Neethi Shastram – #5 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil.

First post – https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

४१. शिलास्थ गन्धलेपश्च

शिलास्थगन्धलेपश्च मार्जारोच्छिष्टभोजनम् | प्रतिबिम्बेक्षणं नीरे शक्रस्यापि श्रियं हरेत् ||

शिलास्थ+गन्धलेप: च, मार्जार+उच्छिष्ट+भोजनम् च, नीरे प्रतिबिम्ब+ईक्षणं च, शक्रस्य अपि श्रियं हरेत् |

Applying the sandalwood paste placed on a stone, eating the food touched by a cat and watching the reflection of self in water – these actions will cause lose of the wealth even for Indra himself.

४२. अजारज: खररज:

अजारज: खररज: तथा सम्मार्जनीरज: | स्त्रीणां पादरजश्चैव शक्रस्यापि श्रियं हरेत् ||

अजा+रज:, खर+रज:, तथा सम्मार्जनी+रज:. स्त्रीणां पाद+रज: च एव शक्रस्य अपि श्रियं हरेत् |

The feet dust of a she-goat, the feet dust of a donkey, the dust of a broom-stick and the feet dust of women – (if they are left to get accumulated) – will cause lose of the wealth even for Indra himself.

४३. कृषतो नास्ति दुर्भिक्षम्

कृषतो नास्ति दुर्भिक्षं जपतो नास्ति पातकम् | मौनत: कलहो नास्ति नास्ति जाग्रतो भयम् ||

कृषत: दुर्भिक्षं न अस्ति | जपत: पातकं न अस्ति | मौनत: कलह: न अस्ति | जागरत: भयं न अस्ति |

There is no famine for the one who farms. There is no sin committed by one who chants the divine names. There is no dispute for one who keeps quite. There is no fear for the one who is ever alert.

४४. एकोऽपि गुणवान्पुत्र:

एकोऽपि गुणवान्पुत्रो निर्गुणै: किं शतैरपि | एकश्चन्द्र: तमो हन्ति नक्षत्रै: किं प्रयोजनम् ||

एक: अपि पुत्र: गुणवान् | शतै: निर्गुणै: अपि किं ? एक: चन्द्र: तम: हन्ति | नक्षत्रै: किं प्रयोजनम् ?

One son with good characters is enough. What is the use of hundred sons with bad character? One moon can dispel the darkness (प्रकाशेत). What is the use of the numerous stars?

४५. प्रस्तावसदृशं वाक्यम्

प्रस्तावसदृशं वाक्यं स्वभावसदृशीं क्रियाम् | आत्मशक्तिसमं कोपं यो जानाति स पण्डित: ||

प्रस्ताव+सदृशं वाक्यं, स्वभाव+सदृशीं क्रियाम्, आत्म+शक्ति+समं कोपं, य: जानाति स: पण्डित: |

One who makes appropriate statements considering the situation; and takes the actions that suit his basic nature; and gets anger matching the amount of his strength is a wise man.

४६. विवादशीलां स्वयमर्थचोरिणी

विवादशीलां स्वयमर्थचोरिणीं परानुकूलां परिहासभाषिणीम् | अग्राशिनीमन्यगृहप्रवेशिनीं त्यजन्ति दशपुत्रमातरम् |

विवाद+शीलां, स्वयम्+अर्थ+चोरिणीं, पर+अनुकूलां, परिहास+भाषिणीं, अग्र+अशिनीम्, अन्य+गृह+प्रवेशिनीं (च) दशपुत्रमातरं (चेतपि) त्यजन्ति |

A lady who has a tendency to get into an argument, steals from her own house, supports outsiders, talks in a humiliating manner, eats before her husband takes his food, enters other houses – such a person is given up by people even if she is the mother of ten children.

४७. कार्येषु दासी

कार्येषु दासी करणेषु मन्त्री रूपेषु लक्ष्मी क्षमया धरित्री | स्नेहे च माता शयने तु वेश्या षट्कर्मयुक्ता कुलधर्मपत्नी ||

कार्येषु दासी, करणेषु मन्त्री, रूपेषु लक्ष्मी, क्षमया धरित्री, स्नेहे च माता, शयने तु वेश्या, षट्+कर्म+युक्ता कुल+धर्म+पत्नी |

The noble lady who protects the lineage and the dharma is endowed with these six actions – a servant in doing work, a minister in giving advice, Goddess Lakshmi in beauty, Mother earth in patience, a mother in friendship and a prostitute in the bed.

४८. न विषं विषमित्याहु:

न विषं विषमित्याहुर्ब्रह्मस्वं विषमुच्यते | विषमेकाकिनं हन्ति ब्रह्मस्वं पुत्र पौत्रकम् ||

विषं ‘विषं न’ इति आहु: | ब्रह्मस्वं विषम् उच्यते | विषं एकाकिनं हन्ति | ब्रह्मस्वं पुत्र पौत्रकम् |

Poison is not poison. The wealth of the Brahmin is poison. Poison kills only one person. The wealth of the Brahmin, when it is stolen from him, kills the children and grandchildren of the thief.

४९. शतनिष्को धनाढ्यश्च

शतनिष्को धनाढ्यश्च शतग्रामेण भूपति: | शताश्व: क्षत्रियो राजा शतश्लोकेन पण्डित: ||

शत+निष्क: धनाढ्य: च, शत+ग्रामेण भूपति:, शत+अश्व: क्षत्रिय: राजा, शत+श्लोकेन पण्डित: |

A person possessing 100 gold coins is a wealthy man. A man owning 100 villages is a landlord. A warrior who has 100 horses is a king. A person who knows 100 verses is a learned man.

५०. शकटं पञ्चहस्तेषु

शकटं पञ्चहस्तेषु दशहस्तेषु वाजिनम् | गजं हस्तसहास्रेण दुष्टं दूरेण वर्जयेत् ||

पञ्चहस्तेषु शकटं वर्जयेत् | दशहस्तेषु वाजिनम् वर्जयेत् | हस्त+सहस्रेण गजं वर्जयेत् | दुष्टं दूरेण वर्जयेत् |

Maintain a distance of 5 feet when a cart passes by. Move away for a distance of 10 feet when a horse passes by. Keep a distance of 1000 feet with the elephant. Stay as far away as possible from the bad person.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s