Neethi Shastram – #2 (Subhashitam)

Here is an extract from the collection of 222 Subhashitams under the heading Neethi Shastra from the hand written notes of Sri. Skanda Narayanan. Sri Skanda Narayanan has also written down the word-to-word meaning in Tamil.

Previous post – https://nivedita2015.wordpress.com/2015/10/09/neethi-shastram-1-subhashitam/

११. सर्वस्य गात्रस्य शिर: प्रधानम्

चाटुवाक्यम्

सर्वस्य गात्रस्य शिर: प्रधानं – सर्वेन्द्रियाणां नयनं प्रधानम् | षण्णां रसानां लवणं प्रधानं – भवेत् नदीनाम् उदकं प्रधानम् ||

सर्वस्य गात्रस्य प्रधानं शिर: | सर्वेन्द्रियाणां नयनं प्रधानम् | षण्णां रसानां लवणं प्रधानम् | नदीनाम् उदकं प्रधानम् भवेत् |

१२. मृत्पिण्डमेकं बहुभाण्डरूपम्

मृत्पिण्डमेकं बहुभाण्डरूपं – सुवर्णमेकं बहुभूषणात्मकम् | गोक्षीरमेकं बहुधेनुजातं – एक: परात्मा बहुदेहवर्ती ||

एकं मृत्पिण्डं बहुभाण्डरूपम् | एकं सुवर्णं बहुभूषणात्मकम | एकं गोक्षीरं बहुधेनुजातम् | एक: परात्मा बहुदेहवर्ती |

१३. अर्थातुराणां न गुरुर्न बन्धु:

अर्थातुराणां न गुरुर्न बन्धु: – कामातुराणां न भयं न लज्जा | विद्यातुराणां न सुखं न निद्रा – क्षुधातुराणां न रुचिर्न पक्वम् ||

अर्थातुराणां न गुरु: न बन्धु: | कामातुराणां न भयं न लज्जा | विद्यातुराणां न सुखं न निद्रा | क्षुधातुराणां न रुचि: न पक्वम् |

आतुराणां = इच्छन्तानां / पीडितानां |

१४. दाता दरिद्र: कृपणो धनाढ्य:

दाता दरिद्र: कृपणो धनाढ्य: – पापी चिरायु: सुकृती गतायु: | राजाऽकुलीन: सुकुलीच सेव्य: – कलौ युगे षड्गुणमाश्रयन्ति ||

कलौ युगे दाता दरिद्र: , कृपण: धनाढ्य: , पापी चिरायु: , सुकृती गतायु: , राजा अकुलीन: , सुकुली च सेव्य: (इति) षड्गुणमाश्रयन्ति |

१५. भार्यावियोग: सुजनापवाद:

भार्यावियोग: सुजनापवाद: – ऋणस्य शेषं कुजनस्य सेवा | दारिद्रियकाले प्रियदर्शनं च – विनाग्निना पञ्च दहन्ति कायम् ||

भार्यावियोग:, सुजन अपवाद:, ऋणस्य शेषं, कुजनस्य सेवा, दारिद्रियकाले प्रियदर्शनं च पञ्च अग्निना विना कायम् दहन्ति |

१६. पुस्तकं वनिता वित्तम्

पुस्तकं वनिता वित्तं परहस्तगतं गतम् | अथवा पुनरागच्छेत् जीर्णं भ्रष्टा च खण्डश: ||

पुस्तकं वनिता वित्तं च परहस्तगतं गतम् | अथवा पुनरागच्छेत् (पुस्तकं) जीर्णं, (वनिता) भ्रष्टा (वित्तं) खण्डश: च (भविष्यति) |

१७. आयुर्वित्तं गृहच्छिद्रम्

आयुर्वित्तं गृहच्छिद्रं मन्त्रौषधसमागमा: | दानमानावमानाश्च नव गोप्या मनीषिभि: ||

आयु:, वित्तं, गृहच्छिद्रं, मन्त्र+औषध+समागमा:, दान+मान+अवमाना: च नव मनीषिभि: गोप्या: |

१८. ऋणानुबन्धरूपेण

ऋणानुबन्धरूपेण पशुपत्नीसुतालया: | ऋणक्षये क्षयं यान्ति का तत्र परिवेदना ||

ऋणानुबन्धरूपेण पशु+पत्नी+सुत+आलया: | ऋणक्षये क्षयं यान्ति | तत्र का परिवेदना ?

१९. दूषकश्च क्रियाशून्यो

दूषकश्च क्रियाशून्यो निकृष्टो दीर्घकोपन: | चत्वार: कर्म चण्डाला जातिचण्डाल उत्तम: ||

दूषक: क्रियाशून्य: निकृष्ट: दीर्घकोपन: च चत्वार: कर्म चण्डालला: | (एतेभ्य:) जातिचण्डाल: उत्तम: |

२०. राजवत्पञ्चवर्षाणि

राजवत्पञ्चवर्षाणि दशवर्षाणि दासवत् | प्राप्ते तु षोडशे वर्षे पुत्रं मित्रवदाचरेत् ||

(पुत्रं) राजवत् पञ्चवर्षाणि (आचरेत्) | दशवर्षाणि दासवत् (आचरेत्) | प्राप्ते तु षोडशे वर्षे पुत्रं मित्रवत् आचरेत् |

Advertisements

2 thoughts on “Neethi Shastram – #2 (Subhashitam)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s