Bhagavad Gita – Chapter 7 – Part 6

श्रीमद्भगवद्गीता – सप्तमोऽध्याय: – ज्ञानविज्ञानयोग: – Part 6

References –

  1. Gita Praveshah – dviteeyabhaaga  Part- 2 by Samskrita Bharati
  2. http://hi.brajdiscovery.org/index.php?title=%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%BE_7:26

Note: (6:n) indicates the vibhakti and vachana !

वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन ।
भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन ।।26।।

पदच्छेद:
वेद अहम् समतीतानि वर्तमानानि च अर्जुन भविष्याणि च भूतानि माम् तु वेद न कश्चन ।

अन्वय:
अर्जुन | अहं समतीतानि (च), वर्तमानानि (च), भविष्याणि च, भूतानि वेद | कश्चन मां तु न वेद ।

क्रियाविशेषणं च क्रिया च = वेद
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = अहम्
कर्मविशेषणं च कर्म च = समतीतानि वर्तमानानि भविष्याणि च,  भूतानि

क्रियाविशेषणं च क्रिया च = न वेद
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = कश्चन
कर्मविशेषणं च कर्म च = माम्

पदपरिचय:
वेद = “विद ज्ञाने” परस्मैपदी अदादि: लट्
वेद,  विदतु:,  विदु:
वेत्थ, विदथु:,  विद
वेद,  विद्व:,  विद्म:

समतीतानि = सम् + अति + इण् + क्त प्रत्यय: (नपुंसकम् – बहुवचनम्)
पुं – समतीत:, स्त्री – समतीता, नपुं – समतीतम् (समतीतम् समतीते समतीतानि)

इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत ।
सर्वभूतानि संमोहं सर्गे यान्ति परन्तप ।।27।।

पदच्छेद:
इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत सर्वभूतानि संमोहम् सर्गे यान्ति परन्तप ।

अन्वय:
भारत परन्तप | सर्गे सर्वभूतानि इच्छद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन संमोहं यान्ति ।

क्रियाविशेषणं च क्रिया च = यान्ति
कुत्र? सर्गे
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = इच्छद्वेषसमुत्थेन (3:1) द्वन्द्वमोहेन (3:1) संमोहं
कर्मविशेषणं च कर्म च = सर्वभूतानि

येषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् ।
ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता भजन्ते मां दृढव्रता: ।।28।।

पदच्छेद:
येषाम् तु अन्तगतम् पापम् जनानाम् पुण्यकर्मणाम् ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता: भजन्ते माम् दृढव्रता: ।

अन्वय:
येषां तु पुण्यकर्मणां जनानां पापं अन्तगतं ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता: दृढव्रता: मां भजन्ते ।

येषां” वाक्यांशे
क्रियाविशेषणं च क्रिया च = (अस्ति)
कथम् अस्ति ? अन्तगतम्
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = येषां (6:n) पुण्यकर्मणां (6:n) जनानां (6:n) पापं

तेवाक्यांशे
क्रियाविशेषणं च क्रिया च = भजन्ते
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = ते, द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता:, दृढव्रता:
कर्मविशेषणं च कर्म च = माम्

जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये ।
ते ब्रह्म तद्विदु: कृत्स्नमध्यात्मं कर्म चाखिलम् ||29||

पदच्छेद:
जरामरणमोक्षाय माम् आश्रित्य यतन्ति ये ते ब्रह्म तत् विदु: कृत्स्नम् अध्यात्मम् कर्म च अखिलम् |

अन्वय:
ये माम् आश्रित्य जरामरणमोक्षाय यतन्ति ते तत् ब्रह्म (च),  कृत्स्नम् अध्यात्मम् (च),  अखिलम् कर्म च  विदु: |

येवाक्यांशे
क्रियाविशेषणं च क्रिया च = जरामरणमोक्षाय (4:1) यतन्ति
किं कृत्वा ? माम् (2:1) आश्रित्य
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = ये

तेवाक्यांशे
क्रियाविशेषणं च क्रिया च = कृत्स्नम् (विशेषणं), विदु:
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = ते
कर्मविशेषणं च कर्म च = तत् ब्रह्म च अखिलम् अध्यात्मम् च कर्म च

साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदु: ।
प्रयाणकालेऽपि च मां ते विदुर्युक्तचेतस: ।।30।।

पदच्छेद:
साधिभूताधिदैवम् माम् साधियज्ञम् च ये विदु: प्रयाणकाले अपि च माम् ते विदु: युक्तचेतस: ।

अन्वय:
ये साधिभूताधिदैवं साधियज्ञं च मां विदु: ते युक्तचेतस: प्रयाणकाले अपि च मां विदु: ।

येवाक्यांशे
क्रियाविशेषणं च क्रिया च = विदु:
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = ये
कर्मविशेषणं च कर्म च = साधिभूताधिदैवं च साधियज्ञं च, माम्

ते” वाक्यांशे
क्रियाविशेषणं च क्रिया च = विदु:
कदा ? प्रयाणकाले अपि च
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = ते युक्तचेतस:
कर्मविशेषणं च कर्म च = माम्

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s