Bhagavad Gita – Chapter 7 – Part 5

श्रीमद्भगवद्गीता – सप्तमोऽध्याय: – ज्ञानविज्ञानयोग: – Part 5

References –

  1. Gita Praveshah – dviteeyabhaaga  Part- 2 by Samskrita Bharati
  2. http://hi.brajdiscovery.org/index.php?title=%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%BE_7:21

Note: (6:n) indicates the vibhakti and vachana !

यो यो यां यां तनुं भक्त: श्रद्धयार्चितुमिच्छति ।
तस्य तस्याचलां श्रद्धां तामेव विदधाम्यहम् ।।21।।

पदच्छेद:
य: य: याम् याम् तनुम् भक्त: श्रद्धया अर्चितुम् इच्छति तस्य तस्य अचलाम् श्रद्धाम् ताम् एव विदधामि अहम् ।

अन्वय:
य: य: भक्त: यां यां तनुं श्रद्धया अर्चितुम् इच्छति तस्य तस्य ताम् एव अचलाम् श्रद्धाम् अहं विदधामि ।

य:” वाक्यांशे

क्रियाविशेषणं च क्रिया च = श्रद्धया (3:1) अर्चितुम् इच्छति
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = य: य: भक्त:
कर्मविशेषणं च कर्म च = यां यां तनुं

तस्य” वाक्यांशे

क्रियाविशेषणं च क्रिया च = विदधामि
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = अहम्
कर्मविशेषणं च कर्म च = तस्य तस्य (6:1), ताम्, अचलां, श्रद्धाम्

स तया श्रद्धया युक्तस्तस्या राधनमीहते ।
लभते च तत: कामान्मयैव विहितान्हि तान् ।।22।।

पदच्छेद:
स: तया श्रद्धया युक्त: तस्या: राधनम् ईहते लभते च तत: कामान् मया एव विहितान् हि तान् ।

अन्वय:
स: तया श्रद्धया युक्त: तस्या: राधनम् ईहते | तत: च (स:) मया एव विहितान् तान् कामान् हि लभते ।

क्रियाविशेषणं च क्रिया च = ईहते
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = स:, तया (3:1) श्रद्धया (3:1) युक्त:
कर्मविशेषणं च कर्म च = तस्या: (6:1) राधनम्

क्रियाविशेषणं च क्रिया च = लभते
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = (स:)
कर्मविशेषणं च कर्म च = मया (3:1) एव विहितान्, तान्, कामान्

पदपरिचय:
विहिता: = निश्चिता:
राधनाम् = आराधनाम्

अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम् ।
देवान्देवयजो यान्ति मद्भक्ता यान्ति मामपि ।।23।।

पदच्छेद:
अन्तवत् तु फलम् तेषाम् तत् भवति अल्पमेधसाम् देवान् देवयज: यान्ति मद्भक्ता: यान्ति माम् अपि ।

अन्वय:
तत् तेषाम् अल्पमेधसाम् फलं तु अन्तवत् भवति | देवयज: देवान् यान्ति | मद्भक्ता: अपि माम् यान्ति ।

क्रियाविशेषणं च क्रिया च = भवति
कथं भवति? अन्तवत्
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = तत्, तेषाम् (6:1) अल्पमेधसां (6:1) फलम्

क्रियाविशेषणं च क्रिया च = यान्ति
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = देवयज
कर्मविशेषणं च कर्म च = देवान्

क्रियाविशेषणं च क्रिया च = अपि यान्ति
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = मद्भक्ता:
कर्मविशेषणं च कर्म च = माम्

पदपरिचय:
अन्तवत् = अन्तं अस्ति इति – नपुंसकलिङ्गः

अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्धय: ।
परं भावमजानन्तो ममाव्ययमनुत्तमम् ।।24।।

पदच्छेद:
अव्यक्तम् व्यक्तिम् आपन्नम् मन्यन्ते माम् अबुद्धय: परम् भावम् अजानन्त: मम अव्ययम् अनुत्तमम् ।

अन्वय:
अबुद्धय: मम अनुत्तमं परम् अव्ययं भावम् अजानन्त: अव्यक्तम् माम् व्यक्तिम् आपन्नम् (इति) मन्यन्ते ।

क्रियाविशेषणं च क्रिया च = मन्यन्ते
किम् इति? व्यक्तिम् आपन्नम् (इति)
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = अबुद्धय:, मम (6:1) अनुत्तमं (2:1) परम् (2:1) अव्ययं (2:1) भावम् (2:1) अजानन्त:
कर्मविशेषणं च कर्म च = अव्यक्तम्, माम्

नाहं प्रकाश: सर्वस्य योगमायासमावृत:।
मूढ़ोऽयं नाभिजानाति लोको मामजमव्ययम् ॥25॥

पदच्छेद:
न अहम् प्रकाश: सर्वस्य योगमायासमावृत: मूढ़: अयम् न अभिजानाति लोक: माम् अजम् अव्ययम् |
अन्वय:
योगमायासमावृत: अहं सर्वस्य प्रकाश: न (अस्मि) | अयं मूढ़: लोक: अजम् अव्ययं मां न अभिजानाति |

क्रियाविशेषणं च क्रिया च = न (अस्मि)
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = योगमायासमावृत: अहम्
कर्मविशेषणं च कर्म च = सर्वस्य (6:1) प्रकाश:

क्रियाविशेषणं च क्रिया च = न अभिजानाति
कर्तृविशेषणं च कर्ता च = अयं मूढ़: लोक:
कर्मविशेषणं च कर्म च = अजम् अव्ययं माम्

अन्यविषय:
नास्ति इति भाव: आवरणम् भवति | अन्यत् अस्ति इति भाव: विक्षेप: भवति | आवरणम् च विक्षेप: च मायाया: भावौ भवत: |

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s