Grammatical aspects in Bhaja Govindam verse 21 – Punarapi jananam

21. पुनरपि जननम्– “भज गोविन्दम्” श्लोके स्थिता: केचित् व्याकरणविषयाः

श्लोक:

पुनरपि जननं पुनरपि मरणं

पुनरपि जननीजठरे शयनम् ।

इह संसारे बहु दुस्तारे

कृपयाऽपारे पाहि मुरारे ।।२१।।

पदच्छेद:

पुनः अपि जननं पुन: अपि मरणं पुनः अपि जननीजठरे शयनम् इह संसारे बहु दुस्तारे कृपया अपारे पाहि मुरारे ।

पदपरिचय:

  • सम्बोधनपदम् = मुरारे [ इ. पुं. सम्. एक. ]
  • प्रथमवाक्यम्
    • क्रियापदम् =(भवति)
    • क्रियाविशेषणम् =पुनः [ अव्ययम् ]
    • कर्तृपदम् =जननम् [ अ. नपुं. प्र. एक. ]
    • कर्तृ-विशेषण-सूचक-पदम् = अपि [ अव्ययम् ]
  • द्वितीयवाक्यम्
    • क्रियापदम् =(भवति)
    • क्रियाविशेषणम् =पुनः [ अव्ययम् ]
    • कर्तृपदम् =मरणम् [ अ. नपुं. प्र. एक. ]
    • कर्तृ-विशेषण-सूचक-पदम् = अपि [ अव्ययम् ]
  • तृतीयवाक्यम्
    • क्रियापदम् =(भवति)
    • क्रियाविशेषणम् =पुनः [ अव्ययम् ]
    • कर्तृपदम् =शयनम् [ अ. नपुं. प्र. एक. ]
    • कर्तृ-विशेषण-सूचक-पदम् = अपि [ अव्ययम् ]
    • अधिकरणपदम् = जननीजठरे [ अ. पुं. स. एक. ]
  • चतुर्थवाक्यम्
    • क्रियापदम् =पाहि [ पा “पा रक्षणे” पर. लोट्. मपु. एक. ]
    • क्रियाविशेषणम् = कृपया [ अव्ययम् ]
    • कर्मपदम् =(माम्)
    • वाक्यांश:
      • अधिकरणपदम् = संसारे [ अ. पुं. स. एक. ]
      • अधिकरण-विशेषण-सूचक-पदम् = इह [ अव्ययम् ]
    • अधिकरण-विशेषण-वाक्यांश:
      • अधिकरणपदम् = दुस्तारे [ अ. पुं. स. एक. ]
      • अधिकरण-विशेषण-सूचक-पदम् = बहु [ अव्ययम् ]
    • अधिकरण-विशेषणम् = अपारे [ अ. पुं. स. एक. ]
    • कर्तृपदम् =(त्वम्)

अन्वय:

(हे) मुरारे ! पुनः अपि जननम् | पुन: अपि मरणम् | पुनः अपि जननीजठरे शयनम् | बहु दुस्तारे, अपारे, इह संसारे (त्वं) कृपया (माम्) पाहि ।

सार:

जननमरणात्मकसंसारचक्रे अज्ञानी पुन: पुनरावर्तते | दु:स्तारे तरितुम् अशक्ये अस्मिन् संसारे कृपया त्वं माम् अनर्थसंकरात् पाहि |

व्याकरणम्

  • सन्धि:
    • पुनरपि = पुनः अपि – विसर्गसन्धि: रेफादेश: |
    • कृपयाऽपारे = कृपया अपारे – पूर्वरुपसन्धि: |
  • विग्रह:
    • दुस्तारे = दु:खेन तरितुं शक्य: दुस्तार: | तस्मिन् |
    • मुरारे = मुरस्य अरि: मुरारि: | तस्य संबुद्धि: |

Punarapi jananaṁ punarapi maraṇaṁ
punarapi jananījaṭharē śayanam.
Iha sansārē bahu dustārē
kr̥payā̕pārē pāhi murārē || 21 ||

O Lord Murari! Save me from the clutches of the unending cycle of birth, death and struggle in the womb of a mother. Bless me with thy grace. The worldly existence is very hard for me.

<page status – some more updates pending >

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s