Grammatical aspects in Bhaja Govindam verse 20 – Bhagavadgita kinchidadheetaa

20. भगवद्गीता किञ्चिदधीता – “भज गोविन्दम्” श्लोके स्थिता: केचित् व्याकरणविषयाः

श्लोक:

भगवद्गीता किञ्चिदधीता
गङ्गाजललवकणिका पीता ।
सकृदपि येन मुरारिसमर्चा
क्रियते तस्य यमेन न चर्चा ।।२०।।

पदच्छेद:

भगवत्+गीता किञ्चित् अधीता: गङ्गा+जल+लव+कणिका पीता: सकृत् अपि येन मुरारि+समर्चा क्रियते तस्य यमेन न चर्चा |

पदपरिचय:

  • प्रथमवाक्यम्
    • (येन) वाक्यांश:
      • कर्मविशेषण-सूचक-वाक्यांश:
        • (कर्मणि) क्रिया-गर्भ-कर्मपदम् = अधीता [ आ. स्त्री. प्र. एक. ]
        • क्रियाविशेषणम् = किञ्चित् [ अव्ययम् ]
      • (कर्मणि) कर्मपदम् =भगवत्+गीता [ आ. स्त्री. प्र. एक. ]
      • (कर्मणि) कर्तृपदम् = (येन)
    • (येन) वाक्यांश:
      • (कर्मणि) कर्मविशेषण-सूचक-पदम् = पीता [ आ. स्त्री. प्र. एक. ]
      • (कर्मणि) कर्मपदम् =गङ्गा+जल+लव+कणिका [ आ. स्त्री. प्र. एक. ]
      • (कर्मणि) कर्तृपदम् = (येन)
    • (येन) वाक्यांश:
      • (कर्मणि) क्रियापदम् =(क्रियते)
      • (कर्मणि) कर्मपदम् =मुरारि+समर्चा [ आ. स्त्री. प्र. एक. ]
      • (कर्मणि) कर्तृपदम् = (येन)
    • “तस्य” वाक्यांश:
      • (कर्मणि) क्रियापदम् =क्रियते [ कृ “डुकृञ् करणे” उभ. कर्मणि लट्. प्रपु. एक. ]
      • क्रियाविशेषणम् = न [ अव्ययम् ]
      • वाक्यांश:
        • (कर्मणि) कर्मपदम् =चर्चा [ आ. स्त्री. प्र. एक. ]
        • सम्बन्ध-पदम् = तस्य [ तद् द. पुं. ष. एक. ]
      • (कर्मणि) कर्तृपदम् = यमेन [ अ. पुं. तृ. एक. ]

अन्वय:

येन भगवत्+गीता किञ्चित् अधीता, येन गङ्गा+जल+लव+कणिका पीता, येन सकृत् अपि मुरारि+समर्चा (क्रियते), तस्य चर्चा यमेन न क्रियते |

सार:

येन भगवद्गीता किञ्चित् अधीता, गन्गाजललवकणिका पिता, एकवारमपि विस्नुपूजा च क्रियते, तस्य यम: चर्चां न करोति | मृत्युदेव: न तं मनसा अपि चिन्तयति | स: मरणम् अतिक्रम्य मुक्त: भवति इति अर्थ: |

व्याकरणम्

  • सन्धि:
    • किञ्चिदधीता = किञ्चित् अधीता – जश्त्वसन्धि: |
    • सकृदपि = सकृत् अपि – जश्त्वसन्धि: |
  • विग्रह:
    • गङ्गाजललवकणिका
      • गङ्गाया: जलं गङ्गाजलम् – षष्ठी तत्पुरुष: |
      • गङ्गाजलस्य लव: गङ्गाजललव – षष्ठी तत्पुरुष: |
      • गङ्गाजललवस्य कणिका गङ्गाजललवकणिका – षष्ठी तत्पुरुष: |
    • मुरारिसमर्चा
      • मुरस्य अरि: मुरारि: – षष्ठी तत्पुरुष: |
      • मुरारे: समर्चा मुरारिसमर्चा – षष्ठी तत्पुरुष: |

Bhagavadgītā kiñcidadhītā
gaṅgājala lavakaṇikā pītā.
Sakr̥dapi yēna murārisamarcā
kriyatē tasya yī mēna na carcā || 20 ||

He does not fight with (Yama) Death at his last hour, if one chants awhile the celestial songs of the Lord, Bhagavat Geeta and drinks a drop of the waters of Holy Ganga, praising the glory of the Lord.  (Gangaa Jal = Bhakti)

<page status – some more updates to be done>

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s