Grammatical aspects in Bhaja Govindam verse 8 – Kaa te kaantaa

8.  का ते कान्ता – “भज गोविन्दम्” श्लोके स्थिता: केचित् व्याकरणविषयाः

श्लोक:

का ते कान्ता कस्ते पुत्रः

संसारोऽयमतीव विचित्रः |

कस्य त्वं कः कुत आयात-

स्तत्त्वं चिन्तय तदिह भ्रातः ||८||

पदच्छेद:

का ते कान्ता क: ते पुत्रः संसार: अयम् अतीव विचित्रः कस्य त्वं कः कुत: आयातः तत्त्वं चिन्तय तत् इह भ्रातः

पदपरिचय:

  • का – आ. स्त्री. प्र. एक.
  • ते – द. त्रि. ष. एक. (युष्मद् शब्द:)  (पर्यायपदं – तव)
  • कान्ता – आ. स्त्री. प्र. एक.
  • क: – अ. पुं. प्र. एक.
  • पुत्रः – अ. पुं. प्र. एक.
  • संसार: – अ. पुं. प्र. एक.
  • अयम् – म. पुं. प्र. एक. (इदं शब्द:)
  • अतीव – अव्ययम्
  • विचित्रः – अ. पुं. प्र. एक.
  • कस्य – म. पुं. ष. एक. (किं शब्दः)
  • त्वम् – द. त्रि. प्र. एक. (युष्मद् शब्द:)
  • कुत: – अव्ययम् (पर्यायपदं – कस्मात्)
  • आयातः – अ. पुं. प्र. एक.
  • तत्त्वम् – म. नपुं. द्वि. एक.
  • चिन्तय – चिन्त् + णिच् प्रत्यय: ( चिति स्मृत्याम् ) पर. लोट्. मपु. एक.
  • तत् – द. नपुं. द्वि. एक. (तद् शब्द:)
  • इह – अव्ययम् (पर्यायपदं – अत्र)
  • भ्रातः – ऋ. पु. सं. एक. (प्रथमा = भ्राता, भ्रातरौ, भ्रातर:, द्वितीया =  भ्रातरम्, भ्रातरौ, भ्रातॄन्)

अन्वय:

हे भ्रात: | ते कान्ता का ? ते पुत्रः क:? अयम् संसार: अतीव विचित्रः | त्वं कस्य ? | त्वं कः ? त्वं कुत: आयातः ? तत् तत्त्वं इह (त्वं) चिन्तय |

सार:

हे भ्रात: | तव व्यवहारार्था भार्या का ? तव पुत्र: क: ? कस्या: भर्ता त्वम्? कस्य पिता? तव उत्पत्तिस्थानं किम्? एतेषां तत्त्वं चिन्तय |

व्याकरणम्

  • संधि:
    • कस्ते = क: ते – विसर्गसन्धि:, सकार:
    • संसारोऽयमतीव = संसार: अयम्+अतीव – पूर्वरुपसंधि:
    • कुत आयातः = कुत: आयातः – विसर्गसन्धि:, लोप:
    • आयातस्तत्त्वं = आयातः तत्त्वं – विसर्गसन्धि:, सकार:
    • तदिह = तत् इह – जश्त्वसंधि:

Kā tē kāntā kastē putraḥ
sansārō̕yamatīva vicitraḥ |
kasya tvaṁ kaḥ kuta āyāta-
stattvaṁ cintaya tadiha bhrātaḥ ||8||

Who is thy wife and who is thy son? O brother! The so called family of yours is mysterious. Wherefrom art thou? Where do thou go? Trace thy existence in this world and understand the truth.

Source for the Sanskrit portions – भज गोविन्दम् अथवा मोहमुद्गर:, Sanskrit Commentary by Dr. S. Geethamani Amma and Dr. S. Sobhana (Teachers, Sree Sankaracharya University of Sanskrit, Kalady, Kerala) published by Parimal publications Delhi.

English Translation by my grandfather, Sri S.R. Venugopalan. Source: Tattva Darsana http://sribharatamatamandir.org/word/wp-content/uploads/2015/04/TATTVA-DARSANA-32-1-January-June-2015.pdf)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s