Bhagavad Gita – Chapter 3 – Shloka 2

Please ignore this post and refer this updated page —  https://nivedita2015.wordpress.com/chapter-3-bhagavad-gita/

Bhagavad Gita – Chapter 3

श्रीमद्भगवद्गीता – तृतीयोऽध्याय: – कर्मयोगः

श्लोकः २

व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।
तदेकं वद निश्चत्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ २ ॥

पदच्छेदः

व्यामिश्रेण इव वाक्येन बुद्धिं मोहयसि इव मे तत् एकं वद निश्चत्य येन श्रेयः अहम् आप्नुयाम् ॥ २ ॥

अन्वयः

व्यामिश्रेण इव वाक्येन मे बुद्धिं मोहयसि इव । तद् येन अहं श्रेयः आप्नुयाम् (तादृशम्) एकं निश्चित्य वद ।

पदपरिचय:

  • प्रथमवाक्यम्
    • वाक्यांशः
      • क्रिया = मोहयसि [ मुह् “मुह वैचित्त्ये” + णिच्, पर. लट्. मपु. एक. ]
      • उपमावाचकम् = इव [ अव्ययम् ]
    • णिजन्तप्रयोजककर्ता = त्वम् [ युष्मद् द. त्रि. प्र. एक. ]
    • वाक्यांशः
      • णिजन्तप्रयोज्यकर्तृसूचककर्म = बुद्धिं [ इ. स्त्री. द्वि. एक. ]
      • सम्बन्धिः = मे (मम) [ अस्मद् द. त्रि. ष. एक. ]
    • वाक्यांशः
      • करणम् = वाक्येन [ अ. नपुं. तृ. एक. ]
      • वाक्यांशः
        • करणविशेषणम् = व्यामिश्रेण [ अ. नपुं. तृ. एक. ]
        • उपमावाचकम् = इव [ अव्ययम् ]
      • द्वितीयवाक्यम्
        • “तत्” वाक्यांशः
          • क्रिया = वद [ वद “वद व्यक्तायां” पर. लोट्. मपु. एक. ]
          • कर्म = (तत्)
          • कर्ता = (त्वम्)
          • वाक्यांशः
            • प्राक्कालिकक्रिया = निश्चित्य [ नि: + चि “चिञ् चयने” + ल्यप्, अव्ययम् ]
            • कर्म = तत् [ त. नपुं. द्वि. एक. ]
            • कर्मविशेषणम् = एकम् [ अ. नपुं. द्वि. एक. ]
            • कर्ता = त्वम् [ युष्मद् द. त्रि. प्र. एक. ]
          • “येन” वाक्यांशः
            • क्रिया = आप्नुयाम् [ आप् “आप्लृ व्याप्तौ” पर. विधिलिङ्. उपु. एक. ]
            • कर्म = श्रेयः [ स. नपुं. द्वि. एक. ]
            • कर्ता = अहम् [ अस्मद् द. त्रि. प्र. एक. ]
            • करणम् = येन [ यत् त. पुं. तृ. एक. ]
          • सन्धि:
            • व्यामिश्रेणेव = व्यामिश्रेण+इव, गुणसन्धि:
            • मोहयसीव = मोहयसि+इव, सवर्नदीर्घसन्धि:
            • तदेकम् = तत्+एकम्, जश्त्वसन्धि:
            • श्रेयोऽहम् = श्रेयः+अहम्, विसर्गसन्धि: (सकार:) रेफ:, उकार:, गुण:, पूर्वरूपं च ।
          • कृदन्त:
            • निश्चित्य = नि: + चि “चिञ् चयने” + ल्यप्
          • तद्धितान्त:
            • श्रेय: = प्रशस्य + ईयसुन् (श्र इति आदेश:) ईयसुन् प्रत्ययान्तं प्रातिपदिकम् – श्रेयस् । पुं. — श्रेयान्, श्रेयांसौ, श्रेयांसः | स्त्री — श्रेयाः, श्रेयसौ, श्रेयसः | नपुं. — श्रेयः, श्रेयसी, श्रेयांसि |

तात्पर्यम्

हे कृष्ण ! ज्ञानस्य श्रेष्ठत्वेन कर्मणश्च कर्तव्यत्वेन उपदिशन् मां भ्रामयन् असि । अतः येन अहं श्रेयः प्राप्नुयां तन्निश्चित्य वद ।

References –

  1. Gita Praveshah – dviteeyabhaaga Part- 1 by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  2. Gita Praveshah – prathamabhaaga by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  3. Geetadhaturupavalih – A collection of all verb-declensions used in Bhagavad Geeta by H.R. Vishwasa, published by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  4. Dhaaturoopanandinee – A collection of all ‘lakaras’ of all ‘dhaatus’ with grammatical notes by Janardana Hedge, published by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  5. Krudantaroopanandinee – A collection of nineteen “krudanta” roopas of all “dhaatus” with grammatical notes by Janardana Hedge, published by Samskrita Bharati [Sanskrit]
  6. https://sa.wikipedia.org/s/9sd कर्मयोगः
  7. Samskrita Bharati USA- Bhagavat Gita class-Dr.K.N.Padmakumar -Chapter 3-Sloka 2  https://youtu.be/EhhrfeoEohY
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s