Neethi Shastram – #12, #13 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil.

Link to the first post – https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

१११. क्रोधो वैवस्वतो राजा

क्रोधो वैवस्वतो राजा आशा वैतरणी नदी |

विद्या कामदुघा धेनु: सन्तोषो नन्दनं वनम्  ||

क्रोध: राजा वैवस्वत: (इव) | आशा वैतरणी नदी | विद्या कामदुघा धेनु: | सन्तोष: नन्दनं वनम्  |

Anger is like Yama, the king Vaivasvata. Desire is like the river Vaitaranee (which flows between earth and hell). Knowledge is the wish-fulfilling Kaamadhenu cow. Happiness is the garden of pleasure.

११२. असारे खलु संसारे

असारे खलु संसारे सारं श्वशुरमन्दिरम् ।
हरो हिमालये शेते हरिः शेते महादधौ ॥

असारे संसारे सारं श्वशुरमन्दिरम् खलु ? हर: हिमालये शेते | हरिः महादधौ शेते ॥

In this essence-less samsaara, the essence is father-in-law’s house. Isn’t it? Shiva sleeps in Himaalayaa, (as Himavaan is Parvathi’s father) and Vishnu sleeps in the ocean of milk (from where Lakshmi appeared).

११३. चिता चिन्ता द्वयोर्मध्ये

चिता चिन्ता द्वयोर्मध्ये चिन्ता मम गरीयसी |

चिता दहति निर्जीवं चिन्ता प्राणयुतं वपु: ||

चिता चिन्ता द्वयो: मध्ये चिन्ता मम गरीयसी | चिता निर्जीवम् दहति | चिन्ता ? प्राणयुतं वपु: ||

Between the pyre and the worry, I consider worry to be greater. The pyre burns down only the body devoid of life. But worries? The body that has life in it!

११४. आजगाम यथा लक्ष्मी:

आजगाम यथा लक्ष्मी: नारिकेलफलाम्बुवत् |

निर्जगाम तथा लक्ष्मी: गजभुक्तकपित्थवत् ||

यथा नारिकेल+फल+अम्बु+वत् लक्ष्मी: आजगाम | तथा गज+भुक्त+कपित्थ+वत् लक्ष्मी: निर्जगाम |

The way Lakshmi comes like the water in the coconut, in the same way, Lakshmi goes like the wood-apple eaten by the elephant. (We cannot notice how money comes and how it disappears).

११५. न ईक्षेत उद्यन्तं आदित्यम्

न ईक्षेत उद्यन्तं आदित्यं न अस्तं यान्तं कदाचन |

न उपसृष्टं न वारिस्थं न मध्यम् नभसो गतम् ||

उद्यन्तं आदित्यं न ईक्षेत | कदाचन अस्तं यान्तं न | उपसृष्टं न | वारि+स्थं न | नभस: मध्यं गतं न |

The rising sun should not be looked at. At any time, the sun that is setting should not be looked at. Similarly – the eclipsed sun, the reflection in the water and the sun that is going in the midst of the sky.

११६. न लङ्घयेत् वत्सतन्त्रीम्

न लङ्घयेत् वत्सतन्त्रीं न प्रधावेत् च वर्षति |

न च उदके निरीक्षेत् स्वं रूपं इति धारणा ||

वत्स+तन्त्रीं न लङ्घयेत् | वर्षति (सति) न प्रधावेत् च | उदके स्वं रूपं इति धारणा न निरीक्षेत् च |

The rope of the calf is not to be crossed (i.e., Don’t go between the cow and the calf). Don’t run when it is raining. Don’t be absorbed in viewing your own reflection in the water.

११७. न अश्नियात् भार्यया सार्धम्

न अश्नियात् भार्यया सार्धं न एनां ईक्षते च अश्नतीम् |

क्षुपन्तीं जृम्भमाणां वा न च आसीनां यथा सुखम् ||

भार्यया सार्धं न अश्नियात् | अश्नतीम् एनां न ईक्षते च | क्षुपन्तीं वा जृम्भमाणां वा यथा सुखम् आसीनां वा न ईक्षते च |

Don’t eat along with your wife. Don’t see her when she is eating. In the same way, don’t see her when she is sneezing or when she is yawning or when she is comfortably relaxing.

११८. न अञ्जयन्तीं स्वके नेत्रे

न अञ्जयन्तीं स्वके नेत्रे न च अभ्यक्तां अनावृताम् |

न पश्येत् प्रसवन्तीं च तेज:काम: द्विजोत्तम: ||

तेज:काम: द्विजोत्तम: स्वके नेत्रे अञ्जयन्तीं न पश्येत् | अभ्यक्तां न पश्येत्  | अनावृताम् च न पश्येत् | प्रसवन्तीं च न पश्येत् |

The Brahmin who wants Tejas should not see his wife when she is applying kaajal to her eyes, when she is taking oil bath, when she is not properly clothed and when she is delivering a baby.

११९. नान्नमद्यादेकवासा

नान्नमद्यादेकवासा न नग्न: स्नानम् आचरेत् |

न अश्लीलं कीर्तयेत् धीमान् न कुर्यात् स्त्रीवच: क्वचित् ||

धीमान् अन्नम् एक+वासा: न अद्यात् | नग्न: स्नानं न आचरेत् | अश्लीलं न कीर्तयेत् | स्त्रीवच: क्वचित् न कुर्यात् |

The wise Brahmin should not eat food in a single cloth. He should not take bath without any clothes. He should not speak inauspicious words. He should not abide by the words of a woman even to a little extent.

१२०. १२१. १२२. न मूत्रं पथि कुर्वीत

न मूत्रं पथि कुर्वीत न भस्मनि न गोव्रजे |

न फालकृष्टे न जले न चित्यां न च पर्वते ||

न जीर्णदेवायतने न वल्मीके कदाचन |

न ससत्वेषु गर्तेषु न गच्छन् नापि संस्थित: ||

न नद्यां न नदीतीरे न वनस्पत्यधस्तथा |

वाय्वग्निविप्रानादित्यमप: पश्यंस्तथैव गा: ||

पथि मूत्रं न कुर्वीत | भस्मनि न | गोव्रजे न | फाल+कृष्टे न | जले न | चित्यां न च | पर्वते न | जीर्ण+देव+आयतने न | वल्मीके कदाचन न | ससत्वेषु गर्तेषु न | गच्छन् न| संस्थित: अपि न | नद्यां न | नदीतीरे न | वनस्पति+अध: तथा न | वायु+अग्नि+विप्रान्+आदित्यम्+अप: तथा एव गा: पश्यन् मूत्रं न कुर्वीत |

Don’t urinate on the road; on the ashes; in the cow-shed; in the ploughed land; in water; on a pile; in the mountain; in dilapidated temple; and never on the ant hill.  Don’t urinate in the hole where creatures like snake or rat might reside; while walking or while standing; in the river; in the river banks; similarly under the tree. Don’t urinate looking at wind, fire, Brahmin, Sun, water and cow.

१२३. विण्मूत्रोत्सर्जनं विप्र:

विण्मूत्रोत्सर्जनं विप्रो दिवा कुर्यादुदङ्मुख: |

दक्षिणाभिमुखो रात्रौ सन्ध्ययोश्च यथा दिवा ||

दिवा उदङ्मुख: विप्र: विण्मूत्र+उत्सर्जनं कुर्यात् | रात्रौ दक्षिण+अभिमुख: | यथा दिवा सन्ध्ययो: च |

The Brahmin should excrete and urinate during the daytime facing the north. During night time, he should be facing south. During sun-rise and sun-set he should face north like during day time.

१२४. छायायामन्धकारे वा

छायायामन्धकारे वा रात्रावहनि वा द्विज: |

यथासुखमुख: कुर्यात्प्राणबाधाभयेषु च ||

छायायाम् वा अन्धकारे वा रात्रौ वा अहनि वा प्राण+बाधा+भयेषु च द्विज: यथासुखमुख: कुर्यात् |

While in the shade or in darkness, during the night or the day, while fearing harm to the Praanaa (inhaled air), he can excrete and urinate facing any direction that is comfortable to him.

१२५. नाग्निं मुखेन च

नाग्निं मुखेन च धमेन्नग्नां नेक्षेत च स्त्रियम् |

नामेध्यं प्रक्षिपेदग्नौ न च पादौ प्रतापयेत् ||

मुखेन अग्निं न धमेत् | नग्नां चस्त्रियम् न ईक्षेत च | अमेध्यं अग्नौ न प्रक्षिपेत् | पादौ न प्रतापयेत् च |

Don’t blow off the fire by mouth. Don’t see unclothed women. Don’t throw impure things in the fire. Don’t warm up the legs in the fire.

१२६. नैक: स्वप्याच्छून्यगेहे

नैक: स्वप्याच्छून्यगेहे शयानं न प्रबोधयेत् |

नोदक्ययाभिभाषेत यज्ञं गच्छेदनावृत: ||

एक: शून्य+गेहे न स्वप्यात् | शयानं न प्रबोधयेत् | उदक्यया (सह) न अभिभाषेत | अनावृत: यज्ञं गच्छेत् |

Don’t sleep alone in a vacant house. Don’t awaken one who is asleep. Don’t speak to woman when she is in her menstrual cycle. Go for the Yajna even if you are not invited.

१२७. नाधार्मिके वसेद्ग्रामे

नाधार्मिके वसेद्ग्रामे न व्याधिबहुले भृशम् |

नैक: प्रपद्येताध्वानं न चिरं पर्वते वसेत् ||

अधार्मिके ग्रामे न वसेत् | व्याधि+बहुले भृशम् न वसेत् | एक: अध्वानं न प्रपद्येत | पर्वते चिरं न वसेत् |

Don’t reside in the village of immoral people. Don’t reside for a long while in the village where there are many diseases. Don’t go alone on the forest path. Don’t reside for a long time in the mountains.

१२८. उपानहौ च वासश्च

उपानहौ च वासश्च धृतमन्यैर्न धारयेत् |

उपवीतं च शयनं जायापत्यं कमण्डलुम् ||

उपानहौ च वास: च उपवीतं च शयनं च जाया च अपत्यं च कमण्डलुम् च अन्यै: धृतं न धारयेत् |

Don’t use the slippers, dress, upanayanam (sacred thread), bed, wife, children and the vessel (used to store water for doing religious rites) used by (or belonging to) another person.

१२९. नाविनीतैर्व्रजेद्वाहैर्न

नाविनीतैर्व्रजेद्वाहैर्न चक्षुर्व्याधिपीडितै: |

न भिन्नशृङ्गाक्षिखुरैर्न वालेन विरूपितै: ||

अविनीतै: वाहै:  न व्रजेत् | चक्षु:+व्याधि+पीडितै: न | भिन्न+शृङ्ग+अक्षि+खुरै: न व्रजेत् | वालेन विरूपितै: न व्रजेत् |

Don’t travel (by carts pulled) by animals (like horse or bull) that are untamed; those that are diseased in the eye; those that have broken horns or eyes or hooves; and those that have deformity in the tail.

१३०. विनीतैस्तुव्रजेन्नित्यम्

विनीतैस्तुव्रजेन्नित्यमाशुगैर्लक्षणान्वितै: |

पररूपोपसम्पन्नै: प्रतोदेनातुदन्भृशम् ||

विनीतै: आशुगै: लक्षण+अन्वितै: पररूप+उपसम्पन्नै:, प्रतोदेन+अतुदन् भृशम्, नित्यम् तु व्रजेत् |

One should travel always, by carts pulled by tamed, fast-running animals, having good signs and endowed with a good form, without striking (+तुदन्) them frequently (भृशम्) by a whip (प्रतोदेन).

१३१. बालातप: प्रेतधूमो वर्ज्यं

बालातप: प्रेतधूमो वर्ज्यं भिन्नं तथासनम् |

न छिन्द्यान्नखलोमानि दन्तैर्नोत्पाटयेन्नखान् ||

बाल+आतप: प्रेत+धूम: वर्ज्यम् | तथा भिन्नम् आसनम् | नख+लोमानि न छिन्द्यात् | नखान् दन्तै: न उत्पाटयेत् |

The sunlight of the rising sun and the fire of the burning corpse are to be avoided. In the same way, avoid broken seat. Don’t cut off the nails or the hair. Don’t bite the nails using the teeth.

१३२. लोष्टमर्दी तृणच्छेदी

लोष्टमर्दी तृणच्छेदी नखखादी च यो नर: |

स विनाशं व्रजत्याशु सूचकोऽशुचिरेव च ||

य: नर:  लोष्ट+मर्दी तृण+च्छेदी नख+खादी च सूचक: अशुचि: एव च स: विनाशम् आशु व्रजति |

The man who breaks the sands (for no reason), cuts the grass (without any purpose), bites the nail, who informs creating conflicts, who is unclean, will get destroyed very soon.

१३३. न निगर्ह्यकथां कुर्यात्

न निगर्ह्यकथां कुर्यात् बहिर्माल्यं न धारयेत् |

गवां पृष्टेन यानं च सर्वथैव विवर्जयेत् ||

निगर्ह्य+कथां न कुर्यात् | बहि:+माल्यं न धारयेत् | गवां पृष्टेन यानं सर्वथा एव विवर्जयेत् च |

Don’t tell stories that are condemning. Don’t wear the flowers outside (i.e., the flowers on the head should not be visible to others). Always avoid travelling on the bull |

१३४. अद्वारेण न च आत्मीयम्

अद्वारेण न च आत्मीयं ग्रामं वा वेश्मं वा विशेत् |

रात्रौ च वृक्षमूलानि दूरतः परिवर्जयेत् ||

आत्मीयं ग्रामं वा वेश्मं वा अद्वारेण न विशेत् च | रात्रौ च वृक्षमूलानि दूरतः परिवर्जयेत् |

Don’t enter your village or your house through the entrance which is not the proper way. Give up, from a distance itself, the idea of spending the night under a tree.

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s