sudraas, the eldest one is considered as great.

१५१. वित्तं बन्धु: वय: कर्म

वित्तं बन्धु: वय: कर्म विद्या भवति पञ्चमी |

एतानि मान्यस्थानानि गरीयो यत् यत् उत्तरम् ||

वित्तं बन्धु: वय: कर्म विद्या – एतानि पञ्चमी मान्य+स्थानानि भवति | यत् यत् उत्तरम् (तत्) गरीय: |

Wealth, relatives, age, work and knowledge – these five are to be respected. In that order, that which comes later is greater.

१५२. विद्या नाम नरस्य रूपमधिकम्

विद्या नाम नरस्य रूपमधिकं प्रच्छन्नगुप्तं धनं

विद्या भोगकरी यश:सुखकरी विद्या गुरूणां गुरु: |

विद्या बन्धुजनो विदेशगमने विद्या परा देवता

विद्या राजसु पूज्यते न हि धनं विद्या विहीन: पशु: ||

विद्या नाम – नरस्य रूपमधिकम् | प्रच्छन्नगुप्तं धनम् | विद्या भोगकरी यश:+सुखकरी | विद्या गुरूणां गुरु: | विदेशगमने विद्या बन्धुजन: | विद्या परा देवता | राजसु विद्या पूज्यते | धनम् न हि (तत् सर्वं ददाति) | विद्या विहीन: पशु: |

Vidyaa or Knowledge is the man’s extended form. It is the hidden secret wealth. Knowledge gives enjoyment, glory and comforts. Knowledge is the preceptor among the preceptors. While going to a different country, Knowledge acts as a family member. Knowledge is the supreme god. In the presence of the kings, Vidya is adored. Money does not do all these. One who is devoid of knowledge is to be considered as an animal only.

१५३. क्षान्ति: चेत् कवचेन किम्

क्षान्ति: चेत् कवचेन किं किमरिभि: क्रोधोऽस्तिचेद्देहिनाम्

ज्ञातिश्चेदनलेन किं यदि सुहृत् दिव्यौषधै: किं फलम् |

किं सर्पैर्यदि दुर्जना: किमु धनैर्विद्याऽनवद्यायदि

व्रीडाचेत् किमु भूषणै: सुकविता यद्यस्तिराज्येन किम् ||

देहिनाम् क्षान्ति: चेत् कवचेन किं फलम् ? क्रोध: अस्तिचेत् अरिभि: किम् ? ज्ञाति: चेत् अनलेन किम् ? यदि सुहृत् दिव्यौषधै: किं फलम् ? यदि दुर्जना: सर्पै: किं फलम् ? यदि अनवद्या विद्या धनै: किमु ? व्रीडा चेत् भूषणै: किमु ? सु+कविता यदि अस्ति, राज्येन किम् ?

What is the need of the armor if a person has patience? What is the need of any enemy if the person has anger? If there is a paternal relative where is the need for fire? If there is a friend where is the need for divine medicines? If there are vicious persons where is the need for serpents? If there is faultless scholarship where is the need for money?  If there is shyness where is the need for ornaments? If there is good poetry where is the need for a kingdom?

१५४. दाक्षिण्यं स्वजने दया

दाक्षिण्यं स्वजने दया परिजने शाठ्यं सदा दुर्जने

प्रीति: साधुजने नयो नृपजने विद्वज्जने चार्जवम् |

शौर्यं शत्रुजने क्षमा गुरुजने कान्ताजने धृष्टता

ये चैवं पुरुषा: कलासु कुशाला: तेष्वेव लोकस्थिति: ||

स्वजने दाक्षिण्यं, परिजने दया, दुर्जने  सदा शाठ्यं, साधुजने प्रीति:, नृपजने नय:, विद्वत्+जने च आर्जवं,  शत्रुजने शौर्यं, गुरुजने क्षमा, कान्ताजने धृष्टता च – ये पुरुषा: एवं कलासु कुशाला:,  तेषु एव लोकस्थिति: |

The well-being of the world depends on those men who have expertise in these skills  – being generous towards their relatives, being kind to strangers, being harsh or cruel to the wicked people , loving to the good people ,  shrewd in their dealings with the kings and others in power, honest with the learned persons, courageous with enemies, and humble with elders, and bold-minded (i.e., stern) with the wife.

१५५. जाड्यं धियो हरति

जाड्यं धियो हरति सिञ्चति वाचि सत्यं

मानोन्नतिं दिशति पापं अपाकरोति |

चेत: प्रसादयति दिक्षु तनोति कीर्तिम्

सत्सङ्गति: कथय किं न करोति पुंसाम् ||

सत्सङ्गति: धिय: जाड्यं हरति | वाचि सत्यं सिञ्चति | मान: उन्नतिं दिशति | पापं अपाकरोति | चेत: प्रसादयति | दिक्षु कीर्तिं तनोति | सत्सङ्गति: पुंसाम् किं न करोति (इति) कथय |

The company of good men destroys the ignorance of the intellect. It fills the words with the truth. It uplifts the prestige. It invalidates the sins. It brightens the mind. It spreads the glory in all directions. Tell what the company of good men doesn’t do to men!

१५६. दौर्मन्त्र्यात् नृपति: विनश्यति

दौर्मन्त्र्यात् नृपति: विनश्यति यति: संगात्सुतो लालनात्

विप्रोऽनध्ययनात् कुलं कुतनयात् शीलं खल उपासनात् |

ह्री: मद्यात् अनवेक्षनादपि कृषि: स्नेह: प्रवासाश्रयात्

मैत्री च अप्रणयात् समृद्धि: अनयात् त्यागात् प्रमादात् धनम् ||

दौर्मन्त्र्यात् नृपति: विनश्यति | यति: संगात् |  सुत: लालनात्  | विप्र: अनध्ययनात् | कुलं कु+तनयात् | शीलं खल+उपासनात् | ह्री: मद्यात् | अनवेक्षनात् अपि कृषि: | स्नेह: प्रवास+आश्रयात् | मैत्री अप्रणयात् | समृद्धि: अनयात् | प्रमादात् त्यागात् धनम् च विनश्यति |

The king perishes through the wrong advices of his crafty ministers. Bad company spoils the Sanyaasi (if he is drawn towards lust for carnal desires). Pampering spoils the son. Non-adherence to his studies and rituals ruins the Brahmin. The heredity is destroyed by a bad son. The character is lost by serving wicked person. Shyness is lost when one drinks liquor. Farming is lost due to inattention. Love is lost when one stays in a distant land. Friendship ceases to exist when there is lack of affection. Wealth is lost by unjust policies. Money is lost when it is given in charity without proper care.

१५७. दानं योगो नाशस्तिस्र:

दानं भोगो नाशस्तिस्रो गतयो भवन्ति वित्तस्य |

यो न ददाति न भुङ्क्ते तस्य तृतीया गतिर्भवति ||

दानं भोग: नाश: (इति) वित्तस्य तिस्र: गतय: भवन्ति | य: न ददाति, य: न भुङ्क्ते, तस्य तृतीया गति: भवति |

There are three paths for money namely charity, enjoyment and loss. For the person who neither gives in charity nor enjoys, money will take the third path of annihilation.

१५८. यस्यास्तिवित्तं स नर:

यस्यास्तिवित्तं स नर: कुलीन: स पण्डितश्श्रुतवान् विधिज्ञ: |

स एव वक्ता स च दर्शनीय: सर्वे गुणा: काञ्चनं आश्रयन्ति ||

यस्य अस्ति वित्तं स: नर: कुलीन: | स: पण्डित:, श्रुतवान्, विधिज्ञ: | स: एव वक्ता | स: च दर्शनीय: | सर्वे गुणा: काञ्चनं आश्रयन्ति |

One who has money, that man is (considered as to be) born in a good family ( i.e., a cultured person). He is educated, well-read, knower of do’s and don’ts. He is only the best speaker. He is to be seen. All good qualities seek refuge in wealth.

१५९. दुर्जन: परिहर्तव्य:

दुर्जन: परिहर्तव्य: विद्यालंकृतोऽपिसन् |

मणिना भूषित: सर्प: किमसौ न भयङ्कर: ||

विद्या+अलंकृत: अपि सन् दुर्जन: परिहर्तव्य: | मणिना भूषित: सर्प: असौ भयङ्कर: न किम् ?

Even if they are endowed with knowledge and other popularity, bad people are to be avoided. Even if it is decorated with a gem, isn’t the snake always feared?

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s